Türkiyide "Musulmanlargha xitay iskenjisi" namliq maqale élan qilindi

Xitay kommunist hakimiyitining Uyghur musulmanliri üstidin yürgüzüwatqan diniy we milliy bésim siyasetliri türkiye axbaratlirining diqqitini tartmaqta.
Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2012-07-31
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye "Yéngi aqit géziti" de élan qilin'ghan "Musulmanlargha xitay iskenjisi" namliq maqale. 2012-Yili 30-iyul, türkiye.
Türkiye "Yéngi aqit géziti" de élan qilin'ghan "Musulmanlargha xitay iskenjisi" namliq maqale. 2012-Yili 30-iyul, türkiye.
RFA/Arslan

Yéqindin buyan türkiyide chiqidighan yéngi aqit géziti we dunya bulteni, tayim türk, xeber 7 qatarliq tor ziyaretchiliri köp sanni teshkil qilidighan, étibarliq tor gézitliri xitayning Uyghur musulmanliri üstidin yürgüzüwatqan diniy we milliy bésimlirini tenqid qilip maqale we obzorlar élan qilip kelmekte.xitay-iskenjisi-maqale-turkiye-akit-geziti-385.jpg

Türkiyide chiqidighan yéngi aqit gézitining 2012-yili 7-ayning 30-künidiki sanida "Musulmanlargha xitay iskenjisi" dégen témida bir maqale élan qilindi.

Bu maqale yéngi akt gézitining shu künki bash témisi bolup chong hejimde yézilip élan qilin'ghan.xitay-iskenjisi-maqale-turkiye-akit-geziti1-385.jpg

Bu maqalide xitayning Uyghurlar üstidin élip bériwatqan diniy bésimlirini eyiblep mundaq déyilgen: ishghalchi kommunist xitay hakimiyiti, sherqiy türkistanda musulmanlar üstidin yürgüzüwatqan zulumini höjjetleshtürdi. Xitay hakimiyiti musulmanlarning her qandaq bir islami pa'aliyet élip barmasliqi we ayallarning romal artmasliqi üchün wediname yazdurup imza qildurghanliqi otturigha chiqti.

Yéngi aqit gézitide, xitay kommunist hakimiyiti teripidin Uyghurlargha imza qildurghan, xitayche we Uyghur tilida yézilghan 4 maddiliq bir höjjetning esli nusxisi bésilghan bolup, bu höjjetke töwendikidek wedinamiler yézilghan, xitay kommunist hakimiyitini himaye qilish, qanun'gha ri'aye qilish, a'ilide qanunsiz diniy pa'aliyet qilmasliq, qanunsiz ün-sin buyumliri saqlimasliqqa wede bérish. A'ile ichide ropash ayallarning bolmasliqigha wede bérish we ropash ayallarni öyge kirgüzmeslikke wede bérish. Kündilik turmushta qanunsiz diniy pa'aliyet we ropash ayallarni körgen haman del waqtida teshkilge melum qilidighanliqigha wede bérish dégen'ge oxshash belgilimilerni öz ichige alghan bolup bu wedinamige Uyghurlarni imza qilishqa zorlighan.

Yéngi aqit gézitide élan qilin'ghan maqalide bu heqte toxtilip, xitayda yaghliq artqan musulmanlarning soda saraylargha kirishimu cheklendi, déyilgen.

Maqalide yene mundaq déyilgen: musulmanlarni yoq qilishni meqset qilghan xitay döliti oxshimighan usullarni qollinishqa bashlidi. Xitay hakimiyiti Uyghur musulmanlirining roza tutushigha ruxset qilmaydu. Roza tutqan memuriy kadirlarni tizimgha élip chüshlük tamaq yéyishke zorlaydu, qarshiliq körsetkenlerge pul jazasi qoyup ma'ashidin késip qalidu. Tetil bolghan bolsimu, her jüme künliri oqutquchi-oqughuchilarni mektepke toplap rozilirini buzush üchün chüshlük tamaq béridu we jüme namazgha bérishni tosidu.

Maqalide yene mundaq déyilgen: xitay kommunist hakimiyitining musulmanlargha qarshi yürgüzüwatqan zulum siyasiti buning bilenla kupaye qilmaydu, musulmanlarning diniy étiqadini ajizlashturush üchün nurghun usullarni qolliniwatqan xitay, xoten shehiride bolsa insanni heyran qalduridighan usullarni qollinip kelmekte. Xitayning bu heqte chiqarghan höjjetlirige qarighanda, xoten altun yultuz soda shirkiti teripidin tamgha chaplan'ghan bir höjjette, yüzini orighan, romal artqan ayallarning talla baziri we soda-saraylargha kirishi cheklen'genliki, diniy tüs alghan kiyimlerning sétilishimu cheklen'genliki yézilghan.

Maqalide yene mundaq déyilgen: musulmanlarni assimilyatsiye qilishni meqset qilghan xitay hakimiyiti bular kupaye qilmighandek yene, musulmanlarning diniy merkezlerni échishigha, qur'an kursi échishigha ruxset qilmaydu. Xitay sherqiy türkistan musulmanlirini dinsizlashturush üchün diniy medrise we qur'an kursliri échishni chekleydu. Ruxsetsiz échilghan qur'an kurslirigha bésip kirip, oqutquchi we oqughuchilirini tutup qamaydu. Xitayche bilmeydighan Uyghurlarni kochilarda körgende tutuwélip zorluq qilidu. Romal artqan ayallarni körgen haman béshini échishqa mejburlaydu.

Dunya bu zulumlargha süküt qilmisun

Maqalide yene, dunya jama'itige xitab qilip mundaq déyilgen: xitay zulumi barghanséri kücheymekte. Sherqiy türkistanliq ayallar musulman bolghanliqi üchün romal artti dégenni bahane qilip doxturxanigha kirishke ruxset qilmaydighan höjjet chiqardi. Doxturxanida namaz oqushini chekleydu, sherqiy türkistanda musulmanlarning hayat bixeterliki kapaletke ige emes. Sherqiy türkistan musulmanliri tinchliq, bixeterlik we erkinlik telep qilidu. Ular insan'gha oxshash, musulman'gha oxshash yashashni xalaydu, dunya jama'iti we kishilik hoquqni qoghdighuchilarning sherqiy türkistanda yüz bériwatqan bu zulumgha köz yuqmasliqini telep qilimiz.

Yéngi aqit gézitide yéqindin buyan her küni dégüdek Uyghur mesilisi toghrisida uchur we maqale élan qilinip kelmekte.

Bügün yene dunya bulteni tor gézitide, "Xitayda yéngidin assimilyatsiye herikiti", "Sherqiy türkistanda pütkül diniy pa'aliyetler cheklendi" dégen témilarda, tayim türk tor gézitide bolsa, "Sherqiy türkistanda namaz oqush, roza tutush cheklendi we romal artqanlarning soda saraylargha kirishi cheklendi" dégen témilarda maqaliler élan qilindi.

Yéngi aqit gézitide élan qilin'ghan musulmanlargha xitay iskenjisi dégen témidiki maqale türkiyining köpligen tor béketliride keng türde neqil qilip tarqitildi we bes-munazire peyda qildi.

Uyghur musulmanlar ramzan éyini qandaq ötküzüwatidu? bu heqte pikir-qarashlirini élish üchün istanbulda yashawatqan diniy alim möminjan bilen söhbet élip barduq.

Toluq bet