'Хитайға нәзәр тор гезити'дә хитай көчмәнлиригә қарита йеңи йиллиқ нәсиһәт елан қилинди

'Хитайға нәзәр тор гезити'дә чәтәлләрдә туруватқан хитай көчмәнлири арисидики аң қалаймиқанлиқи һәққидә йеңи йиллиқ нәсиһәт елан қилинди. Бу нәсиһәттә, болупму хитайда қизил байрақни яқтурмай чәтәлләргә кәлгәндин кейин қизил байрақ көтүрүвалған ғәлитә адәмләр топиға қарита қилинған сәмимий дәвәтләр бар.
Мухбиримиз вәли
2010.01.05

'Хитайға нәзәр тор гезити'дә хитай көчмәнлири ичидики сәккиз хил кишигә қарита елан қилинған йеңи йиллиқ нәсиһәт мундақ башлиниду: чәтәлләрдики хитай көчмәнлири ичидә мундақ бир нәччә хил 'ғәлитә адәмләр топи' бар. Булар чәтәлләргә кәлгән башқа милләт көчмәнлиригә охшимайду. Гәрчә бундақ кишиләр чәтәлләргә кәлгән хитай көчмәнлири ичидә көп санлиқни тәшкил қилмисиму, әмма улар бизниң көзимизгила әмәс, уларни беқиватқан дөләтләрниңму көзигә бәкла сәт көрүнүп қалди. Һазир бундақ хитайлар билән чирайлиқ сөзлишишниң һаҗити қалмиди. Уларға әмди алди билән очуқ - ашкара нәсиһәт елан қилмақтин өзгә амал йоқ.

'Хитайға нәзәр тор гезити'дә хитай көчмәнлиригә қарита елан қилинған йеңи йиллиқ нәсиһәттә, алди билән, ғәрб җәмийитини тиллап бир тейинға яримас қилип көрситидиған, әмма шу җайдин кәтмәй йетивелип хитайниң байриқини көтүрүп юридиған ушшуқ хитайлар үстидә тохталған. Униңда мундақ йезилиду:

-- Сәнләр тиллисаң тиллавәр, қағисаң қағавәр, бәрибир синиң питнилириң пакитқа уйғун әмәс. Мәсилән, канадани алайлуқ, саңа чегрисини кәң ечип бәргән бу дөләт, гәрчә сени тар йәргә соливелип қистимиған болсиму, әмма сәнләр, у йери болмайду, бу йери болмайду, дәп котилдаватисән. Бәзидә бәкла әсәбийлишисән.

-- Бурунғу канадалиқларниң әҗдади синиң әҗдадиңниң қайси бир немисини яхши көрүпму кәтмәйтти. Һазирму һечқачан сини арзулап тәхтираванға селип көтүрүп әкәлмигән. Өзәң хилму-хил баһанә көрситип, нәйрәң ишлитип кәлдиң. Сән хитайда юртуңни ташлап кәтмәк үчүн, наһайити көп пара берип, һәтта айропилан белитиниму алдиға әкәлдүргиниңгә, шучағдики сәтчилик ечилип қелиштин қорқуп униңға көтулдимайсән. Әмма бу дөләт сини киргүзгәндә, сән қанун буйичә төлигән азрақ рәсмийәт пулиғиму миннәт қилисән.

-- Сән һазир туруватқан дөләтни һәр қанчә яман десәңму, у йәнила дуняда инсанийәт яшашқа әң мувапиқ келидиған җайларниң бири. Дуняда бундақ җайларға көчүп келип яшашни арзу қиливатқан адәмләрниң наһайити көп икәнликини билмәйсән әмәс. Бундақ яхши муһитниң сәндәкләргә һечбир еһтяҗи йоқ иди. Һазир биз сәнләрдин йиргәндуқ. Әмди қуйруқиңни қисивал, хитайға қайтип кәт. Әгәр у анаң сини, келип һәммини йәп төгәткәй дәп күтүватқан болса, униң байриқини бәк көтүргиң кәлсә, шу йәрдә көтүргин.

'Хитайға нәзәр тор гезити'дә хитай көчмәнлиригә қарита елан қилинған йеңи йиллиқ нәсиһәттә тилға алған иккинчи хилдики адәмләр -- һелиқи 'үчкә вәкиллик қилиш' дегән шуарни ағзидин чүшүрмәйдиған хитай муһаҗирлириниң каттибашлири. Нәсиһәттә мундақ дәп йезилиду:

-- Сәнләр һемишә өзәңгә әмәс, бәлки кимләргидур 'вәкиллик қилип' сөзләйсән. Буни сәнләргә ким һавалә қилди? сәнләр уни ашкара тилға елиштин изар тартисән, әмма уларға вәкиллик қилип, бир немиләргә мәдһийә оқуштин яки ғәзәп ипадиләштин яки чақириқ чиқириштин иза тартмайсән.

-- Әгәр хитай көчмәнлири чәтәлләрдә яхши яшиялмиған болса, уларниң дәрдигә йетиш тоғрисида бир ‏- икки еғир гәп қилсаң мәйлиди. Әмма сән хитай үчүн 'үчинчи ярдәмчи қошун' тәшкилләватисән. Сәнләрниң йүзүң хитай ривайәтлиридики 'лализарлиқниң мәликиси' дегән ғилҗиң хотунниң йүзидинму қелин. Гәрчә ривайәтләрдә у, йүзи әң қелин дәп тәсвирләнгән болсиму, әмма униңға сесиқрақ гәп қилса, йәнила гәп өтидикән, һеч болмиғанда у, 'үч'кә әмәс, биргиму 'вәкиллик' қилип бақмиған икән. Әмма сәнләргә гәп өтмәйду. Әмди йүзүңни силап бақмисаң болмайдиған йәргә келип қалдиң. Сайлимиған 'вәкил' болғиң кәлсә, хитайға қайт!

'Хитайға нәзәр тор гезити'дә хитай көчмәнлиригә қарита елан қилинған йеңи йиллиқ нәсиһәттә тилға алған үчинчи хилдики адәмләр--- өзиниң муәййән ғайиси йоқ, әмма һемишә ғәйвәт, питнә қилип, башқиларни теним тапқузмайдиған адәмләр. Бундақ кишиләргә қилинған нәсиһәттә мундақ дәп йезилиду:

-- Сәнләр өзәң юшурунувелип, очуқ -ашкара иш қиливатқан адәмләмләр үстидә ғәйвәт қилип, питнә терип көңлүңни хуш қилисән.

-- Гәрчә хитай әлчиханилири сәндәк ғәйвәтчиләргә бирәр тәңгә ташлап бәрмисиму, һәтта сәнләрни әхләт дәп қарисиму, әмма сәнләр уларға учур йоллап турмисаң көңлүң арам тапмайду. Сәнләр өзәң турған дөләткә қарап бақ, бу дөләтниң адәмлири сәндәк пәсмикән, бу дөләтниң чеқимчи, питнихорларға еһтияҗи бармигән. Әгәр ялған гәп қилмисаң, ғәйвәт қилмисаң, питнә-пасат теримисаң җим туралмисаң, хитайға қайтип кәт!

'Хитайға нәзәр тор гезити'дә хитай көчмәнлиригә қарита елан қилинған йеңи йиллиқ нәсиһәттә тилға алған төтинчи хилдики адәмләр -- һелиқи 'хәлқаралиқ мәшһур затлар' сияқиға киривелип, хитай әлчиханилириниң зияпитидин қалмайдиған кишиләр. Бундақ кишиләргә қилинған нәсиһәттә мундақ дәп йезилиду:

-- Хитай әлчиханилириниң зияпити оттава шәһиридики алий меһманханиларниң әң қиммәт баһалиқ йемәкләрниң дәриҗиси билән охшаш. Әмма бундақ зияпәтни һемишә беривәрмәйду. У зияпәт гелиңдин өткән билән ахир йәнә бир йериңгә тақишип қалиду.

-- У сәнләргә бикарға берилгән йемәк әмәс, улар сәнләрни һаман бәдәл төләткүзиду. Йәп болуп қачмақчи болсаң яки һәтта йәйдиғиниңни өзәң биллә елип барсаңму, улар йәнила, һечболмиғанда сениң тезимликиңни бир кимләргә йоллап берип, башқилар арқилиқ бәдәл төләткүзиду. Әгәр хитайдин көңүл өзәлмисәң, униң әлчиханилириға барғандин көрә, хитайниң өзигила қайтип кәт!

'Хитайға нәзәр тор гезити'дә хитай көчмәнлиригә қарита елан қилинған йеңи йиллиқ нәсиһәттә йәнә 'гуруһ болувелип өз-ара урушиидиған кишиләр', 'төтинчи июн вәқәсидә аққан қанниң бәдилигә йешил карт елип чәтәлдә қепқалған, әмма шу қанни ақлаш үчүн һечнемә қилмиған кишиләр', 'мавзедуң идйисиниң тәсирини өзиниң каллисидин техичә тазилап чиқириветәлмигән кишиләр', 'чәтәлләрдә туруп хитайниң байриқини көтүрүдиғанларға һесдашлиқ қилидиған кишиләр' гиму қилинған сәмимий нәсиһәтләр бар.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Пикир

Anonymous
Jan 06, 2010 04:38 PM

Тузкор тәбиқәлик хитайларға бәлән нәсиһәт бирилипту, әмди хитайға барсам җазалинип китимән дәп һикайә туқуп мултиҗи булуп паспурт елипла хитайниң коңлини ﯪсрайдиған намайишқа чиқмайдиған уйғурларға нәсиһәт вақти кәпту.Улар чуқум йа уйаққа йаки бу йаққа утуши кирәк