Xitay konsulxanisigha iptargha barghan Uyghur qizi

Misirliq proféssor doktor jalalidin islami özining eliman tor bétide, yéqinda qirghizistandiki xitay elchixanisining qurban héytni kütüwélish murasimigha qatnashqan tesiratini bayan qilghan.
Ixtiyari muxbirimiz qutluq
2012-11-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitayning enqerediki elchisi gong shyawsheng xitay medeniyet yilini élan qildi. 2011-Yili 6-dékabir, türkiye.
Xitayning enqerediki elchisi gong shyawsheng xitay medeniyet yilini élan qildi. 2011-Yili 6-dékabir, türkiye.
RFA/Erkin Tarim


U bayanida "Qurbanliqtin kéyin, choshqa göshi yégen sherqiy türkistanliqlar" serlewhilik maqalisini élan qilghandin kéyin, uning ereb birleshme xelipilikidiki misirliq dosti zhurnalist yehya bo'adi özining ilgiri xitay konsulxanisida körgenliri heqqide yazghan bir qisim maqalilirini jalalidin islamigha yollap bérip, eliman tor bétide élan qilishni hawale qilghan.

Zhurnalist yehya bo'adi maqalisini mundaq bashlaydu:

2011 - Yili 8 - ayning 31 - küni idi. Dubeydiki ereb zhurnalistlardin üchimiz xitay konsulxanisining alahide teklipi bilen xitay konsulxanisi orunlashturghan iptarliq ziyapetke qatnashtuq. Ziyapetke asasliqi xitaydiki musulmanlardin Uyghur, tungganlardin bolup,jem'iy 150 yéqin kishi qatanshqan idi. Aldi bilen xitay konsulxanisining bash konsuli jang jinbaw iptarliq ziyapetning nutiqini sözleshke bashlidi u sözide, ereb birleshme xelipilikidiki junggoluq her millet musulman ammisining xitay konsulxanisining rehberlikide wetenni söyüsh, milletler ittipaqliqini himaye qilish, kommunistik partiye bilen oxshash qedem tashlap,xitay dölitining parlaq kélechiki üchün hesse qoshushqa tirishishini we özining hökümetke wakaliten bu qétimqi iptarliq ziyapitini bériwatqanliqini shunglashqa junggoluq her millet musulmanlirining we bashqa chet'ellik musulmanlarning ramizan éyida bérilidighan zakatlirini xitaydiki yer tewresh apitige uchrighan qérindashlirigha yardem qilishini, chet'eldiki sherqiy türkistan musteqilchilirige zakat bermeslikini we bundaq ehwallar bayqalghanda derhal konsulxanige melum qilishni ötünüp soraydighanliqini bildürdi.

Emelyette bu qétimqi iptar, namda iptar ziyapiti dégini bilen, tigi - tekitidin alghanda, sherqiy türkistan musteqilchilirige bérilidighan zakatning aldini élish teshwiqat yighini idi. Bash konsulning sözi tügesh bilenla, biz bash konsulning yénigha salamgha bérip, uninggha bizni ziyapetke teklip qilghanliqigha minetdarliq bildürüp qoyuwatattuq, tosattinla uning yénigha 30 yashlar chamisidiki chachliri arqisigha erkin qoyuwitilgen, aq pishmaq kelgen, chiray shekli xitaylardin köp perqlinidighan, renglik yipek arilash yéngiche pasunda gherbche népiz kiyimlerni kiygen, chimchilaq qoligha téxi boytaqliq belgisi üzüki sélin'ghan, köksi yérim ochuq bir qiz derhal yügürüp kélip, uning quliqigha qandaqtur birnimilerni pichirlighandin kéyin,bash konsul derhal bizdin hözür tilep qoyup,u qiz bilen birge aldirap sirtqa chiqip ketti. Biz ücheylen sorunda bir yaqta olturup ramizan éyining xasiyiti we ehmiyiti heqqide qizghin paranggha chüshüp kettuq. Shu esnada bayiqi bizning bash konsul bilen söhbitimizni bölüwetken qiz qolida sherbet qoyulghan istakanini kötürüp, yénimizgha kélip salam bérip, bizdin bash konsul bilen bolghan bayiqi söhbitimizni buzuwetkenlikige epu sorap, rawan ereb tilida sözleshke bashlidi. Men bu qizning ereb tilida bundaq tatliq sözlishidin heyran qilip, siz liwanliqmu dep sorudum. U, qiz willide külüp qoyup, yaq, men liwanliq emes, junggoluq dédi. Men aldiraqsanliqimdin, he bildim...Siz xitay emes, siz sherqiy türkistanliq Uyghur déyishimge qiz qandaqtur bir némidin chöchügendek, chirayi tatirip ketti we astaghina men Uyghur dep jawab berdi. Yénimdiki dostum derhal he...Mundaq deng qiz....Siz junggoluq, dep söhbettiki jiddiy keypiyatni tengshidi. Qiz sözini dawamlashturup "Men sizni pat - pat istanbul qehwexanisida körüp qalimen" dédi. Men jawaben "Shundaqmu...Méning dubeyde bir qisim Uyghur dostlirim bar. Men ular bilen pat - pat parangliship turimen, - dédim we qizgha nam sherep kartushkamni sunup, - xalisngiz men bilen alaqilishing" dédim. Qiz razimenlik bilen kartushkamni élip, özining kartushkisini manga berdi. Men uning kartushkisini somkamgha salghiche diqqet qilsam, isim kartushkisida qediriye dégen isim bilen dubeydiki xitayning soda uchur alaqe shirkiti mulazimetchisi dep yézilghan idi. Men bu shirketni nahayiti obdan bilettim. Bu shirket soda uchur alaqe shirkiti emes, belki sherqiy türkistan musteqilchilirining ottura sherqtiki herikitini, bolupmu dubeydiki soda ishlirini nazaret qilish we sodida ularni weyran qilish qatarliq heriketlerde boldighan shirket idi. Men bu shirket toghrisida toluq melumatqa ige idim. Mana emdi bu qizning salahiyitini bildim. Iptar axirliship biz hemmimiz xoshliship öz yolimizgha rawan bolduq.

Men déngiz yaqisiki palma derexliri arisida öyge kitiwitip, sherqiy türkistanliq qiz qediriye heqqide öz - özümge pichirlashqa bashlidim: hey...Bichare Uyghur qizi, sen belki qur'an kerim nazil qilin'ghan ramizan ayliridiki mubarek qedir kéchisi künliride tughulghan bolsang, atang sanga qedir kéchisidiki qedirni nam qilip qoyghan bolushi mumkin we yaki séni menggü qedirlik bolsun, xelqini, tupriqini, wetinini qedirlisun dep oylighanmikin. Kim bilidu, séning ramizan ayliridimu köksüngni échip, xelqingning düshmenlirining etrapida képinektek uchup, öz xelqining küreshchilirini, xitaylar bilen birge owlap yürüshüngni. Allah sanga insap bersun Uyghur qizi, - dédim. Men öyümge qandaq kélip qalghinimnimu bilmey qaptimen.

Zhurnalist yehya bo'adi maqalisini mundaq axirlashturidu:

Bir millettiki qiz - ayallarning exlaqining buzulushi, shu millettiki erkeklerning mes'uliyitidur. Qiz - ayallardiki exlaq buzulghanda millet xarabiliqqa yüzlinidu. Milletning asasiy exlaqtur.

Biz bu munasiwet bilen se'udi erebistandiki zhurnalist sirajidin ezizi bilen téléfon ziyariti élip barduq.

Toluq bet