Хитай һазир қудрәтлик дөләт болдиму?

Хәлқарада бүгүн хитай һәққидә елан қилинған обзорлардики мулаһизиләр хитайниң қудрәтлик дөләт болған яки болмиғанлиқиға мәркәзләшти.
Мухбиримиз вәли
2009-10-06
Share
Xitay-herbi-parat-oct-1-atom-bomba 1-Өктәбир күни, хитай дөләт байримида параттин өтүватқан хитайниң әң йеңи типтики башқурулидиған бомба системисиниң көрүнүши.
AFP Photo

Һәрбий парат қудрәтлик дөләт болғанлиқни испатламду?

'Хитайға нәзәр' тор гезитиниң баш муһәррири ву фән әпәндиниң бүгүн елан қилған обзорида баян қилинишичә, хитайда өткүзүлгән һәрбий парат униң қудрәтлик дөләт болғанлиқини билдүрмәйду. Совет иттипақи һәр йили һәрбий парат өткүзүп, илғар қораллирини дуняға көрситип, өзиниң дуняда әң қудрәтлик дөләт икәнликини билдүрүп торған иди. Лекин у тосаттинла чәк - чекидин аҗрап, бирақла гумран болди. Гетлерму һәрбий парат өткүзүп дуняға һәйвә көрситип, узун өтмәй гумран болған иди.

Һазир һәрбий парат өткүзүштә шималий корийә дуня буйичә биринчи орунда туриду, әмма у дунядики күчлүк дөләт әмәс, униң һәрбий паратлири һәшәмәтлик болғини билән хәлқи ачарчилиқта. Америка һәрбий парат өткүзмәйду, әмма у йәнила дуня буйичә әң күчлүк дөләт. Хитайда өткүзүлгән һәрбий парат худди бир чоң һәҗимлик 'чаңчилә' гә охшайду, бу хәлққә һәйвә қилидиған оюн, униңда рол алғанларниң һәммиси мәшиқ қилдуруп өгәткән артислар. Һазир бу чаңчилә түгиди, әмди йәнә униң рәсимлиригә тайинип йәнә бир мәзгилгичә өз хәлқини қорқутуп тутуп туруши мумкин.

Хитайниң идийевий байлиқи немә?

Ву фән әпәндиниң баян қилинишичә, һәрбий қисим, қанун вә һөкүмәт өз алдиға мустәқил иш биҗиридиған демократик түзүм, бу дуняниң идийивей байлиқи, әқилий мүлки. Демократик дөләтләр бу идийивий байлиққа тайинип өз дөлитидики мәсилиләрни һәл қилип тәрәққи қиливатиду. Хитайниң қандақ идийивий байлиқи бар? мавзедуңниң сотсиализмиму? у мәғлуп болди. Дең шпавпиңниң мүшүк - чашқан нәзийииси асасидики капитализмиму? уму ақмиди.

Җаң земинниң өзини хәлқ сайлимайдиғанлиқини билгәнлики үчүн өзи 'үчкә вәкил'лик қилидиғанлиқини җакарлап, әмәлдарларни чиритип идарә қилиш чарисиму? буму ақмиди. Буларниң қайси хитайни сағлам тәрәққи қилдуридиған идийивий байлиқ болған? әгәр сән дуняниң демократик түзүмдин ибарәт әқилй байлиқини қобул қилмисаң, һәрбий парат өткүзүп хәлқни қорқатмай, өзәңниң хитайдики мәсилини һәл қилип тәрәққи қилдуридиған қандақ әқилй байлиқиң бар? шуни көрсәтмәмсән.

Ху җинтав һазир туюқ йолда

- - - Һазир хитайда дең шавпиң нәзирийиси билән бай болған коммунистлар дөләт нопусиниң 0.4% Ни тәшкил қилиду, әмма улар дөләттики пүтүн байлиқниң 70% игиләйду. ‏ - ‏ - Дәп баян қилиниду бүгүн 'бошүн тор гезити'ниң торунто нусхисида елан қилинған мушу мавзудики обзорда. Униңда баян қилинишичә, хитайдики һазирқи һаләтни мавзедуңниң 1949‏ - йили сүн җуңсәнниң рәсимини тйәнәнменгә есип қоюп өткүзгән дөләт қуруш мурасими; дең шавпиңниң өз җәмәтлирини бай қилидиған 'мүшүк - чашқан нәзирийиси', җаң земинниң җәмийәттики пүтүн байлиқни әмәлдарларға булатқузидиған 'үчкә вәкиллик қилиш идийиси' кәлтүрүп чиқарди.

Бу обзорда баян қилинишичә, һазирқи ху җинтав дуняниң ортақ әқил байлиқини қоллинишни рәт қилип, мавзедуң йолиға қайтип, хитайдики иҗтимаи мәсилини һәл қилип җәмийәтни алға илгирилитәлмәй туюқ йолға кирип қалди. Сәндә қандақ йеңи идийә бар? мавзедуң йолиға қайтип немини һәл қилдиң? дөләтни хәлққә қайтуруп бәрмәй, йәнә шундақ ялған баяшатлиқни көз - күз қилип, һәрбий парат өткүзүп хәлқни қорқутуп қачанғичә туралайсән?

Хитай қудрәтлик иқтисадий дөләтму? хитайниң б д т дики баш әлчисиниң еқрарини аңлаң

Мушунда әһвалда, хитайниң тәшвиқат вастилири һазир йәнила, хитайниң қудрәтлик иқтисадий дөләт болғанлиқини, униң доллар җуғланмиси дуня буйичә биринчи орунда туридиғанлиқини, хәлқ бай - баяшатлиқта яшаватқанлиқини тәшвиқ қиливатиду. Һәтта хитайниң шинҗаң уйғур аптоном район рәиси нур бәкриму 1 ‏ - өктәбир зияпитидә ' аптоном район хәлқи мушу 60 йилда, биринчидин намрат, иккинчидин қалақ һаләттин бай - баяшадлиққа көчти, һазирқи турмуши шавкаң сәвийисидин аллиқачан ешип кәтти' дәп җакарлиди. 'Шиҗаң хәвәр тори'му шу күнидики хәвиридә 'шинҗаңда адәм бешиға тоғра келидиған йиллиқ кирим 2008‏ - йилида 19 миң юәндин, америка доллириға сундурғанда 3000 америка доллиридин ешип кәтти' дәп тәшвиқ қилди.

Әмма, хитай растини ейтмиса болмайдиған җайму бар. Хитайниң б д т дики баш әлчиси ву җенмин түнүгүн б д т ниң бәш комитети бирликтә өткүзгән йиғинида 'б д т ға әзалиқ бәдәл төләш өлчими' һәққидә пикир баян қилип " : гәрчә хитайниң йиллиқ ишләпчиқириш қиммити йеқиниқи йиллардин буян мәлум дәриҗидә юқири өрлигән болсиму, әмма нопусниң көплүки сәл қарашқа болмайдиған мәсилә, 2008‏ - йилида адәм бешиға тоғра келидиған йиллиқ ишләпчиқириш қиммити аран 3 миң америка доллири, хитай бу җәһәттә дуня буйичә 100‏ - орунда туриду. Хитайда дуняниң адәм бешиға тоғри келидиған йиллиқ кирими 7119 америка доллирилиқ сәвийигә йәтмигән йәнә 43 милйон адәм бар. Әгәр дуня банкисиниң һәр бир адәмниң күндилик сәрпияти 1 доллар 25 синттин төвән болмаслиқ дегән өлчими буйичә һесаблиғанда, хитайда бу өлчәмгә йәтмәйдиған йәнә 250 милйон адәм бар. Бу, хитайниң риал әһвали. Хитайниң намратлиқини түгитиш үчүн буниңдин кейин маңидиған йоли наһайити узун' дәп мәлумат бәрди.

Хитайниң б д т дики баш әлчиси ву җенмин сөзидә йәнә 'бу йил хитайниң б д т ға төләйдиған бәдәл пул меқдари 2003‏ - йилидикидин 3 һәссә ашти. Б д т ға төләйдиған әзалиқ бәдәл иқтидари хитайниң риал әһвалидин чәтнәп кәтмәслики керәк. Әгәр хитайниң төләш иқтидари көздә тутулмиса, кишилик һоқуққа һөрмәт қилмиғанлиқ болиду' дәп йәнә б д т ға өктәмлик қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт