Хитай йүргүзүватқан 'милләтләр иттипақлиқи тәрбийиси' тәнқидләнмәктә

Нөвәттә хитай һөкүмитиниң муқимлиқни баһанә қилип, уйғурларға қаратқан бастуруш сияситини күчәйтиш билән биллә, уйғур аптоном районида елип бериватқан " 3 хил күчләргә зәрбә бериш нәмуничилиридин өгиниш долқуни", " милләтләр иттипақлиқи тәрбийиси" қатарлиқлар хәлқараниң диққитини қозғаш билән биллә қаттиқ тәнқидләнмәктә.
Мухбиримиз миһрибан
2010-02-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
YouTube Дин елинған бу сүрәтләр кириштүрмисидә, 5 - ийул үрүмчи қанлиқ вәқәсидин кейин чәтәл мәтбуатлириниң хәвәрлиридә берилгән көрүнүшләр, йәни 7 - ийул күнидики уйғур айаллириниң намайиши җәрйанида айаллар вә балилиларниң учриған муамилиси, 13 - ийул күни йүз бәргән хитай сақчилириниң 2 уйғурни етип өлтүргәлик вәқәси, шундақла 6 - ийулдин кейин, үрүмчидики хитай пуқралириниң қандақ қоралланғанлиқи вә  урүмчи кочилирида уйғурларни "овлап" йүрүп, уйғурларни уруп өлтүрүшлири көрситилгән.
YouTube Дин елинған бу сүрәтләр кириштүрмисидә, 5 - ийул үрүмчи қанлиқ вәқәсидин кейин чәтәл мәтбуатлириниң хәвәрлиридә берилгән көрүнүшләр, йәни 7 - ийул күнидики уйғур айаллириниң намайиши җәрйанида айаллар вә балилиларниң учриған муамилиси, 13 - ийул күни йүз бәргән хитай сақчилириниң 2 уйғурни етип өлтүргәлик вәқәси, шундақла 6 - ийулдин кейин, үрүмчидики хитай пуқралириниң қандақ қоралланғанлиқи вә урүмчи кочилирида уйғурларни "овлап" йүрүп, уйғурларни уруп өлтүрүшлири көрситилгән.
YouTube Дин елинди.

Тәңритағ ториниң хәвиридә көрситилишичә, 25 - феврал үрүмчи шәһиридики 420 миң оттура башланғуч мәктәп оқуғучиси дәрс башлиған. Һалбуки уларниң тунҗи саәтлик дәрси " милләтләр иттипақлиқи" дәрси болған. Охшаш бир күндә пүткүл аптоном район тәвәсидики 20 миңдин артуқ оқутқучи 260 оқуш нуқтисида, нәқ мәйдандин йепиқ йоллуқ телевизор линийисидә тарқитилған " милләтләр иттипақлиқи дәрслики" тәрбийиләш курсиға қатнашқан Болуп, бу курс 3 күн давамлишидикән.

2009 - Йили 5 - июл күни үрүмчидики яшларниң 26 - июн шавгүәндә хитай ишчилар тәрипидин наһәқ уруп өлтүрүлгән уйғур ишчилар үчүн адаләт тәләп қилип, үрүмчидә елип берилған тинчлиқ намайиши хитай һөкүмити тәрипидин қанлиқ бастурулғандин кейин, йәрлик даириләрниң вәқәдики мәсулийәттин қечиш мәқситидә, вәқәни "чәтәлләрдики шәрқий түркистан тәшкилатлири мәқсәтлик тәшкиллигән бузғунчилиқ һәрикити" дәп қарилиши, вәқәдә өлгән хитай пуқралири һәққидила көптүрүп бир тәрәплимә бәргән тәшвиқат хәвәрлири нәтиҗисидә, шуниңдин кейин уйғур елида районниң әсли игилири болған уйғурлар билән көчмән хитайлар оттурисидики адавәт күчийип, арқа -арқидин " 7 - июл хитайларниң кочиға чиқип тоқмақ көтүрүп уйғурларни уруш вәқәси" һәм қандақтур ениқ болмиған" йиңнә санҗиш вәқәси" ни баһанә қилип, 3 - сентәбир күни хитайларниң калтәк тоқмақлар билән намайиш қилип, уйғурларни уруп өлтүрүш вәқәлириниң йүз бериши нәтиҗисидә, уйғур ели вәзийити әң яман һаләткә чүшүп қалған болуп, хитай һөкүмити пәқәт қораллиқ сақчиларға тайинипла районниң бихәтәрликини сақлашқа мәҗбур болған иди.

Хитай даирилири райондики учур васитилири болған телефон вә интернет қамал қилинип районниң сирт билән болған барлиқ алақисини үзүп ташлап, уйғур тор бәт башқурғучилирини нәзәрбәнд қилған иди. Хитай һөкүмити районда бир тәрәптин қаттиқ бастуруш сияситини қоллинип, "5 - июл вәқәси" гә четишлиқ дегән гуман билән қолға алған уйғурлар үстидин арқа - арқидин 5 қетим хәлқара қанун,низамларғила әмәс, һәтта өзиниң қанун, низамлириғиму хилап болған сотларни ечип, намайишқа қатнашқан уйғурларға өлүм җазаси һәм муддәтсиз қамақ җазасиға охшаш еғир җазаларни бәргән иди. Хитай һөкүмитиниң уйғур районида йүргүзүватқан бу хил сиясити, хәлқара җәмийәттә қаттиқ әйибләшләргә учрап келиватқан иди.

Нөвәттә хитайниң уйғур аптоном районидики йәрлик даирилириниң, райондики вәзийәтниң ашундақ кәскинлишип кетишидики мәсулийәтни өзиниң уйғур қатарлиқ хитай болмиған милләтләр үстидин йүргүзүватқан тәңсиз сияситидин издимәстин, қандақтур "3 хил күчләргә зәрбә бериш", "муқимлиқни капаләткә игә қилиш", "милләтләр иттипақлиқи тәрбийиси" қатарлиқларни көтүрүп чиқип, пүткүл район вәзийитидә қатмал вәзийәт пәйда қилиши, дуня уйғур қурултийи қатарлиқ тәшкилатлар һәм чәтәлләрдики демократийини яқлайдиған зиялийларниң қаттиқ әйиблишигә учриди.

Дуня уйғур қурултийиниң баш катипи долқун әйса әпәнди, райондики қатмал вәзийәтниң хитай һөкүмитиниң районда йүргүзүватқан таҗавузчилиқ сияситиниң нәтиҗиси икәнликини көрситип, хитай даирилири бесивелинған земин шәрқий түркистанда муқим вәзийәтни шәкилләндүримән дәйдикән, алди билән бу земинниң әсли игилири болған уйғурларниң қануни һәқ - һоқуқлирини етирап қилип, уйғурларниң турмушини яхшилаш, уларниң өз байлиқлириға игә болуш һоқуқиға капаләтлик қилиши керәкликини, һазирқидәк қорал күчи арқилиқ бастуруш һәм "милләтләр иттипақлиқи тәшвиқати" билән районда муқимлиқни сақлиялмайдиғанлиқини оттуриға қойди.

"Бейҗиң баһари" журнилиниң муһәррири ху пиң әпәнди, райондики вәзийәтни тәһлил қилип, әгәр хитай һөкүмити һазир йүргүзүватқан милләтләр сияситини өзгәртмисә, уйғур районидики вәзийәтни мәңгү контрол қилалмайдиғанлиқини баян қилди.

"Хитай һөкүмити һазир уйғурларға қарита қаттиқ қол сиясәт йүргүзүватиду, хитай һөкүмити бу 60 йилдин буян уйғурлар, тибәтләр һәм моңғул қатарлиқ хитай болмиған милләтләргә мәдәнийәт җәһәттин ассимилятсийә қилиш, маддий җәһәттин байлиқлирини булаң - талаң қилиш, қанун җәһәттин баравәрсизлик, кәмситиш сиясити йүргүзүп кәлди. Әмәлийәттә хитайда милләтләр иттипақ болмиғанлиқи үчүнла компартийә һөкүмити бу районларда милләтләр иттипақ дегәнни тәшвиқ қиливатиду. Сәһниләрдә болса уйғур, тибәт, моңғул қатарлиқ милләтләрни компартийини махтайдиған, милләтләр иттипақлиқини мәдһийиләйдиған нахшиларни ейтишқа мәҗбурлап, хәлқараға хитайда милләтләр инақ - иттипақ, улар бәхтлик яшаватиду дегәнни тәшвиқ қиливатиду. Мана һазир улар уйғур аптоном районида кичиккинә балиларниму арамида қоймай, уларға өтүватқан "милләтләр иттипақлиқи дәрслики" мушу хил тәшвиқатниң йәнә бир хил ипадиси. Әгәр коммунист партийә һөкүмити өзиниң милләтләр сияситини өзгәртмисә, райондики вәзийәт тинчимайду, милләтләрму иттипақ болалмайду."

Америкидики уйғур зиялиси елшат әпәнди хитай һөкүмитиниң уйғур балилириға "милләтләр иттипақлиқи дәрслики" ни муһим дәрсләрниң бири қилип киргүзүшиниң йеңилиқ әмәсликини, буниң хитай һөкүмитиниң уйғурларға мәктәп тәрбийиси арқилиқ елип бармақчи болған бир хил "меңисини ююш" нәйриңи икәнликини, хитай һөкүмити районда "милләтләр иттипақлиқи"ни қанчә тәкитлигәнсери, буниң әмәлийәттә әкс тәсир пәйда қилидиғанлиқини оттуриға қойди.

Дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит әпәнди нөвәттә хитайниң районда елип бериватқан қаттиқ бастуруш һәрикити һәм "милләтләр иттипақлиқи" тәшвиқатиниң бу земинда әкс тәсир пәйда қилип, шәрқий түркистанниң әсли игилири болған уйғурлар билән бу йәргә көчүп кәлгән хитай көчмәнлири оттурисидики зиддийәтни техиму кәскинләштүрүп, оттура асиядики "мәңгү тинчимас земин" ға айландуруп қойидиғанлиқини, әгәр мушундақла кетивәрсә бундин кейин техиму зор болған наразилиқ һәрикәтлириниң пәйда болуши муқәррәрликини тәкитлиди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.


Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт