Xelq'arada xitayning özini 'térrorluq tehditi astida' dep jakarlishi heqqide munazire boluwatidu

B d t kishilik hoquq kéngishining jenwede échilghan 14‏ - qétimliq yighinida, yawropa birliki ürümchi weqeside tutulghan Uyghurlardin endishe qiliwatqanliqi bildürdi we xitayning ularni soraq qilishta ochuq -yoruq bolmighanliqini eyiblidi.
Muxbirimiz weli
2010-06-25
Élxet
Pikir
Share
Print
2008‏-Yili 4 - awghust seherdiki 2 uyghurning xitay qoralliq saqchilirigha qilghan hujumidin kéyin, xitay saqchiliri pütün qeshqer kochilirida razwédkini kücheytken bolup, sürette, charlighuchi xitay saqchiliri chetellikler bilen sözleshmekte.
2008‏-Yili 4 - awghust seherdiki 2 uyghurning xitay qoralliq saqchilirigha qilghan hujumidin kéyin, xitay saqchiliri pütün qeshqer kochilirida razwédkini kücheytken bolup, sürette, charlighuchi xitay saqchiliri chetellikler bilen sözleshmekte.
AFP Photo

Türkiyidiki istiratégiye we chüshenche tetqiqat institutining tetqiqatchisi erkin ekrem xitayning Uyghurlargha qaratqan eyibleshlirini ret qildi.
 
Amérika Uyghur birleshmisining wekili kesiy poli'as xanim 6‏ - ayning 18‏ - küni b d t kishilik hoquq kéngishining jenwede échilghan 14‏ - qétimliq yighinigha qatnashqan idi. U teminligen widi'o xatirisidin melum bolushiche, bu yighinda yawropa birlikining wekili, yawropa birliki ürümchi weqeside qolgha élin'ghan Uyghurlarning ehwalidin endishe qilidu, xitay soraq qilish jehetlerde ochuq - yoruq bolushi kérek, dep otturigha qoyghanda, xitay wekili buninggha qarshiliq bildürelmidi.

Emma, xelq'ara kechürüm teshkilati, xelq'ara kishilik hoquq teshkilati qatarliq hökümetke béqinmaydighan teshkilat wekilliri, xitayning hazirmu Uyghurlarning kishilik hoquqini depsende qéliwatqanliqini otturigha qoyup xitayni eyibligende, xitay wekili derhal naraziliq bildürüp, ularning sözini böliwetti we bu mesilini bu yighinda muzakire qilmasliqni telep qildi. Lékin yighin re'isi kishilik hoquq teshkilat wekillirining pikrini dawamlashturuwérishige ruxset berdi.

Hazir ürümchi 5 - iyul weqesining bir yilliq xatire künliri yétip kéliwatqanda, xitayning xelq'aragha 'junggo téxiche jiddiy térrorluq tehdit astida turuwatidu' dep jakarlighanliqi heqqide mulahize boluwatidu. Mutexessislerning héchqaysi Uyghurlarni térrorchi dep eyiblimidi.

Türkiyidiki istiratégiye we chüshenche tetqiqat institutining tetqiqatchisi erkin ekremmu bügün élan qilghan mulahiziside, xitayning Uyghurlargha qaratqan her xil namdiki eyibleshlirini ret qildi. Uning qarishiche, hazirgha qeder osama binladinmu xitayni nishan'gha alghini yoq. Sherqi türkistanda qollinilghan shiddetlik shekil xitay mustemlikichilikidin qutulush üchün qollinilghan shekil, bu térrorluq emes.

Doktor erkin ekrem mulahiziside, 1960 ‏ - yillarda b d t de, mustemlikide qalghan milletlerge azadliq bérish, dölitini qayturup bérish toghrisida chiqirilghan bir qanun barliqini, bu qanunda, mustemlikichilikke qarshi urush qilghanlar erkinlik jengchiliri dep atalghanliqini eslep ötti.

Doktor erkin ekremning qarishiche, xitay 50‏ - yillarda Uyghurlarning qarshiliq heriketlirini 'yerlik milletchi' dep eyibligen, 1980‏ - yillarda 'milly bölgünchi' dep atighan, 2001 ‏ - yilidin kéyin térrorchi dep atiwalghan, xitayning bundaq bir ré'al mesilini zaman'gha qarap atalghu almashturup, uni siyasi shu'argha aylandurushining keynide bir siyasiy meqset yoshurun'ghan.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

 
Toluq bet