Хитай америкидин гүәнтанамодики уйғурларни қайтуруп беришни йәнә тәләп қилмақта

Хитай, америкиниң гүәнтанамо түрмисидә тутуп турулуватқан уйғурларни қоюп беришигә наразилиқ билдүргән болуп, хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси җяң йү, гүәнтанамо түрмисидики уйғурларниң террорчи икәнликини вә уларниң хитайға қайтурулуп берилиши керәкликини билдүрди.
Мухбиримиз әқидә
2010-01-13
Share
Guantanamo-turmisi-305.jpg Сүрәт, гуантанамо түрмисидин бир көрүнүш.
AFP Photo

Ройтирис агентлиқи, шивитсарийә парламентиниң гүәнтанамо түрмисидики ака ‏- ука уйғур тутқунларни шивитсарийигә қобул қилиш тоғрисида музакирә елип бериватқанлиқи тоғрисидики хәвәрни елан қилғандин кейин, 12 ‏- январ күни хитай буниңға дәрһал инкас қайтуруп, гүәнтанамодики уйғурларниң әслидә шәрқий түркистан ислам һәрикити тәшкилатиниң әзалири икәнликини, америкиниң уларни хитайға қайтуруп бериши, һәргизму башқа дөләтләргә орунлаштурмаслиқи керәкликини билдүрди.

Америка һәрбий соти, гүәнтанамо түрмисидики уйғур тутқунлириниң дүшмән җәңчиси әмәсликини елан қилғандин кейин, гүәнтанамо түрмисидики бир қисим уйғурларниң бәзилири албанийигә, бәзилири бермудаға, йәнә бәзилири палав дөлитигә йәрләштүрүлгән иди.

Хитай изчил түрдә америкидин, гүәнтанамо түрмисидики уйғурларни өзлиригә қайтуруп беришни тәләп қилип кәлгән болуп, хитайниң бу қетим йәнә бу мәсилини қайта көтүрүп чиқиши, шиветсарийиниң икки нәпәр уйғурни өз дөлитигә йәрләштүрүшни ойлишиватқанлиқи сәвәб болди.

Америка президенти барак обама вәзипә тапшуруп алғандин кейин, гүәнтанамо түрмисини бир йил ичидә тақайдиғанлиқи тоғрисида ипадә билдүргән, шуниңдин етибарән америка һәр қайси дөләтләрниң бу уйғурларни өз дөләт тәвәликигә қобул қилишини тәшәббус қилған иди.

Мәзкүр түрмидики гунаһсиз һесабланған уйғурлар 2001 ‏- йили афғанистан вә пакистанда " террорчи" қалпиқи билән америкиға тапшуруп берилгән болуп, 22 нәпәр уйғурниң 7 си һазирға қәдәр, гүәнтанамо түрмисидә тутуп турулмақта. Хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә дуня уйғур қурултийи әгәр бу уйғурлар хитайға қайтурулса, уларниң қийин - қистақ вә өлүм җазасиға учрайдиғанлиқини билдүрүп, уларниң хитайға қайтурулушиниң алдини елиш үчүн көп паалийәтләр елип барған. Америка ташқи ишлар министирлиқи22 нәпәр уйғурни хитайға қайтурмаслиққа қарар берип, һәр қайси дөләтләрниң, уларни өз һимайиси астиға елишини тәшәббүс қилип кәлмәктә.

Хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси җяң йү, бу мәсилидә шиеитсарийә һөкүмитиниң икки дөләтниң дипломатик мунасивәтлирини көздә тутуш билән биргә, бейҗиңниң әндишисини етибариға алған асаста қарар беришини, хитайниң қанун дөлити һесаблинидиғанлиқини бу дөләттә қейин - қистаққа елишқа рухсәт қилинмайдиғанлиқини оттуриға қоюп өзини ақлиған.

Гүәнтанамо түрмисидин қоюп берилип, албанийигә йәрләшкән абабәкри әпәнди зияритимизни қобул қилип, хитайниң гүәнтанамодики уйғурларни пакитсиз қарилаш һәрикитигә наразилиқ билдүрди.

Гүәнтанамо түрмисидики уйғурларниң баш адвокати сәйбин вәллитниң билдүрүшичә, америка федрал районлуқ сот мәһкимиси 2008 ‏- йили 10 ‏- айда қарар чиқирип, уларниң америка қоюп берилишини буйриған, әмма мәзкүр қарар америка федрал оттура сот мәһкимиси тәрипидин ағдурулған болуп, гүәнтанамодики уйғурлар, америка алий сот мәһкимисигә федрал районлуқ сот мәһкимисиниң 2008 ‏‏- йили 10 ‏- айдики бу қарарини әслигә кәлтүрүшини тәләп қилип қайта әрз сунған. Америка федрал алий сот мәһкимиси 3 ‏- айниң 23 ‏- күни, 7 нәпәр уйғурниң бу әрзини күрүп чиқидикән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (1)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Anonymous says:
Jan 13, 2010 11:10 AM

Шу икки қериндишимизниң сақ саламәт шевитсарийәгә орунлишиши үчүн ду ﯪ қилимән

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт