Хитай җасуслиридин асийлиқ қилғанларниң сани 350 тин ашти

Хоңкоң учур васитилири өткән айда асийлиқ қилған хитай җасуслириниң әһвалини ашкарилиған иди. 6-Айниң 1-күнидин башлап, башқа учур васитилириму бу һәқтә техиму тәпсилий учурларни ашкарилашқа башлиди.
Мухбиримиз вәли
2012.06.11
wang-lijun-305.png Ваң лиҗүн әпәнди
AFP

Хоңкоң учур васитилири 5‏-айниң 28‏-күни, хитай җасуслиридин асийлиқ қилғанларниң сани һазир 350 тин ашти дәп җакарлиған вә бу җасуслардин хитай азадлиқ армийисиниң арқа сәп тәминат оргининиң машинисазлиқ ишлириға мәсул әмәлдари генерал майор лю гуаңҗи, мәркизи комитет әзаси, ядро енергийә гуруһиниң мәбләғ салғучиси каң ришин, хитай пәнләр академийиси җамаәт ишлири институтиниң мудири сәй шавхоң қатарлиқ кишиләрниң нам-әмилини ашкарилиған иди. 6‏-Айда, ғәрб учур васитилири бу һәқтә техиму тәпсилий учурларни ашкарилашқа башлиди.

Америкида чиқидиған “лос анҗилис вақти” гезитиниң баян қилишичә, хитай йеқинда, америкини бәш йилдин буян хитай бихәтәрлик министирлиқиниң “қәтий мәхпий” дәп бәлгә қоюлған һөҗҗәтлири билән удуллуқ тәминләп турған мәлум бир муавин министирниң 38 яшлиқ катипини “асий” дәп қолға алған. Уни, америкиниң мәркизи ахбарат идариси тәрбийиләп киргүзгән җасус дәп әйиблигән. Әмәлийәттә у, бейҗиң университетиниң хәлқара мунасивәтләр институтини пүттүргәндин кейин бихәтәрлик министирликигә тәқсим қилинған оқуғучи иди. Шундақла у, хизмәттә садақәт ипадилигәнлики үчүн, башқарма башлиқи дәриҗилик муавин министир катиплиқиға өскән.

Америкини хитай бихәтәрлик министирлиқиниң учурлири билән тәминләп турған бу катипниң ейтишичә, хитайниң җамаәт хәвпсизлик министирлиқи йеқинқи бир нәччә йил ичидә “муқимлиқни сақлаш” дегән нам билән өзиниң штатини көпәйтип, һәммә саһәгә қол тиқип, техникилиқ васитиләрни көп қоллинишқа башлиған вә бундақ кеңәймичилик арқилиқ хитай бихәтәрлик министирлиқиниң хизмитигә қақшатқуч зәрбә бәргән. Нәтиҗидә бу икки министирлиқ оттурисида қаттиқ маҗира чиққан. Бу маҗирада җамаәт хәвпсизлик министирлиқи йеңип чиққан. Чоңчиң шәһәрлик җамаәт хәвпсизлик идарисиниң башлиқи ваң лиҗүн һәтта ху җинтавниң телефон учурлирини аңлашқа җүрәт қилғанлиқи вә җазаға тартилмиғанлиқи, гәрчә хитай бихәтәрлик министирлиқи буни сәзгән болсиму, әмма уни чәклийәлмигәнликиниң мисали. Хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқи өзини чоңайтип “муқимлиқни сақлаш” һәрикити елип бериш җәрянида, гуаңдоң қатарлиқ йәттә өлкиниң җамаәт хәвпсизлик назирлири һәр бири 60 милйон йүәндин артуқ мүлки бар байларға айланған.

Ройтерс агентлиқи, “ню-йорк таймис” гезити, “телеграф” гезити қатарлиқ учур васитилириниң баян қилишичә, йеқинда хитайниң бир муавин бихәтәрлик министири, техиму ениқ қилип ейтқанда, ваң лиҗүн вәқәси йүз бәргәндә чоңчиңға келип, америка әлчиханиси билән сөзлишип, ваң лиҗүнни елип кәткән муавин министирниң катипи “дөләткә асийлиқ қилди” дегән җинайәт билән қолға елинған. Бу муавин министир өзи вәзипидин тохтитилған. Бу вәқә хитайда қаттиқ силкиниш характерлик тәсир пәйда қилди. Һазир хитайда бу асийларға өлүм җазаси қоллинишни тәшәббус қилғучилар көп.

“бошүн” тор гезитиниң 6‏-айниң 9‏-күни баян қилишичә, хитайниң мәлум бир муавин бихәтәрлик министири өткән бәш йил ичидә, хитай коммунист партийисиниң “қәтий мәхпий” дәп бәлгә қоюлған һөҗҗәтлирини сетип берип турғанлиқи ашкариланди. Бу, 1986‏-йили хитай бихәтәрлик министирлиқиниң шимали америка идариси башлиқи йү чяңшең хитайға асийлиқ қилғандин буян йүз бәргән йәнә бир чоң асийлиқ вәқәси болуп һесаблиниду. Йү чяңшең вәқәси әйни вақитта, һәтта җов енләй 1944‏-йили америкиға киргүзгән җинвутәй тәхәллуслуқ җасусниму ашкарилап қойған икән. Гәрчә бу қетимқи асийлиқ вәқәсидә ашкариланған һөҗҗәтләр, әйни вақитта “қиммити йоқ” тәк туюлған болсиму, әмма у, хитайниң ич қисмида һазир йүз бериватқан һаят-маматлиқ һоқуқ урушиниң йип учлирини аллиқачан дуняға ашкарилап қойған иди.

Хитайға асийлиқ қилған бу муавин бихәтәрлик министириниң катипи ашкарилиған учурлар йәнә 1970‏-йиллардики сабиқ америка бихәтәрлик мәслиһәтчиси хенри кесингергиму четилиду. Униң ашкарилишичә, кесингер әпәнди 1989‏-йили 6‏-айниң 4‏-күни бейҗиңда йүз бәргән тйәнәнмен вәқәсидин кейин, хитай һөкүмитигә наһайити муһим ишларда ярдәмләшкән, униң бәдилигә хитайда наһайити көп иқтисадий мәнпәәткә игә болған. Буниңға охшаш, бейҗиң һөкүмитигә муһим җәһәттә ярдәмлишип турғанлиқи үчүн, өзи һәм пүтүн уруқ-туғқанлири чоң қуруқлуқта зор мәнпәәтләргә еришкән киши---тәйвәндики гоминдаң партийисиниң сабиқ рәиси лйән җән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.