Béyjing olimpik musabiqisi bérlin olimpikidin kéyinki eng talash - tartishtiki musabiqe

Béyjing olimpik yighinining yépilish murasimi yekshenbe küni béyjingdiki merkizi musabiqe meydani " qush changgisi" tenterbiye sariyida ötküzülüp, dunyada zor talash - tartish qozghighan 16 künlük musabiqe axirlashqan boldi.
Muxbirimiz erkin xewiri
2008-08-25
Share
China-Olympic-Police-305 Xitayning olimpik saqchiliri béyjingning kochilirini patrol qilmaqta.
AFP Photo

 Emdiki mesile olimpikning xitay jem'iyitide yaratqan tesiri, xitay jem'iyitining oxshimighan pikirlerge sewr - taqet qilish éngida qanchilik özgirish yasiyalaydighanliqidur. Lékin, terepler bu mesilide oxshimighan pikir we köz qarashlarda bolushmaqta.

Olimpik xitaygha, "échiwétish we oxshimighan pikirlerge sewr - taqet qilish" ata qilalmighan

Közetküchiler, xelq'ara teshkilatlar we gherb döletliri xitayning olimpik musabiqisi jeryanida ipadiligen pozitsiyisini, olimpik musabiqisining xitay jem'iyitidiki özgirishke zadi qanchilik tesir körsiteleydighanliqini muhakime qilishmaqta. Bu mesilide tereplerning pikirini oxshash dégili bolmaydu. Beziler olimpik musabiqisi xitay jem'iyitini dunyaning asasi éqimigha yéqinlashturghanliqini ilgiri sürse, yene beziler, olimpik xitaygha "échiwétish we oxshimighan pikirlerge sewer - taqet " élip kélelmigenlikini tekitlimekte. Olimpik xitaygha "échiwétish we oxshimighan pikirlerge sewr - taqet" ata qilalmighanliqini ilgiri sürgen döletlerning biri amérika.

Amérika yekshenbe küni olimpikning yuqiriqi sewebler tüpeyli özliride ümidsizlik yaratqanliqini élan qildi. Amérikining béyjingdiki bash elchixanisi yekshenbe küni béyjingda namayish qilghan amérikiliqlarning tutqun qilin'ghanliqi munasiwiti bilen bayanat élan qilghanda "xitayning olimpik musabiqiside téximu keng échiwétish we oxshimighan pikirlerge sewr - taqetchanliqni körsetmigenliki bizni ümidsizlendürdi," dep tekitligen. Amérika elchixanisi bayanatida yene "mundaq deydu": biz xitay hökümitining olimpik jeryanida puqralarning kishilik hoquqi jümlidin söz erkinliki we diniy erkinlikige hörmet qilishqa ündeymiz."

Amérika elchixanisining mezkur bayanati béyjingda namayish qilip, tibetni qollighanliqi tüpeyli tutqun qilin'ghan 8 amérikiliqning tutqun qilinish weqesige qaritilghan idi. Elchixana bayanatida amérikiliqlarning qoyup bérilishini tekitligen. Amérika elchixanisining mezkur bayanati xitay olimpik musabiqisining yépilish murasimi ötküzüp, olimpik ghelibisini tentene qiliwatqan kün bilen oxshash bir künde élan qilindi.

Rogé: olimpik xitaygha ijabiy özgürüsh élip kélidu

Xitay olimpik mezgilide kishilik hoquqi we söz erkinlikige hörmet qilish toghrisidiki xelq'ara bésimning tesiri bilen béyjingdiki 3 jayni namayish rayoni qilip belgiligen idi. Béyjing sheherlik j x idarisi olimpik jeryanida az dégende 70 parche namayish qilish iltimasi tapshuruwalghan bolsimu, lékin buning héch birige ruxset bermigen. Xelq'ara olimpik komitétining re'isi jeks rogé olimpik yighini xitayda zor özgirishlerni élip kélidu, dep qarighuchi zatlarning biridur. U yekshenbe küni béyjingda axbarat sahesi bilen ötküzgen söhbitide bu nöwetlik olimpik yighini béyjingning qiyapitide bezi maddi özgirishlerni peyda qilipla qalmay, bezi meniwi xatirilerni qaldurghanliqini bildürdi.

Rogé, "olimpik munasiwiti bilen dunya xitayni tepsili közütüsh pursitige ige boldi. Xitay pütün dunyagha échiwétildi. Pütün dunya xitayni ilgirligen halda chüshendi. Xitay bolsa dunyani chüshen'gen boldi. Bu shübhisizki uzun mezgillik ijabiy tesirlerni yaritidu." Dédi.

Xitay yéngi axbarat qa'idisini dawamlashturush kérek

Lékin, xitayning 2008 ‏ - yili 1 - ayda yolgha qoyghan axbarat qa'idisining üzlüksiz ijra qilinishini ümid qilidighanliqini tekitligen rogé ," bu qa'idining nuqsansiz bolushi natayin. Lékin bu qa'ide burunqigha sélishturghanda zor özgirishtur. Biz bu yerde shu arzuyimizni tekitlimekchi, bu qa'idining axirqi chéki 30 - öktebir küni axirlashqandin kéyin üzlüksiz yolgha qoyulushini kütimiz", deydu. Xitay hökümiti 2008 - yili 1 - ayning 1 - küni chet'ellik muxbirlarning olimpik mezgilide junggoda axbarat pa'aliyiti bilen shughullinish qa'idisini élan qilip, chet'ellik muxbirlargha qaratqan bir qisim cheklimilerni yenggilletken idi.

Xelq'ara kechürüm we chégrisiz muxbirlar teshkilatigha oxshash xelq'ara organlar xitayni olimpik mezgilide kishilik hoquqi we axbarat erkinlikige hörmet qilmighanliqini eyibligen.

Olimpik komitéti kishilik hoquqi körsetküchi békitish lazim

Kechürüm teshkilati xelq'ara olimpik komitétini kishilik hoquqi körsetküchi belgilep, hazirqi xataliqni kelgüsidiki olimpik musabiqilirida tekrar sadir qilmasliqqa ündidi. Xelq'ara kechürüm teshkilatining asiya - tinch okyan ishliri mu'awin programma mudiri rozan rayif mundaq deydu ؛ " xitay da'iriliri we xelq'ara olimpik komitétining kishilik hoquqni yaxshilash pursiti bar idi. Lékin ular buni ijra qilmidi. Mejburi köchürüsh, pa'aliyetchilerni qolgha élish, muxbirlargha cheklime qoyush qatarliqlar kéyinki olimpik musabiqilirida yüz bermesliki kérek."

Lékin xelq'ara olimpik komitétining re'isi jeks rogé xelq'ara olimpik komitétining béyjing olimpik musabiqisidiki meydanini aqlimaqta. U yekshenbe küni axbarat sahesi bilen ötküzgen söhbitide olimpik komitétining igilik hoquqigha ige bir döletke siyasitini özgertish toghrisida bésim ishlitelmeydighanliqini yaki dunyadiki pütün mesililerni hel qilalmaydighanliqini bildürgen.

Xitay: béyjing olimpik musabiqiside olimpik rohi namayen qilindi

Xitayni tenqid qilghan xelq'ara teshkilatlarning yene biri merkizi nyu yorktiki kishilik hoquqni közitish teshkilatidur. Mezkur teshkilat xitayning olimpik musabiqisi bilen munasiwetlik kishilik hoquqi ziyankeshlikini tenqidligen idi. Kishilik hoquqni közitish teshkilatining bayanatida xitayni " metbu'at cheklimisi qoyush, olimpik qurulushida ishligen aqqun ishchilarni kemsitish, minglighan on minglighan xitay puqralirini olimpik qurulushini bahane qilip, öy - makanidin qoghlash qatarliqlar" bilen eyibligen.

Lékin, xitay hökümiti bu nöwetlik olimpik musabiqisida olimpik rohining namayen qilin'ghanliqini tekitlimekte. Béyjing olimpik teshkili komitétining re'isi lyu chi olimpikning yépilish murasimida mundaq deydu : " ötkenki 16 kün jeryanida dunyadiki 204 dölet we rayondin kelgen tenheriketchiler olimpik rohini namayen qildi. Adilane riqabet muhiti astida baturane éliship, yuqiri sewiyilik maharet we riqabet küchini namayen qildi. Kishini pexirlendürüdighan netijilerni yaratti. Jem'iy 38 türde dunya rékorti, 85 türde olimpik rékorti buzup tashlandi."


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet