'Хитайни дост тизимликидин чиқириветидиған вақит кәлди'

Йеқиндин бери хәлқара мәтбуатларда америка билән хитай һәмкарлиқи һәққидә йеңи уқумлар илгири сүрүлүватқан иди. Униңда америка билән хитайниң г - 2 дөлитини һасил қилидиғанлиқи вә дуня мәсилилирини бирликтә һәл қилидиғанлиқидәк бир идийә илгири сүрүлүп кәлгән.
Мухбиримиз ирадә
2010-05-25
Share
Obama-we-Xu-jintaw-xitayda-doletlik-ziyapette-305.jpg Сүрәт, 17‏ - нойабир күни, хитай президенти ху җинтав, президент обамани хитай хәлқ сарийида дөләтлик зийапәт берип күтүвалған болуп, көрүнүштә, улар тамақ үстилигә олтурушмақта.
AFP Photo

Әмма бәзи көзәткүчиләр бу хил көз қарашқа қетилмайдиған болуп, улар америка билән хитайдин ибарәт икки охшимайдиған қиммәтләргә игә болған дөләтниң бирлишәлмәйдиғанлиқини, икки дөләтниң ортақ мәнпәәт вә ортақ идийигә игә әмәсликини шуңа г - 2 ниң әмәлгә ашмайдиғанлиқини билдүрүшмәктә.

Америкида нәшрдин чиқидиған "дипломатийә" журнилида дәл мушу темида бир мулаһизә мақалиси елан қилинған болуп, төвәндә "хитайни дост тизимликидин чиқириветидиған вақит кәлди" сәрләвһилик бу мақалиниң мәзмунидин мәлумат беримиз.

Дипломатийә журнилида елан қилинған мақалә илзабет иканоми вә әдим сигал қатарлиқлар тәрипидин йезилған болуп, мақалә мундақ дәп башлиниду: америкиниң муавин ташқи ишлар министири 11 - майдики бир йиғинда ахири "бу G - 2 әмәс" дегән бу сөзни қилди. Бу кейинки вақитларда бизгә дәп келиниватқан америка билән хитай бирлишип дуня мәсилилирини һәл қилиду, дәйдиған хата көз қараш үчүн бир өлүм хәвири болуши мумкин.

Апторниң баян қилишичә, G - 2 идийиси әң дәсләп хәлқара иқтисад тәтқиқат мәркизиниң башлиқи фрәд бергстен тәрипидин оттуриға чиқирилған болуп, иқтисадий мәсилиләрдә икки дөләтниң һәмкарлиқини илгири сүридиған бу идийә кейин истратегийилик мәсилиләргичә кеңәйгән. Мақалидә мундақ дейилгән:

 - - Америка ташқи ишлар министири һилларий клинтон ханим 2009 - йили февралда бейҗиңда зиярәт елип барғанда " икки дөләтниң дуняниң һәммә йеридә бирликтә хизмәт қилиши үчүн тәңдашсиз пурсәтләр мәвҗут" деди. Әмма бу үмид узунға бармиди. Наһайити қисқа вақит ичидә йәни америка президенти барак обама хитайға зиярәткә барғанда пәрқлиқ мәнпәәт вә пәрқлиқ қиммәтләрниң вашингтон вә бейҗиңниң бирликтә дуня мәсилилирини һәл қилалмайдиғанлиқини көрситип бәрди. Хитайниң америка билән сөһбәткә олтурушқа қизиқмаслиқи вә копинһагендики килимат сөһбитидә қарар елинишиға тосалғу болуши, америка билән хитайниң алаһидә мунасивәт орнитишиниң асанға чүшмәйдиғанлиқиниң очуқ бир ипадиси. Униң үстигә америкиниң тәйвәнгә қорал сетип беришни қарар қилиши вә президент обаманиң далай ламани қобул қилиши һәр икки дөләтниң илгирики гуманлирини вә сәзгүрлүкини қозғап қойди.

Мақалидә бейҗиңда өткүзүлгән америка - хитай иқтисад вә истратегийә сөһбити һәққидә тохталған бу икки тәтқиқатчи бу нөвәтлик сөһбәттиму илгири йилларға охшашла қолға чиққудәк нәтиҗә чиқмайдиғанлиқини илгири сүриду. Америка ташқи ишлар министири һилларий клинтон вә малийә министири тим гейснер башчилиқидики һәйәтниң хитай муавин баш министири ваң чишән вә дөләт ишлири комиссари дәй бинголар башчилиқидики һәйәт билән сөһбәткә олтуридиғанлиқи, әмма бу сөһбәттә муһим хизмәт пиланлири үстидә бир нәтиҗә һасил қилишниң еһтималдин узақлиқини билдүрүп, бу йиғинниң мәсилиләрни техиму мурәккәпләштүрүветидиғанлиқини илгири сүриду.

Мақалидә баян қилинишичә, бу қетимлиқ сөһбәт үчүн америка ташқи ишлар министирлиқи бейҗиң билән сөзлишиш үчүн истратегийилик әһмийәткә игә болған муһим мәсилиләрдин 20 дин артуқ мәсилини бәлгиләп чиққан, америка малийә минситирлиқиму өз алдиға бир қатар муһим пиланларни түзүп чиққан икән. Мақалидә илгири сүрүлүшичә, гәрчә буларниң һәммиси интайин муһим мәсилиләр болсиму, әмма америкиниң бундин илгирики сөһбәт нәтиҗилиридин савақ елип, вақти вә тиришчанлиқлирини сәрп қилиш үчүн башқа бир йол тепиши керәкликини әскәртиду вә илгирики сөһбәтләрдиму қолға чиққудәк нәтиҗә чиқмиғанлиқини тәкитләйду.

Бу икки нәпәр тәтқиқатчи америкиниң хитай билән болған йиллиқ сөһбитидә өзгәртиш елип бериши керәкликини оттуриға қойған болуп, улар америка - хитай йиллиқ сөһбитини бәк чоң мәсилә қиливелиш һаҗәтсиз дәп қарайду. Улар мундақ дәп баян қилиду:

 - - Америка кииснгер бирликиниң идарә директори җоша купер реймо америка - хитай йиллиқ сөһбитини тарқитиветип, униң орниға һәр бир мәсилини айрим - айрим музакирә қилидиған, халиған вақитта қуруп, халиған вақитта тарқитивәткили болидиған сөһбәт тәртипләш керәк, дәп қарайду. Бундақ болғанда техиму әмәлий нәтиҗә алғили болиду вә һәммә киши бу йиғиндин немә нәтиҗә чиқидиғанлиқини алдин пәрәз қилип болалайдиған әһвалға хатимә бәргили болиду.

Мулаһизә мақалисидә, әгәр америка - хитай йиллиқ сөһбитини сақлап қалған тәқдирдиму униң көлимини кичиклитиш керәклики ипадә қилинған болуп, нәтиҗидә америкиниң дуня миқясидики барлиқ иттипақдаш дөләтлиригә қанчә җиқ вақит вә енергийә сәрп қилса шунчә пайдиға еришидиғанлиқини, америкиниң хитай билән г - 2 һасил қилиш үчүн җапа тартишиниң һаҗити йоқлуқини билдүриду вә: "биз нәзиримизни хитайдин башқа дөләтләргиму ағдурған вақтимиздила хитай билән болған мунасивәтлиримиздә илгириләш һасил қилалаймиз" дәп әскәртиду.

Америкида нәшрдин чиқидиған "дипломатийә" журнилида елан қилинған "хитайни дост тизимликидин чиқириветидиған вақит кәлди" намлиқ мақалә америкидики с в стар гуруһиниң академик әзаси, асия тәтқиқатлири гурупписиниң директори илзабет иканоми вә айра ей липмен гуруһиниң академик әзаси, террорчилиққа қарши туруш вә дөләт мудапиәси тәтқиқатчиси әдим сигал тәрипидин йезилған.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт