Xitay bilen hindistanning 21 - esirdiki élishishi shekillenmekte

24‏ - Öktebir küni sherqiy asiya dölet bashliqlirining aliy derijilik uchrishishida, hindistan bash ministiri manmoxan bilen xitay bash ministiri wén jyabaw chégra mesiliside 'siliq hem saghlam söhbet ötküzüsh'ke kélishken bolsimu, emma manmoxanning 'dalay lamaning arunachalni ziyaret qilishigha ruxset qilinidu' dégen sözi xitayda ensizlik peyda qilghan idi.
Muxbirimiz weli
2009.10.26
Xitay-Hindistan-sohbiti-305.jpg Hindistan bash ministiri manmohan singh we xitay muawin tashqi ishlar ministiri day binggo 2007 - yili 20 - aprildiki söhbette.
AFP Photo

Bügün hindistan uchur wastilirining ban'galordin xewer qilishiche, hindistan tashqi ishlar ministiri krishna bilen xitay tashqi ishlar ministiri yang jiéchi ete 27‏ - öktebir küni yene 'chégra söhbitini asanlashturush' heqqide söhbet ötküzidiken.

Hindistan bilen xitay hazir peqet chégra söhbitini 'siliq ötküzüsh yaki asanlashturush' heqqide söhbetlishiwatqan weziyette 'wolt strit géziti' bügün 'xitay bilen hinidstanning yigirme birinchi esrdiki élishishi' serlewhilik bash maqale élan qildi.

'Bu hinidstanning zémini, biz hindistan puqrasi, bu jayda ewladmu - ewlad mal béqip kéliwatimiz'

--- Hazir xitay bilen hindistandin ibaret qet'iy niyetke kelgen ikki chong dölet, hémalaya étekliride zémin taliship bir - birige peqet yol qoyushmaywatidu, --- dep bashlinidu 'wolt strit géziti' ning bügün élan qilghan bash maqalisi. Uningda bayan qilinishiche, mushu yilning ichide, xitayning yigirme nechche eskiri hémalaya taghlirining jenubiy étikidiki bir qishlaqqa kélip, mal béqiwatqan charwichilarni 'hindistandiki démkokqa kétip mal béqinglar' dégen. Bu charwichilar xitay eskerlirige 'bu hinidstanning zémini, biz hindistan puqrasi, bu jayda ewladmu - ewlad mal béqip kéliwatimiz' dégen. Jédeldin kéyin, hindistanning ladaq aptonomiye komitétining bashliqi chéring dorjay bu qishlaqqa kélip 'xitay bizning zéminimizni pile qurutidek yep, hazir mushu jaygha keldi, siler bu jaydin qozghalmanglar, hindistan bixeterlik qisimliri silerni qoghdaydu' dep jakarlighan.

Arunachalning tarixiy arqa körünüshi

Wiki iniskilopidiyisde bayan qilinishiche, en'giliye wekili, tibet wekili, en'giliyige qaram hindistan wekili we jungxu'a min'go wekili 1914‏ - yili ötküzgen 'hémalaya söhbiti'de, hémalaya taghlirining jenubiy étikidiki arunachal, tawan rayonliri en'giliyining tewelikide bolidighanliqi béki'itlgen. Eyni waqitta bu kélishimge jungxu'a min'go wekili imza qoymighan, emma qalghan üch terep imza qoyghan. Yillardin buyan tilgha élinip kéliwatqan 'mikmaxun siziqi' dégen mushu.

Hindistanning jenubidiki arunachal botan we bérma bilen tutishidighan menzirisi güzel zémin. Altinchi ewlad dalay lama mushu rayonda tughulghan. Uning nopusi bir milyondin ashidu. Yer kölömi 83 ming 743 kwadirat kilométir. Bu rayonda tibetche buddizmigha étiqad qilidighan, tibet tilida sözlishidighan kangba qatarliq 10 nechche qebile we hindi dinigha étiqad qilidighan, hindi tilida sözlishidighan not qebiliri köp sanliqni teshkil qilidu.

Bu ikki rayon 1936‏ - yilidimu 'békitilmigen chégra' dep qarilatti. 1954‏ - Yili jungxu'a xelq jumhuriyiti bu rayonlarni 'junggoning zémini' dep jakarlashqa bashlidi. Bu talash - tartish 1962 ‏- yilidiki xitay - hindistan chégra urushini keltürüp chiqarghandin kéyin, xitay 'chégra'din 20 kilométir chékin'gen idi. Hindistan parlaminti 1986‏ - yili bir qarar maqullap, bu rayonni 'hindistanning arunachal shitati' dep jakarlidi. Xitay hazir arunachalni 'jenubiy tibet' dep atap, bu zéminni tibettiki her qaysi nahiyilerge buyrup bérip, uni ijra qilishni tézlitiwatidu.

Xitay bilen hinidstan hazir zémin hoquqi mesiliside bir - birige mutleq yol qoyushmaywatidu

'Wolt strit géziti' bügün élan qilghan "xitay bilen hinidstanning yigirme birinchi esrdiki élishishi" serlewhiyilik bash maqalining bayani mundaq dawamlishidu: hazir xitaymu, hindistanmu, her ikkisi hémalaya taghlirining jenubiy étikidiki bu zéminde tagh éghizlirigha esker qoyup, zémin hoquqi mesiliside bir - birige mutleq yol qoyushmay turuwatidu.

Xitay bilen hindistan her ikkisi amérika bilen yaxshi munasiwette bolushni oylaydu

Xitay bilen hindistan bezide hemkarlishidu, bezide setliship qalidu. Emma her ikkilisi amérika bilen yaxshi munasiwette bolushni oylaydu. Eger bu üch dölet otturisida istratégiyilik özgirish peyda bolsa, mesile intayin murekkeplishidighanliqi turghan gep.

Xitay özining rusiye qatarliq döletler bilen bolghan zémin mesilisini hel qilip boldi, emma 2003 ‏- yilidin buyan, hindistan bilen bolghan zémin mesilisidiki 13 qétimliq söhbetning héchqandaq netijisi körülmidi. Hazir hindistanning xitay bilen soda munasiwitimu jiddiy. Hindistan xitayning töküp satidighan obikti bolushni xalimay, xitayning oyunchuq, kala süti, shakilatlirini import qilishni men'i qildi. Hazir xitayning aptomobil chaqi we xémi'iye mehsulatlirini tekshürüwatidu. Hinidstan dunya soda teshkilatigha xitay üstide yollighan délolar barghanséri köpeymekte.

Xitaylar hazir talash - tartishtiki rayonlarda tash - qiyalargha xitayche xet yézip, belge qoyushqa bashlighan

Hindistanning arunachal shitatida su insha'atlirini yaxshilash üchün dunya bankisigha sun'ghan meblegh iltimasini xitay tosup qoydi. Emma xitay özi, hindistan bilen pakistanning herbiy kontrolliqidiki keshmir rayonida su qurulushi élip bérishqa bashlidi. Shundaqla, bu üch dölet otturi'isdiki talash - tartishta turuwatqan arunachal, keshmir rayonlirining puqralirigha wiza tarqitip, xitay puqralirigha oxshash mu'amile qilishqa bashlidi. Arrunachal puqralirining éytishiche, xitayning charlighuchiliri hazir tash - qiyalargha xitayche xet yézip, belge qoyushqa bashlighan.

'Wolt strit géziti' ning maqalisida bayan qilinishiche, xélidin buyan mushu ikki dölet otturisida jiddiylishiwatqan iqtisadiy munasiwet we ularning bezide yaxshi, bezide yaman bolup qalidighan chégra mesilisi hazir murekkepliship qaldi we buningdin, xitay bilen hindistandin ibaret asiyadiki bu ikki chong döletning yigirme birinchi esirdiki élishishi bashlan'ghanliqi körünüshke bashlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.