Xitay yürgüzüwatqan 'milletler ittipaqliqi terbiyisi' tenqidlenmekte

Nöwette xitay hökümitining muqimliqni bahane qilip, Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitini kücheytish bilen bille, Uyghur aptonom rayonida élip bériwatqan " 3 xil küchlerge zerbe bérish nemunichiliridin öginish dolquni", " milletler ittipaqliqi terbiyisi" qatarliqlar xelq'araning diqqitini qozghash bilen bille qattiq tenqidlenmekte.
Muxbirimiz mihriban
2010-02-26
Élxet
Pikir
Share
Print
YouTube Din élinghan bu süretler kirishtürmiside, 5 - iyul ürümchi qanliq weqesidin kéyin chetel metbuatlirining xewerliride bérilgen körünüshler, yeni 7 - iyul künidiki uyghur ayallirining namayishi jeryanida ayallar we balililarning uchrighan muamilisi, 13 - iyul küni yüz bergen xitay saqchilirining 2 uyghurni étip öltürgelik weqesi, shundaqla 6 - iyuldin kéyin, ürümchidiki xitay puqralirining qandaq qorallanghanliqi we  urümchi kochilirida uyghurlarni "owlap" yürüp, uyghurlarni urup öltürüshliri körsitilgen.
YouTube Din élinghan bu süretler kirishtürmiside, 5 - iyul ürümchi qanliq weqesidin kéyin chetel metbuatlirining xewerliride bérilgen körünüshler, yeni 7 - iyul künidiki uyghur ayallirining namayishi jeryanida ayallar we balililarning uchrighan muamilisi, 13 - iyul küni yüz bergen xitay saqchilirining 2 uyghurni étip öltürgelik weqesi, shundaqla 6 - iyuldin kéyin, ürümchidiki xitay puqralirining qandaq qorallanghanliqi we urümchi kochilirida uyghurlarni "owlap" yürüp, uyghurlarni urup öltürüshliri körsitilgen.
YouTube Din élindi.

Tengritagh torining xewiride körsitilishiche, 25 - féwral ürümchi shehiridiki 420 ming ottura bashlan'ghuch mektep oqughuchisi ders bashlighan. Halbuki ularning tunji sa'etlik dersi " milletler ittipaqliqi" dersi bolghan. Oxshash bir künde pütkül aptonom rayon tewesidiki 20 mingdin artuq oqutquchi 260 oqush nuqtisida, neq meydandin yépiq yolluq téléwizor liniyiside tarqitilghan " milletler ittipaqliqi dersliki" terbiyilesh kursigha qatnashqan Bolup, bu kurs 3 kün dawamlishidiken.

2009 - Yili 5 - iyul küni ürümchidiki yashlarning 26 - iyun shawgüende xitay ishchilar teripidin naheq urup öltürülgen Uyghur ishchilar üchün adalet telep qilip, ürümchide élip bérilghan tinchliq namayishi xitay hökümiti teripidin qanliq basturulghandin kéyin, yerlik da'irilerning weqediki mes'uliyettin qéchish meqsitide, weqeni "chet'ellerdiki sherqiy türkistan teshkilatliri meqsetlik teshkilligen buzghunchiliq herikiti" dep qarilishi, weqede ölgen xitay puqraliri heqqidila köptürüp bir tereplime bergen teshwiqat xewerliri netijiside, shuningdin kéyin Uyghur élida rayonning esli igiliri bolghan Uyghurlar bilen köchmen xitaylar otturisidiki adawet küchiyip, arqa -arqidin " 7 - iyul xitaylarning kochigha chiqip toqmaq kötürüp Uyghurlarni urush weqesi" hem qandaqtur éniq bolmighan" yingne sanjish weqesi" ni bahane qilip, 3 - séntebir küni xitaylarning kaltek toqmaqlar bilen namayish qilip, Uyghurlarni urup öltürüsh weqelirining yüz bérishi netijiside, Uyghur éli weziyiti eng yaman haletke chüshüp qalghan bolup, xitay hökümiti peqet qoralliq saqchilargha tayinipla rayonning bixeterlikini saqlashqa mejbur bolghan idi.

Xitay da'iriliri rayondiki uchur wasitiliri bolghan téléfon we intérnét qamal qilinip rayonning sirt bilen bolghan barliq alaqisini üzüp tashlap, Uyghur tor bet bashqurghuchilirini nezerbend qilghan idi. Xitay hökümiti rayonda bir tereptin qattiq basturush siyasitini qollinip, "5 - iyul weqesi" ge chétishliq dégen guman bilen qolgha alghan Uyghurlar üstidin arqa - arqidin 5 qétim xelq'ara qanun,nizamlarghila emes, hetta özining qanun, nizamlirighimu xilap bolghan sotlarni échip, namayishqa qatnashqan Uyghurlargha ölüm jazasi hem muddetsiz qamaq jazasigha oxshash éghir jazalarni bergen idi. Xitay hökümitining Uyghur rayonida yürgüzüwatqan bu xil siyasiti, xelq'ara jem'iyette qattiq eyibleshlerge uchrap kéliwatqan idi.

Nöwette xitayning Uyghur aptonom rayonidiki yerlik da'irilirining, rayondiki weziyetning ashundaq keskinliship kétishidiki mes'uliyetni özining Uyghur qatarliq xitay bolmighan milletler üstidin yürgüzüwatqan tengsiz siyasitidin izdimestin, qandaqtur "3 xil küchlerge zerbe bérish", "muqimliqni kapaletke ige qilish", "milletler ittipaqliqi terbiyisi" qatarliqlarni kötürüp chiqip, pütkül rayon weziyitide qatmal weziyet peyda qilishi, dunya Uyghur qurultiyi qatarliq teshkilatlar hem chet'ellerdiki démokratiyini yaqlaydighan ziyaliylarning qattiq eyiblishige uchridi.

Dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi, rayondiki qatmal weziyetning xitay hökümitining rayonda yürgüzüwatqan tajawuzchiliq siyasitining netijisi ikenlikini körsitip, xitay da'iriliri bésiwélin'ghan zémin sherqiy türkistanda muqim weziyetni shekillendürimen deydiken, aldi bilen bu zéminning esli igiliri bolghan Uyghurlarning qanuni heq - hoquqlirini étirap qilip, Uyghurlarning turmushini yaxshilash, ularning öz bayliqlirigha ige bolush hoquqigha kapaletlik qilishi kéreklikini, hazirqidek qoral küchi arqiliq basturush hem "milletler ittipaqliqi teshwiqati" bilen rayonda muqimliqni saqliyalmaydighanliqini otturigha qoydi.

"Béyjing bahari" zhurnilining muherriri xu ping ependi, rayondiki weziyetni tehlil qilip, eger xitay hökümiti hazir yürgüzüwatqan milletler siyasitini özgertmise, Uyghur rayonidiki weziyetni menggü kontrol qilalmaydighanliqini bayan qildi.

"Xitay hökümiti hazir Uyghurlargha qarita qattiq qol siyaset yürgüzüwatidu, xitay hökümiti bu 60 yildin buyan Uyghurlar, tibetler hem mongghul qatarliq xitay bolmighan milletlerge medeniyet jehettin assimilyatsiye qilish, maddiy jehettin bayliqlirini bulang - talang qilish, qanun jehettin barawersizlik, kemsitish siyasiti yürgüzüp keldi. Emeliyette xitayda milletler ittipaq bolmighanliqi üchünla kompartiye hökümiti bu rayonlarda milletler ittipaq dégenni teshwiq qiliwatidu. Sehnilerde bolsa Uyghur, tibet, mongghul qatarliq milletlerni kompartiyini maxtaydighan, milletler ittipaqliqini medhiyileydighan naxshilarni éytishqa mejburlap, xelq'aragha xitayda milletler inaq - ittipaq, ular bextlik yashawatidu dégenni teshwiq qiliwatidu. Mana hazir ular Uyghur aptonom rayonida kichikkine balilarnimu aramida qoymay, ulargha ötüwatqan "milletler ittipaqliqi dersliki" mushu xil teshwiqatning yene bir xil ipadisi. Eger kommunist partiye hökümiti özining milletler siyasitini özgertmise, rayondiki weziyet tinchimaydu, milletlermu ittipaq bolalmaydu."

Amérikidiki Uyghur ziyalisi élshat ependi xitay hökümitining Uyghur balilirigha "milletler ittipaqliqi dersliki" ni muhim derslerning biri qilip kirgüzüshining yéngiliq emeslikini, buning xitay hökümitining Uyghurlargha mektep terbiyisi arqiliq élip barmaqchi bolghan bir xil "méngisini yuyush" neyringi ikenlikini, xitay hökümiti rayonda "milletler ittipaqliqi"ni qanche tekitligenséri, buning emeliyette eks tesir peyda qilidighanliqini otturigha qoydi.

Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependi nöwette xitayning rayonda élip bériwatqan qattiq basturush herikiti hem "milletler ittipaqliqi" teshwiqatining bu zéminda eks tesir peyda qilip, sherqiy türkistanning esli igiliri bolghan Uyghurlar bilen bu yerge köchüp kelgen xitay köchmenliri otturisidiki ziddiyetni téximu keskinleshtürüp, ottura asiyadiki "menggü tinchimas zémin" gha aylandurup qoyidighanliqini, eger mushundaqla kétiwerse bundin kéyin téximu zor bolghan naraziliq heriketlirining peyda bolushi muqerrerlikini tekitlidi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.


Toluq bet