Xitayning herbiy qudriti amérikining nazariti astida bolmaqta

A q sh xitayning herbiy qudritining barghanséri küchiyiwatqanliqidin özining teshwishlinidighanliqini dunya jama'etchilikige pat - patla melum qilmaqta. Xitayning herbiy programmisi hemde uninggha ajritiliwatqan mebleghning yildin ‏- yilgha ösüwatqanliqini ashkarilimaqchi boluwatqan pentagan xitayni öz qoralliq küchlirining emeliyettiki ehwalini, shundaqla uninggha bölünüwatqan meblegh kölimini yoshuruwatqanliqini eyiblimekte.
Muxbirimiz oyghan
2010-09-06
Share
Xitay-herbi-parat-oct-1-atom-bomba 1-Öktebir küni, xitay dölet bayrimida parattin ötüwatqan xitayning eng yéngi tiptiki bashqurulidighan bomba sistémisining körünüshi.
AFP Photo

Xewerlerge qarighanda, pentagan özining her yilliq doklatini élan qilip, uningda xitayning yéqinda  paraxotlargha qarshi ballistikiliq rakétilarni hem bashqimu zamaniwi qorallarni ishlepchiqirishqa kirishkenlikini ilgiri sürmekte. Öz nöwitide xitay tashqi ishlar ministirliqi hem mudapi'e ministirliqi a q sh ning bu xewerlirini yoqqa chiqirip, pentaganning mundaq doklatlar élan qilishni toxtitishini telep qilmaqta.

Shuninggha qarimay, dunya axbarat wasitilirida xitayning herbiy qudriti, bixeterlik programmiliri heqqide melumatlarning élan qilinishi dawamlashmaqta. Qazaqistanda neshr qilinidighan "bizning alem" gézitide közetküchi d. Mawloniyning "xitay öz armiyisini zamaniwiylashturushni kéngeytmekte" namliq maqalisi élan qilin'ghan bolup, aptor uningda xitayning kélechektiki herbiy pilanlirigha munasiwetlik bezi qarashlirini otturigha qoyghan.

Uningda xitayning merkiziy asiyadiki menpe'etlirining ösüwatqanliqi, mushu yilning séntebir éyida qazaqistan'gha xitay azadliq armiyisining minggha yéqin eskirining kélip, shangxey hemkarliq teshkilati terkibide herbiy meshiqlerge qatnishidighanliqi, xitayning buningdin qandaq menpe'et közlewatqanliqi amérikining diqqet merkizide boluwatqanliqi éytilghan. Melumatlargha qarighanda, qazaqistan, özbékistan, qirghizistan, tajikistan, rusiye we xitay eskerlirining qatnishishi bilen ötidighan térrorgha qarshi herbiy meshiqler arqiliq xitay özining herbiy qudritini namayish qilishni közlewatqanliqi perez qilinmaqta.
 
Maqalide shundaqla xitayning a q sh bilen herbiy hemkarliqni toxtatqanliqi, buning bolsa her ikki dölet üchün ziyanliq ikenliki, xitayning birinchi nöwette iqtisadiy tereqqiyat jehettin küchüyiwatqanliqi hem buning arqiliq özining qoralliq küchlirige köprek meblegh sélishni közlewatqanliqi, xitayning öz eskerlirini zamaniwiylashturushqa, herbiy mudapi'esini tüp asasidin özgertishke kirishkenliki ilgiri sürülgen.

Xitay kéyinki waqitlarda, bolupmu déngiz armiyisige köprek ehmiyet bérip, su üsti we su asti paraxotlirini zamaniwiylashturushni, déngiz uchquchilirini teyyarlashni qolgha alghan. Türlük zamaniwi qorallarni, herbiy téxnikini sétiwélishta xitay rusiye, okra'ina we isra'iliye döletliri bilen bolghan herbiy hemkarliq alaqilirini dawam qiliwatidu. Bu bolsa a q sh teripidin qarshiliqqa uchrimaqta.

Melumatlargha qarighanda, xitay xelq armiyisige ajritilghan meblegh 2009 - yili 70 milyard dollarni teshkil qilghan. A q sh bolsa bu meqsetke 515 milyard dollar ajratqan bolsimu, lékin xitayning dunyada ikkinchi orunni igiligenliki, shundaqla xitay herbiy xirajiti kölimining adette ikki hesse artuq ikenliki, 70 milyardning ichige bashqa ellerdin sétip éliniwatqan qorallarning, yadro we istratégiyilik qorallarning hem mudapi'e sana'iti xirajetlirining kirmigenliki ilgiri sürülmekte.

Stokholim xelq'ara tinchliq tetqiqatlar institutining melumatliri boyiche, xitayning mudapi'esige ajritiliwatqan heqiqiy chiqimlar uning resmiy herbiy meblegh kölimidin tört hesse oshuqtur. Xitay armiyisining omumiy sani 2 milyon 300 ming eskerni, shu jümlidin 1 milyon 600 ming quruqluq küchlirini, 400 ming herbiy - hawa küchlirini, 255 ming déngiz armiyisi küchlirini teshkil qilidu. Buninggha shundaqla 10 milyon xeliq eskerliri we bashqilar kiridu. Herbiy xewp tughulghan teqdirde xitayning 350 milyon'gha yéqin qoralliq ademni teshkilliyeleydighanliqi perez qilinmaqta.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet