Xongkongda xitayning istiqbalidin ümidsizlinish yuqiri chekke yetti

Xongkongda élip bérilghan xelq rayini sinash netijisi xongkong xelqining xitay döliti we hökümitining istiqbalidin ümidsizlinish rohining yuqiri chekke yetkenlikini ispatlidi.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2012-09-20
Share
tebiiy-gaz-305.jpg Sürette, tebiy gaz quduqliridin bir körünüsh.
AFP Photo

Xitay ziyaliylirining ilgiri sürüshiche, 1997-yili xongkong xitaygha qayturulghandin buyan, xongkongning iqtisadi tereqqiyati bir izda toxtap qaldi. Jem'iyet tereqqiyatida tilgha alghudek ilgirilesh bolmidi. Körünüshte "Bir dölette ikki xil tüzüm" siyasiti ijra qiliniwatqandek qilsimu, xongkongdiki hökümet saylimi we metbu'at erkinliki xitay mustebit tüzümining kölenggisi astida qaldi.

Gérmaniye dolqunliri radi'osining 19-séntebirdiki "Xongkong xelqining xitayning istiqbaligha bolghan ishenchi töwenlidi" namliq xewiride bayan qilinishiche, xongkong uniwérsitéti 9-ayning 11-künidin 14-künigiche minglighan puqralar arisida téléfon arqiliq biwasite ray sinash élip barghan bolup, xulase süpitide élan qilin'ghan netije xongkong hökümiti we xitay hökümet da'irilirini qattiq bi'aram qilghan.

Ray sinash netijisidin melum bolushiche, bu yil xongkong hökümitige bolghan ishenchini yoqatqanlarning nisbiti 34% örlep, 2004-yilidin buyanqi eng yuqiri sewiyige yetken. Xitay hökümitige bolghan ishenchini yoqatqanlarning nisbiti 40% örlep, 1997-yilidin buyanqi eng yuqiri sewiyini hasil qilghan.

Xewerde körsitilishiche, hazir lyang chénying rehberlikidiki xongkong hökümitige ishinidighanlarning nisbiti aran 35% ke chüshüp qalghan bolup, xongkong xelqining xongkong hökümitige bolghan ishenchining yoqilip bérishigha xongkongda yolgha qoyulmaqchi bolghan "Wetenperwerlik terbiyisi" namidiki ménge yuyush opératsiyisi, xongkong asasiy qanunini tüzüsh komitéti we yéngi xongkong hökümitining xitay kompartiyisining tesirige uchrash hadisisi, xongkongdiki axbarat erkinlikining bésimgha uchrishi, xongkongning xitaygha qayturulghanliqigha 15 yil bolghan bolsimu, héchqandaq ijabiy tereqqiyat, yéngiliqning royapqa chiqmighanliqi qatarliq bir talay mesililer sewebchi bolghan. Yéqinqi yillardin buyan xitay kompartiyisige we xongkong hökümitige qarshi élip bérilghan zor kölemlik namayishlarmu kishilerning rohigha tesir qilghan.

Xongkong xelqining xitay merkizi hökümitige bolghan ishenchining yoqilip bérishigha seweb bolghan amillar nahayiti köp bolup, "Alma géziti" ning bayan qilishiche؛ iqtisadiy tereqqiyattin bashqa, xitayda medeniyet jehette, idrak jehette, jem'iyet tereqqiyati we exlaq jehette ilgirilesh bolmidi. Eksiche, aq-qara ariliship ketti, istil buzuldi, kishilik hoquq pa'aliyetchiliri türmilerge bend qilindi, pikir erkinliki cheklendi. Démokratik heq-hoquqlar saheside barghanséri chékinish boldi.

Uyghur ziyaliylirining qarishiche, xitay hökümitige bolghan ishenchini yoqatqanlar, xitay dölitining istiqbalidin ümidsizliniwatqanlar yalghuz xongkong xelqila emes, belki pütün xitay xelqi bolmaqta. Uyghur we tibet xelqige oxshash mustemlike astidiki milletlerning naraziliqi, qarshiliqi téximu küchlük. Uyghur éli gerche xitayning eng chong énérgiye menbesi, xitayning bügünkidek iqtisadiy chong dölet bolup otturigha chiqishigha türtke bolghan bir rayon bolsimu, Uyghurlar yenila namrat, Uyghur élide ne sana'et, ne yéza igilikide közge chéliqqudek tereqqiyat yoq. Xitayning pütün muddi'asi Uyghur élining bayliqliri bilen özini qudret tapquzushqila merkezleshken. Bu sewebtin, Uyghurlarning bayliqlirini bulap-talashqila köngül bölüp, bu rayonni namrat péti tashliwetken. Gerche yéqinqi yillardin buyan atalmish "Halqima tereqqiyat" namida Uyghur wetinini xitayning 19 ölkisige bölüp bérip, "Ghayet zor ilgirilesh" lerning royapqa chiqiwatqanliqini dawrang salsimu, Uyghurlarning bu tereqqiyatlardin behrimen boluwatqanliqini körgili bolmaydu. Yuqiriqi qarashlarni ilgiri sürgen d u q teshwiqat-neshriyat komitétining mudiri perhat muhemmidi ependi bu xususta toxtilip ötti.

Xongkong uniwérsitéti xelq rayi tetqiqat pilani merkizi 1991-yili qurulghan bolup, ular 2000-yili élan qilghan bir qétimliq ray sinash netijisi pütün xitayda zilzile qozghap, xitay merkizi hökümitining qattiq naraziliqini qozghighan. Mektep mudiri qatarliq bir qisim kishiler xitay terepning qattiq bésimigha duch kelgen. Bu merkez ötken yili 12-ayda élip barghan ray sinashta, aran 17% xongkongluqning özlirini junggoluq dep qaraydighanliqini ashkarilighan bolup, bu sewebtin xitay hökümet terep bu ray sinashqa qattiq naraziliq bildürgen we xitay-xongkong birleshmisi teshwiqat-medeniyet bölümining xitay terep emeldari xaw téchu'en derhal metbu'atlarni özlükidin ziyaret qilip "Bu ray sinash ilmiy emes, logikigha uyghun emes, béziler döletning bir pütünlükige tehdit salmaqta, ighwa tarqatmaqta" dep étiraz bildürgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet