Хитайниң олимпиктин кейинки юмшаш аламәтлири

Бейҗиң олимпикидин кейин хитайда өзгириш болидиған ‏ - болмайдиғанлиқи мәсилиси, хәлқара җамаәт пикридә бу йилниң қиззиқ темилиридин бири иди.
Мухбиримиз шөһрәт һошур
2008.11.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Бу сәвәблик хәлқара җамаәт хитай коммунист һакимийитиниң олимпиктин кейинки баянат вә чақириқлирини инчикә көзәтмәктә. Олимпиктин кейинки муһим баянатлардин бири, хитай баш министири вен җябавниң сүт парашуки мәсилисидә мәсулийәтни һөкүмәттә дәп көрситишидур. Диққәткә сазавәр чақириқлардин бири болса, хитай җ х министири мең җйәнҗуниң сақчиларни юмшақ қол болушқа чақиришидур. 

Министир Meng jianzhu өткән һәптә елан қилған мақалисидә, иҗтимаий исянларни бир тәрәп қилғанда сақчиларниң еғир бесиқ болушини, қорал ишлитиштин сақлинишини, адәм өлтүрүш вә адәм яриландуруш вәқәлиридин сақлинишини алаһидә тәвисийә қилған. Сақчиларниң вәзиписи вәқәни улғайтиш әмәс, вәқәни кичиклитиш вә пәсәйтиш дәп көрсәткән. Көзәткүчиләрниң қаришичә, мең җйәнҗуниң бу чақириқиниң қанчилик әмәлий рол ойнайдиғанлиқи айрим мәсилә, әмма җ х министириниң ашкара һалда сақчилардин юмшақ қоллуқни тәләп қилиши, хитай компартийисиниң һакимийәт әнәнисигә нисбәтән бир йеңилиқ дәп қаралмақта.

Ройтрес агентлиқи бу һәқтики хәвиридә, хитайни бу йил 6 ‏ - айда йүз бәргән веңән вәқәси қатарлиқ зор вәқәләрдин савақ алмақта дәп язди һәм йәнә хитайниң бурни бундин кейин йүз бәргүси исянларни пураватиду дәп көрсәтти. Мең җйәнҗу мәзкур чақириқини оттуриға қоюп узун өтмәй йәни түнүгүн хитайниң чуңчиң шәһиридә таксичилар намайиши йүз бәрди. Намайишниң арқисида шиддәт һәрикәтлири йүз берип, 30дин артуқ аптомобилға от қоюветилди. Шундақ болушиға қаримай һазирға қәдәр сәвәблик қолға елинғанлар болмиған. Таксичиларниң намайиши бүгүнму давам қилмақта. Йәнә бүгүн хитайниң хенән өлкисидә пойиз ишчилири билән деһқанлар арисида тоқунуш чиққан.

Хитай баш министири вен җя бавму һәқиқәтни әмәлийәттин издәш журнилида елан қилған мақалисидә, бундин кейин, иқтисадий тәрәққияттики астилашниң тәсири вә мал баһасиниң өсүши билән җәмийәт муқимлиқида тәвриниш йүз беридиғанлиқини билдүргән. Министир мең җйәнҗу болса, йоқириқи мақалисидә йәнә мундақ дегән: " иқтисадий амиллар вә интернет сәвәблик, пуқраларниң учур вә пикир әркинликигә қарита сәзгүрлүки күчәйди. Шуңа биз ялғуз дөләт бихәтәрлики вә җәмийәт бихәтәрликини көзләпла қалмай, иқтисадий бихәтәрлик вә учур бихәтәрликиниму қоғдишимиз керәк."

Ройтрес агентлиқи мең җйәнҗуниң бу сөзлирини, һөкүмәтниң өз мәсулийитини тонушидики иҗабий қәдәм дәп көрситиду. Мең җйәнҗу мәзкур мақалисиниң арқисида, қанунсиз мәбләғ селиш, қанунсиз базар ечиш, йәр асти банка қуруш вә иқтисадий җинайәтләр, иҗтимаий исянларға от туташтуруватқан амиллар дәп көрсәткән.

Хитай компартийиси мәркизи комитетиниң алий мәслиһәтчилиридин бири, өткән һәптидә шаңхәйдә қилған сөзидә, хитайниң 2020 ‏ - йили демократийигә өтидиғанлиқини билдүргән иди.

Баш министир вен җя бав билән җ х министири мең җйәнҗуниң сөзлири, хитайниң җәмийәт аманлиқи вә дөләт бихәтәрлики мәсилисидә олимпиктин кейинки юмшаш позитсийиси дәп қаралмақта. Әмма уйғур районидики вәзийәт болса әкси йөнилиштә илгирилимәктә.

Уйғур илидин кәлгән инкаслардин мәлум болушичә, бөлгүнчилик, террорлуқ әйиблимилири, җазалаш тәдбирлири изчил күчәймәктә: ваң лечүәнниң 3 хил күчләргә қарши күрәшни һаят - маматлиқ күрәш дәп атиши, нур бәкриниң диний саһәни 3 хил күчләргә зәрбә беришниң алдинқи сепи дәп көрситиши, хитай хәлқиғә несип болуватқан олимпиктин кейинки юмшаш шамилиниң уйғур райониға алдирап йетип кәлмәйдиғанлиқидин бишарәт бәрмәктә.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.