' Xitay kompartiyisidin démokratiye telep qilish, yolwastin térisini sorashtur'

Xitay démokratchiliri mushu ayning béshida, 2008 nizamnamisini élan qilip, xitayda siyasiy tüzülme islahatini telep qilghandin kéyin, xitay ichi - sirtida bu heqte köpligen talash - tartishlar kélip chiqti.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2008-12-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette, xitay kommunist partiyisining sékrétari jaw ziyangning bash katipi, 2008 nizamnamisini qollighuchilardin biri baw tong ependi.
Sürette, xitay kommunist partiyisining sékrétari jaw ziyangning bash katipi, 2008 nizamnamisini qollighuchilardin biri baw tong ependi.
RFA Photo

Bu talash - tartishlardin béri, xitay kompartiyisidin démokratiye telep qilishning eqilge uyghun emesliki mesilisidur. Bu toghrida mesilige ümidsiz qarighuchilar, xitay kompartiyisidin démokratiye telep qilish, yolwastin térisini sorash dep chüshinidu.

Bügün xitay démokratchilirining 2008 ‏nizamnamisige imza qoyghuchilar we uni qizghin qollighuchilardin biri yazghuchi xu ping béyjing bahari zhurnilida bu heqte pikir bayan qildi. Uning qarishiche, nizamnamining barliq kishi we barliq guruppilarning arzu - armanlirini eks ettürelmigenliki ré'alliq, emeliyette bir nizamnamidin buni kütüshning özimu toghra emes؛ emma nizamname kishilerge erkin pikir bayan qilish, oxshimighan köz qarashlirini ipadileshning eqliy sorunini hazirlap bergen.

Xu pingning qarishiche, bu nizamnamida otturigha qoyulghan pikirler,yéngi pikirler emes, xitay démokratchiliri xitay ichi - sirtida, her xil sorunlarda yillardin béri tekitlep kéliwatqan mesilidur. Nizamnamining qimmiti, aldi bilen uningda xitay xelqining arzu ‏ - armanlirining - siyasiy islahat telipining ochuq bir shekilde bayan qilinishidur, uningdin kéyin, buning xitayning ichidiki bir türküm ziyaliylar teripidin ashkara élan qilinishi we bu nizamnamige kishilerning aktipliq bilen imza qoyuwatqanliqidur.

Xuping özining 2008 nizamnamisining ehmiyiti namliq maqaliside mundaq deydu: beziler, bu xil shekildiki qarshiliq xitay kompartiyisige tesir qilarmu dep oylaydu, hetta xitay kompartiyisidin démokratiye telep qilishni yolwastin térisini sorashqa oxshitidu. Bu qarimaqqa eqilge uyghun, emeliyette toghra emes. Chünki 2008 ‏nizamnamisige imza qoyghuchilar, xitay kompartiyisining démokratiyini merhemet qilip bériwétidighanliqigha ishiniwatqinimu yoq؛ eger bundaq bolghan bolsa, kompartiye rehberlirige qaritip xet yazghan, uni jama'etke ashkarilimighan bolatti. Bu yerdiki meqset, xitay xelqini ang jehettin yétekleshtur.

Mumkin bolsa, heqsizlikke qarshi turidighan, mumkin bolmighanda, diktator hakimiyetke chomaqchi bolmaydighan hayat prinsipi we meydanigha ige qilishtur. U bu heqte maqaliside mundaq yazidu: köpinche kishiler erkinlik üchün yaki janni alqan'gha élip küresh qilish yaki zulumni qobul qilip jan béqish kérek dep qaraydu. Emeliyette bu ikkisining otturisida yene köpligen yollar bar: erkinlik jengchisi bolalmighan teqdirdimu, zalimning qamchisi we yantayiqi bolushtin saqlinish؛ heqni sözliyeleydighan bolalmighan teqdirdimu, heqsizlikke chawak chalmaydighan insan bolush, mana bu bizning yeni xitay démokratchilirining xitay xelqidin jümlidin, xitay hakimiyiti ichide wezipe ötewatqan wijdan sahibi kadirlardin kütidighinimiz. 2008 Nizamnamisi mana bu arzuyimiz üchün yéterlik xizmet qilalaydu.

Aptor maqaliside yene, 2008 ‏nizamnamisige qol qoyghini üchün türmilerde yétiwatqan siyasiy mehbuslarning a'ile - tawabatlirigha ige chiqish, ulargha maddiy we meniwiy jehettin yardemde bolushi,xitay démokratik herikitining bir parchisi dep körsetken.

Aptor xu ping xitay hökümiti ichidiki birqisim rehberlerning sözlirigimu jawab qayturup mundaq deydu: "bezi kadirlar, nöwette belgilik derijide diktatorluqning dawam qiliwatqini rast, biraq maw zédung dewrige qarighanda weziyet köp erkin" déyishidu؛ bu xil kishilerge méning jawabim mundaq: "maw zédung dewridiki kadirlar nadan idi, dunyani chüshenmeytti, partiyining siyasitining toghriliqigha guman qilmaytti, emma siler ulargha oxshimaysiler, siler hemmini bilisiler, kompartiyining qiliwatqanlirining jinayet ikenlikinimu bilisiler, bilip turup qollawatisiler؛ shunga maw zédung dewridikilerni tarix epu qilishi mumkin, emma silerni tarix epu qilmaydu."

Daghdughisi hélihem dawam qiliwatqan 2008 nizamnamisining fédératsiye tüzümi, nöwette xitay hökümiti teripidin eng xeterlik bölüm dep qaralmaqta.

Chünki fédératsiye tüzümi heqiqiy menisi bilen ijra qilin'ghan teqdirde fédéral dölet ichidiki rayonlar yaki milletler, xalighan waqitta fédéral dölettin bölünüp chiqip musteqilliqini élan qilish hoquqigha ige bolghan bolidu. Shunga tünügün xunen ölkilik xelq qurultiyining da'imiy ezasi, xitay ichidiki öktichi zat yaw lishinni xitay saqchiliri bu heqte agahlandurup, xitay dölitining janijan menpe'etige ziyanliq bolghan, 2008 ‏chaqiriqnamisige egeshmeslikini uqturghan.

Toluq bet