Xitayning sh t küchlirige qarshi olimpik bixeterlik tedbirliri mutexessislerde guman qozghidi

Mutexessisler Uyghurlarning béyjing olimpik musabiqisidiki bixeterlik tedbirlirining muhim nishani bolup qalghanliqini tenqid qilmaqta. Bu tedbirler Uyghurlarning sayahet qilishigha cheklime qoyush, ayrudurumlarda örtüglük musulman ayallarni tekshürüsh, Uyghur yoluchilargha mihmanxana bermeslik qatarliqlarda öz ipadisini tépipla qalmay, bu yene béyjingdiki bir olimpik tenterbiye meydanining yénigha bashqurulidighan bomba jazisi orunlashturup, sherqiy türkistan küchlirining tasadipi hujumigha qarshi turmaqchi bolghanliqida öz ipadisini tapqan.
Muxbirimiz erkin xewiri
2008-06-26
Share

 Xitay hökümiti béyjing olimpik musabiqisining échilish we yépilish murasimi ötküzülidighan asasi tenterbiye meydanining etrapigha orunlashturghan bashqurulidighan bomba jazisi, sherqiy türkistan küchlirining yaki atalmish melum bir térrorchi teshkilatning olimpik mezgilide hawa hujumi élip bérishigha qarshi qoghdinish meqsitide qurulghanliqi ilgiri sürülmekte.

Da'iriler olimpikning bixeterlikini qoghdashni bahane qilip, nurghun eski ishlarni qilmaqta

Fransiye axbarat agéntliqining bu heqtiki bir xewiride eskertishiche, bashqurulidighan bomba jazisi béyjingning shimalidiki "qush uwisi" yaki xitay tilida Niao wo, dep atilidighan asasi tenterbiye meydanining texminen bir kilométir jenubigha yerleshtürülgen bolup, jaza sün'iy chöp talasida oriwétilgen. "Niao wo" Tenterbiye meydani olimpik yighinining 8‏ - awghusttiki échilish, 24 ‏ - awghust künidiki yépilish murasimi shundaqla bu ariliqtiki bezi muhim tenterbiye türlirining musabiqisi ötküzülidighan asasi meydan bolup hésablinidu.

Xitay hökümiti olimpik yighini mezgilide "térrorchilar" ning hujumigha uchrash, bolupmu atalmish sherqiy türkistan "bölgünchi" küchlirining hujumigha uchrash tehditige duch kéliwatqanliqini eskertmekte idi. Xitay hökümet metbu'atlirining yéqinqi xewerliride, Niao wo tenterbiye meydani etrapigha orunlashturulghan qorallarning yerdin hawagha qoyup bérilidighan qizil bayraq 7 - belgilik bashqurulidighan bombilar ikenlikini bildürgen.

Fransiye axbarat agéntliqining xewiride bu hadisini xitay da'irilirining sherqiy türkistan teshkilatlirigha da'ir yéqinqi bayanatlirigha baghlap, xitayning Uyghur élide sherqiy türkistan küchlirining 4 guruhini pash qilghanliqini élan qilghanliqi, ularning ichidiki 2 guruhni olimpik yighinigha hujum qilishni pilanlighan, dep jakarlighanliqini ilgiri sürgen. Lékin amérikidiki xitay mulahizichi lyu shawju sherqiy türkistan teshkilatlirining olimpik yighinigha hujum qilish niyiti barliqigha guman bilen qaraydighan xitay weziyet tehlilchilirining biridur. U, "bashqurulidighan bomba orunlashturup, olimpik meydanining ayropilan yaki bashqurulidighan bombining hujumigha uchrishigha qarshi bixeterlik tedbiri alghanliqini chüshinishke bolidu. Lékin bu mesilide aghzigha kelgenni biljirlawermeslik kérek. Sherqiy türkistanchilar olimpik meydanigha hujum qilish, bashqurulidighan bomba bilen zerbe bérish iqtidarigha ige bolmayla qalmay, hujum qilish niyitimu bolmisa kérek. Da'iriler olimpikning bixeterlikini qoghdashni bahane qilip, nurghun eski ishlarni qilmaqta", dep körsetti.

Bixeterlik tedbiri xitaylar bilen Uyghurlar arisidiki bölünüshni chongqurlashturuwetti

Niao wo Döletlik tenterbiye meydani yénidiki bashqurulidighan bomba jazisi orunlashqan jayning etrapi 2 métir égizliktiki sim tosaqlar bilen oriwétilgen shundaqla radar jazisi yerleshtürgen. Fransiye axbarat agéntliqi bashqurulidighan bombilarning nishani shimalgha qaritip qoyulghanliqini ilgiri sürgen. Xitay hökümiti bu yilning mart éyida sherqiy türkistan islam herikitining ezasi ikenlikini ilgiri sürgen bir Uyghur qizning ürümchi - béyjing arisida qatnaydighan bir yoluchilar ayropilanini partilitiwetmekchi bolghanliqi, lékin meqsiti emelge ashmay ayropilandiki 2 erkek yoluchi bilen bu qizning qolgha élin'ghanliqini jakarlighan idi.

Xitay hökümiti qolgha élin'ghanlarning ehwali toghrisida metbu'at sahesige tepsiliy uchur bermigen bolsimu, lékin bu weqe da'irilerning ayrodrom we qatnash tügünliride bixeterlik tedbirlirini alahide kücheytishige bahane bolup bergen. Lyu shawju bir tereplimilik bixeterlik tedbiri xitaylar bilen Uyghurlar arisidiki bölünüshni chongqurlashturuwetkenlikini bildürdi. U mundaq deydu, "olimpik mesh'ilini yetküzüsh jeryanida bolupmu milliy rayonlarda yerlik milletlerge xatirjemsizlik bilen qaralghanliqi, olimpik mesh'ili yétip barghan jaylarda bixeterlik tedbirlirining yerlik ammigha qaritilghanliqi körüldi. Bu yerde düshmen kim ? shübhisizki yerlik amma yaki milliylar. Shunga olimpik junggoda milletler arisidiki inaqliqni ilgiri sürmeyla qalmay, belki ziddiyetni kücheytiwetti. "Lyu shawju yene" olimpik néme üchün milliylar bilen xenzular arisidiki qarshilishishni kücheytiwétidu ? men da'iriler bu mesilisini yaxshi oylishishi kérek, dep qaraymen. Kishilik hoquqi bolmisa, qanunlargha hörmet qilinmisa, az sanliqlarning diniy we medeniyiti hörmetke érishelmise atalmish milletchilik milletler arisidiki ziddiyet peyda qilidighan nerse bolup qalidu" dep körsetti.

Xitaylar bilen Uyghurlar arisidiki ziddiyetning chongqurlishishigha xitay da'iriliri sewebchi

Xitay hökümiti béyjing olimpik mesh'ili Uyghur élide yetküzülgende yerlik ahalilerge talagha chiqmay öyide olturush toghrisida tenbih bergen shundaqla yerlik ahalilerning olimpik mesh'ilini kütüwélish we uzutush murasimigha qatnishish oramini eng töwen cheklimide tizginligen idi. Lyu shawju xitaylar bilen Uyghurlar arisidiki ziddiyetning chongqurlishishigha xitay da'irilirining sewebchi bolghanliqi we da'irilerning olimpik rohini öltürgenlikini ilgiri sürdi. "Olimpik esli xenzular bilen milliylarning munasiwitide öz ‏ - ara kengchilik, hörmet, oxshimighan pikir, oxshimighan medeniyetlerning teng mewjut bolup turushini ilgiri süridighan bir pa'aliyet idi. Lékin bu axiri bérip milletler arisida düshmenlik,jiddiylik, bir - birini singdürelmeydighan bir heriketke aylandi. Shunga buni bir paji'e déyishke bolidu."

Lyu shawjuy "bu aqiwetning kélip chiqishigha junggo da'irilirining kichik közlüki, tar nezerliki seweb boldi. Olimpikning muweppeqiyetlik ötküzülishige kapaletlik qilish üchün yolgha qoyghan tedbirler olimpik rohini öltürdi," deydu. Lyu shawjuy olimpik yighinining hujumgha uchrash éhtimalini chetke qaqqan bolsimu, lékin amérika, en'giliye we xelq'ara saqchi teshkilati ilgiri béyjing olimpik yighinining hujumgha uchrash yoshurun xewpi barliqi toghrisida agahlandurush bergen.

Olimpik yighinning bixeterlikini bashqurulidighan bombilar bilen qoghdash bu xitay qiliwatqan tunji ish emes. Amérika 2004 ‏ - yilidiki aténa olimpik yighinida grétsiyige wetenperwer belgilik bashqurulidighan bomba yerleshtürgen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet