Хитай милләтчилики дуняниң диққитини қозғимақта

Хитай ичи-сиртида давам қиливатқан хитай милләтчилик һәрикәтлирини дуня җамәтчилики диққәт билән көзәтмәктә. Бүгүн вашингитон почтиси гезити, америкида бүгүн, хәлқаралиқ хәвәрләр сәһниси қатарлиқ нопузлуқ ахбарат вастилири, мәзкур һәрикәт һәққидә хәвәр вә муһакимиләр елан қилди.
Мухбиримиз шөһрәт һошур хәвири
2008.04.23

 Муһакимиләр хитайдики бу вәзийәткә асасән, бейҗиң олимпикиниң корийә олимпикигә охшаш әмәс, бәлки берлин олимпикигә охшаш нәтиҗә беридиғанлиқини баян қилишмақта. Олимпик тарихида, җәнубий корийә, олимпиккә саһипханлиқ қилғандин кейин демократийигә өткән. Германийә болса берлин олимпикидин кейин фашизимға йүзләнгән.

"Хитайдики милләтчилик сағлам милләтчилик әмәс"

Вашингитон почтиси гезити, хитай даирилириниң  милләтчилик һәрикәтлирини астириттин күшкүртүватқанлиқини ашкарилиған. Гезиттә, хитай ташқи ишлар баянатчиси җяң юниң" һөкүмитимиз бәзи кишиләрниң радикал қаршилиқлирини қоллимайду, бирақ хитай хәлқи өз һессиятини әқлий вә қанунй йол билән ашкарилиса болиду" дегән сөзигә орун бәргән.

Америкида бүгүн намлиқ гезит, инсан һәқлири вә  демократийә тимисиға қаттиқ чәклимә қойған, хитай интернет сақчилириниң, ғәрб дөләтлиригә қарши вә тибәт мустәқиллиқигә қарши тимиларға йочуқни кәң ечивәткәнликини баян қилған. Хәлқара хәвәрләр сәһниси намлиқ гезит, хитайдики нөвәттики милләтчилик һәрикитини сағлам бир милләтчилик әмәс дәп тәнқид қилған.

Мәзкур гезит бу һәқтә милләтниң һәққаний мәнпәәтини қоғдайдиған сағлам милләтчилик билән, башқа милләтләрниң һәқ-һоқуқини инкар қилидиған ирқчи милләтчиликниң бир-биридин тамамән пәрқлиқ икки нәрсә икәнликини көрсәткән вә гетлир германийисиниң берлин олимпикини хәлқиғә фашизимни сиңдүрүш пурсити қиливалғанлиқини әскәртип өткән. Хоңкоңда чиқидиған җәнубий җоңгу почтиси гезити нөвәттики хитай милләтчи һәрикәтлириниң ғәрб дуняси билән хитай арисидики зиддийәтни кәскинләштуриветидиғанлиқини, буниң хитай хәлқи үчүн пайдилиқ бир вәзийәт әмәсликини язған.

Хитайдики үч хил милләтчилик

Чәтәлдики мәшһур хитай демократчилиридин яң җйәнли, бу йил 4 ‏-айниң 7 ‏-куни явропа иттипақиниң кеңәш палатасида, хитай вәзийити һәққидә ечилған гуваһлиқ бериш йиғиниға қатнашқан. У йиғинда хитайдики нөвәттики милләтчилик һәрикәтлирини инсанпәрвәр милләтчилик, пурсәтпәрст милләтчилик авам милләтчиликидин ибарәт 3 түргә айрип чүшәндүргән.

Яң җйәнли сөзидә йәнә, хитай демократик һәрикитини  хитай миллитиниң мәнпәәтини көзләйдиған , әмма инсан һәқлирини һәммидин үстүн билидиған вә аз санлиқ милләтләрниң һоқуқиға һөрмәт қилидиған инсанпәрвәр милләтчилик дәп  тәсвирлигән болса, хитай коммунист партийиси вә униң һимайичилириниң һәрикитини һакимийәтни қоғдап қелиш үчүн дөләт мәнпәәти нами астида  хәлқниң һессиятини қаймуқтуруватқан пурсәтпәрст милләтчилик дәп әйиблигән.  У йәнә олимпик қизғинлиқи билән хитай компартийисини қоллаватқан милләтчи һәрикәтләрни партийә билән дөләтниң чегрисини пәрқләндүрәлмәйватқан авам милләтчиләр дәп чүшәндүргән.

" Тоху йүрәк милләтчилик"

Хитайдики һәрикәтләрни әсәбий милләтчилик дәп язған хәлқара хәвәрләр гезити, бу һәрикәтләр 1989  ‏- йилдики тйәнәнмен қәһриманлириниң инкар қилинишидур дәп баян қилған.
 
Хитайдики бу хил әсәбий милләтчилик бир қисим хитай язғучилириниң давамлиқ түрдә  тәнқидигә учримақта. Алдинқи күни хитайчә көзитиш журнилида, " тоху йүрәк вәтәнпәрвәрләр" намлиқ мақалә елан қилинди. Мақалидә мундақ дейилгән: вәтәнпәрвәрлик хәлқни сөйүш демәктур, 1989 ‏-йили тйәнәнмин мәйданида  оқуғучиларни танка билән бастурған хитай коммунист һакимийитини қоллап намайиш қилиш вәтәнпәрвәрлик әмәс, бу зоравандин қорқуш, буни вәтәнпәрвәрлик дейишкә  тоғра кәлсә, бу бир  тоху йүрәк вәтәнпәрвәрликтур."

Бәзи мәнбәләр , хитайниң нөвәттики әсәбий милләтчилик кәйпиятини алған намайишлар  техи башланғуч һаләттә  болуп, бундин кейин йәни  1 ‏-май куни вә олимпик ечилиш күнидә техиму дағдуғилиқ намайишларниң елип берилидиғанлиқини хәвәр қилмақта.
 
Уйғур тәшкилатлири бүгүнгә қәдәр, хитай һөкүмити билән хитай хәлқиниң шәрқи түркистан мәсилисидики мәйданини бирдәк әмәс тонуп кәлмәктә, хитайниң уйғур районидики бастуруш һәрикәтлирини болса дөләт террори дәп қаримақта, ундақта, хитай хәлқиниң мәйданиниң хитай һөкүмити билән бирдәклики испатланса, у чағда мәзкур террор тәбири өзгүрәмду?

Бу соалға һазир америкида яшаватқан илшат әпәнди, "у чағда уйғурларға йүргүзүлгән террор дөләт терорила әмәс, һәм милләт терори болған болиду," дәп җавап бериду. 

Бәзи мулаһизичиләр хитайда әсәбий милләтчиликниң әвҗ елиши, хитайға қарши күчләр арисидики радикал күчләрни җанландуридиғанлиқини пәрәз қилишмақта.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.