Хитай, франсийә президенти саркозийға һуҗум қилмақта

Франсийә президенти николас саркозий шәнбә күни далай лама билән көрүшкәндин кейин, хитай ахбарати саркозийға һуҗум башлиди. Инглизчә чиқидиған хитай күндилик гезити бүгүнки хәвиридә саркозийни тәкәббур дәп әйиблиди.
Мухбиримиз шөһрәт һошур
2008.12.08
Sarkoziy-Dalay-305.jpg Франсийә президенти николас саркозий шәнбә күни далай лама билән көрүшкән болуп, сүрәттә, далай лама саркозийға хада тәқдим қилмақта.
AFP Photo

Гезит йәнә, хитай истималчиларниң франсийә маллирини байқут қилиш еһтималлиқини әскәртти. Президент саркозий болса, нобил мукапатиға еришкән бир шәхстин өзини қачуруш франсийиниң тарихиға ят қилмиштур дәп инкас қайтурди.

 Бу қетимқи саркозий вә далай лама көрүшүши франсийә - хитай дипломатийисидә җиддий бир сүркүлүшни баштин кәчүрди. Саркозий полша пайтәхтидә далай лама билән учришидиғанлиқини елан қилғандин кейин, хитай тәрәп, явропа иттипақи билән өткүзидиған алий дәриҗиликләр учришишини кечиктүргәнликини елан қилди вә кечиктүрүшниң сәвәбини саркозийниң мәсулийәтсизлики дәп көрсәтти.

Хитай тәрәп йәнә өзлириниң явропа иттипақиниң алий дәриҗилик йиғиниға, 150 нәпәр ширкәт саһиби билән кәлмәкчи вә явропа тәрәп билән сода келишими түзмәкчи икәнликини, йиғинниң кечикиши билән явропаниң мана бу мәнпәәттин қуруқ қалғанлиқини билдүрди: әмма бу тәһдит явропаға тәсир қилмиди. Полша президенти шу күни хитайға инкас қайтуруп, явропаниң ким билән достлишишини явропа бәлгиләйду, хитай әмәс дәп әскәртти.

Бу күнләрдә йәнә хитай ташқи ишлар баянатчиси лю җйәнчав билән чин гаң арқа - арқидин баянат елан қилип, саркозийниң далай лама билән көрүшмәкчи болушини хитайниң ички ишлириға қопаллиқ билән арилашқанлиқ дәп әйиблиди вә мәзкур көрүшүш әмәлийләшкән тәқдирдә, хитай - явропа вә хитай ‏ - франсийә мунасивитиниң йириклишидиғанлиқини билдүрди. Ақивәт бу тиришчанлиқларниң һечбири карға кәлмиди.

Саркозий шәнбә күни полшада ечилған полша президенти лех валисаниң нобил мукапатиға еришкәнликиниң 25 йиллиқини тәбрикләш мурасимида далай лама билән көрүшти вә көрүшүштин кейин бәргән баянатида, нобил мукапатиға еришкән бир шәхис билән қайси милләт, қайси дин, қайси сиясий гуруппиға тәвә болушидин қәтинәзәр көрүшидиғанлиқини билдүрди.

Бу күни, хитай ташқи ишлар ярдәмчи министири хе яфей франсийиниң баш әлчисини чақиртип, мәзкур көрүшүшкә қарита наразилиқини ипадилиди вә бу көрүшүшниң хитай хәлқиниң қәлбини рәнҗиткәнликини билдүрди. Саркозий бүгүн мухбирларға қилған сөзидә өзиниң франсийиниң президенти болуш сүпити билән өз вәзиписини ада қилғанлиқини билдүрди вә " нобил мукапатиға еришкән бир киши билән көрүшмәслик франсийиниң тарихиға ят келидиған қилмиш " дәп әскәртти.

Хитай күндилик гезити бүгүнки инглизчә санида йәнә, саркозий икки дөләт мунасивитини яхшилаш үчүн нәччә вақиттин бери қилип келиватқан әмгикини бикар қилди дәп көрсәтти һәм саркозий өзиниң ишәнчсиз адәм икәнликини ашкарилиди дәп әйиблиди.

Хитай саркозийниң далай лама билән көрүшүшини нимә үчүн тосуп қалалмиди? мана бу нөвәттики мәзкур темиға алақидар хәвәрләрдә тәкитлиниватқан муһим нуқтидур.  Хәвәрләрдә баян қилинишичә, бу, хитайниң " игилик һоқуқ кишилик һоқуқтин үстүндур" дегән қаришиниң ғәрбтә базар тапалмиғанлиқиниң нәтиҗисидур. Саркозий бүгүнки сөзидә хитай хәлқиғә тәсәллий берип, хитайниң чоң бир дөләт икәнликини, шуңа хитайниң хәлқара мәсилиләрдә чоңрақ рол елишини үмид қилидиғанлиқини билдүргән.

Тибәт роһаний даһиси далай лама 4 ‏ - декабир күнидики сөзидә болса, хитайниң нопус җәһәттин вә һәрбий җәһәттин чоң дөләт болсиму, әхлақий җәһәттин чоң дөләт әмәсликини, шуңа хәлқара мәсилиләрдә вәзипә өтәш салаһийити йоқлуқини билдүргән вә мундақ дегән: "хитайда диний әркинлик йоқ, сөз әркинлики йоқ, ахбарат әркинлики йоқ; демәк хитай әхлақий җәһәттин гадай демәктур."


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.