Хитайниң 18-қурултийи һәққидә хәлқара мәтбуатларниң инкаслири

2012-Йили 8-ноябир башланған хитай компартийиси 18-қурултийи хәлқара мәтбуатларниң диққитини қозғимақта.
Мухбиримиз меһрибан
2012.11.12
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-18-qurultay-305.jpg Хитай муавин рәиси ши җинпиң(уттурида) 1-қурултай ечилиш мурасимида дөләт марши ейтмақта. 2012-Йили 8-ноябир, бейҗиң.
AFP

2300 Дин көпрәк вәкил қатнашқан қурултайда хитайниң йеңи бир әвлад рәһбәрлик гуруһида кимләрниң барлиқи вә ши җинпиң дөләт рәисликини тапшурувалғандин кейин хитайниң бундин кейинки сияситидә өзгириш болуш яки болмаслиқи қурултайни көзитиватқан чәтәл ахбаратлириниң диққәт нуқтисиға айланди.

Хитай компартийисиниң 18-қурултийи һәққидә хәлқара мәтбуатларда елан қилинған хитай вәзийитини көзәткүчиләрниң қаришичә, бу нөвәтлик қурултай хитайда иқтисадий тәрәққият сүрити астилаватқан; хитайдики иҗтимаий мәсилиләр барғансери кәскинлишип, һәрқайси җайлардики ишчиларниң наразилиқ намайишлири көпәйгән; йеридин айрилип қалған деһқанлар, авам шәһәр пуқралириниң парихор әмәлдарларға болған наразилиқи күчәйгән бир пәйткә тоғра кәлди.
Мәзкур қурултай йәнә хитайдики уйғур, тибәт, моңғул қатарлиқ милләтләрниң хитай һөкүмитиниң милләтләр сиясити һәм бу районларда техиму көпийиватқан хитай көчмәнлиригә қарши наразилиқ һәрикәтлири сәвәбидин хитай һөкүмити үчүн бу җайларда муқимлиқни сақлаш тәс болуватқан бир мәзгилдә ечилди.

Ройтерс агентлиқи, б б с агентлиқи, “ню-йорк вақти” гезити қатарлиқларниң хитайниң 18-қурултийи һәққидики хәвәрлиридә хитай иқтисадий астилаватқан, хитайда иҗтимаий наразилиқ һәрикәтлири күчийиватқан, хитайдики миллий зиддийәтләр кәскинлишиватқан бир мәзгилдә, хитайниң дөләт рәислик вәзиписини тапшурувалидиған ши җинпиң қатарлиқ йеңи бир әвлад хитай рәһбәрлик гуруһида кимләрниң барлиқи вә уларниң бундин кейин қандақ йол тутидиғанлиқи америка қатарлиқ ғәрб дөләтлири аммиви ахбарат саһәсини қиззиқтуруватқан мәсилиләрниң биригә айланғанлиқи оттуриға қоюлған.

Әнглийә б б с агентлиқиниң 12-ноябир елан қилған хәвиридә, “күндилик телеграф” гезити мухбири филипниң бейҗиңдин бәргән хәвиридин нәқил елинип, “хитайниң 18-қурултийидики қарарларниң авамдин мәхпий тутулуватқини үчүн,бейҗиң пуқралириниң хитай сиясий бюросиниң даимий һәйәтлириниң һеқиқи сани һәм кимләрниң келәр нөвәтлик даимий һәйәт икәнлики һәққидиму ениқ пәризини оттуриға қоялмиғанлиқи” баян қилинип, хитай коммунист һөкүмитиниң ишикни тақап, демократийидин мустәсна һалда сайлам өткүзүватқанлиқи илгири сүрүлгән. Хитайниң йеңи бир әвлад рәһбәрлик гуруһиниң хитай компартийисиниң әнәнисигә варислиқ қилидиғанлиқи тәкитлинип, йеңи рәһбәрлик гуруһиниң сиясий ислаһат йолини тутушиға ғәрб дунясиниң гуман билән қараватқанлиқи илгири сүрүлгән.

Хитай мәтбуатлиридин “хитай күндилик гезити”, “йәр шари вақти” қатарлиқларниң инглизчә хәвәрлири қисмида қурултайға қатнашқан 38 вәкилләр өмикиниң қурултай һәйити тәминлигән намзатлар тизимликини тапшуруп алғанлиқи, вәкилләрниң тизимликтики намзатлар һәққидә өз қарашлирини оттуриға қоюп сайлам белити ташлайдиғанлиқи баян қилинған.

“йәр шари вақти ” гезитиниң инглизчә санида йәнә бу қетимқи қурултайда “мәдәнийәт ислаһати” елип бериш тәшәббуси оттуриға қоюлғанлиқи баян қилинған. Һалбуки хитайниң дөләт ичидә тарқитилидиған “хәлқ гезити”,“хитай яшлар гезити”, “хәвәрләр сәһәр гезити” қатарлиқларниң бирнәччә күндин буянқи хәвәрлиридә қурултай вәкиллириниң “ху җинтав башчилиқидики алдинқи нөвәтлик рәһбәрлик қатлиминиң қилған хизмәтлирини муәййәнләштүрүп, йеңи қарар рәһбәрлик қатлимидин зор үмидләр күтүлүватқанлиқи” тема қилинған мәзмунлар көпләп бесилди.

Ғәрб мәтбуатлирида йәнә хитайниң 18-қурултийидин кейин хитайда сиясий ислаһат елип бериш мумкинчиликиниң аз икәнлики тәкитлинип, йеңи бир әвлад рәһбәрлик гуруһиниң хитай компартийисигә садиқ әмәлдарлардин тәшкилләнгини үчүн, хитайниң бундин кейинки сияситидә демократийә йолиға меңиши, хитайда нөвәттә барғанчә еғирлишиватқан пуқраларниң кишилик һоқуқ дәпсәндичилики, хитайниң тибәт, уйғур, моңғул қатарлиқ хитай болмиған милләтләргә қаратқан қаттиқ қол сияситидә йеңичә бурулуш болуш мумкинчиликиниң толиму аз икәнлики илгири сүрүлгән.

“әркин асия радиоси”, “германийә авази” қатарлиқлар бирнәччә күндин буянқи хәвәрлиридә, уйғур елидин йиғинға кәлгән җаң чүншән, нур бәкри қатарлиқларниң 9-ноябир күни мухбирларға бәргән баянатини нәқил елип, даириләрниң уйғур елидә муқимлиқни сақлаш баһанисидә уйғур қатарлиқ милләтләргә қарита қаттиқ қол сиясәт йүргүзүшни давамлаштуридиғанлиқини илгири сүрди. Хәвәрдин мәлум болушичә уйғур аптоном район рәиси нурбәкри сөзидә “уйғур аптоном райони һөкүмити районниң иқтисадий тәрәққиятиға капаләтлик қилиш үчүн, узун бир мәзгилгичә террорлуқ вәқәлири вә һәрқандақ җинайи ишларға қаттиқ зәрбә бериш, қаттиқ қоғдаш, қаттиқ башқуруш вә қаттиқ түзүм арқилиқ бихәтәр һәм муқим җәмийәт бәрпа қилип, һәр милләт аммисиниң бихәтәрлик туйғусини ашуримиз” дегән.

Хитай мәркизи һөкүмити уйғур аптоном райониға тәйинлигән партком секретари җаң чүншән болса өзи вәзипигә тәйинләнгәндин буянқи хизмәтлирини хуласиләп: “һазир шинҗаңда җәмийәт барғансери муқим, милләтләр барғансери инақ болмақта. Мундақчә ейтқанда, иқтисад тәрәққий қилип, хәлқ турмуши яхшилинишқа башлиди. Пүтүн җәмийәт дәсләпки қәдәмдики муқимлиққа еришти. Кәлгүсигә ишәнчимиз чоңқур” дегән.

Ғәрб мәтбуатлирида йәнә чәтәлләрдики кишилик һоқуқ органлири вә тибәт, уйғур қатарлиқ хитай болмиған милләтләрниң чәтәлләрдики тәшкилатлириниң 18-қурултай мәзгилидә хитай һөкүмитигә қилған чақириқлириғиму орун берилди. Әркин асия радиоси, америка авази, б б с агентлиқи, валл стерт журнили, ню-йорк вақти гезити қатарлиқларда бирнәччә күндин буян нуқтилиқ һалда хитай һөкүмитиниң сияситигә қарши наразилиқини ипадилигән тибәтләрниң өзини көйдүрүш вәқәлири, тибәт роһаний даһийси далай лама, дуня уйғур қурултийи рәиси рабийә қадир ханим қатарлиқларниң хитай һөкүмитиниң тибәт уйғур қатарлиқ милләтләргә қаратқан қаттиқ қол сияситини өзгәртиш һәққидики чақириқлири, хитай һөкүмити тәрипидин террорчилиқ билән әйиблиниватқан дуня уйғур қурултийиниң иҗраийә комитети һәйәт рәиси долқун әйсаға америка һөкүмитиниң 10 йилғичә америкиға әркин келип-кетиш визиси бәргәнлики қатарлиқ хәвәрләр бесилди.

Ғәрб мәтбуатлириниң хәвәрлиридә йәнә ғәрб демократик тәшкилатлири һәм тибәт, уйғур қатарлиқ милләтләрниң чәтәлләрдики тәшкилатлириниң хитайниң йеңи бир әвлад рәһбәрлик гуруһидин күтүватқан үмидлири һәққидиму хәвәрләр берилмәктә. Дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит әркин асия радиоси, б б с агентлиқи қатарлиқларға бәргән баянатида, шәрқий түркистандики муқимсизлиқни хитай һөкүмитиниң өзи яритиватқанлиқини тәкитләп, 18-қурултайдин кейин вәзипини тапшурувалидиған йеңи бир әвлад хитай рәһбәрлик гуруһиниң уйғурларға қаратқан сияситидә уйғурларниң наразилиқ һәрикәтлиригә қарита қаттиқ зәрбә беришни тәкитләш әмәс, бәлки уйғур хәлқиниң һәқ-һоқуқлириға һөрмәт қилиш арқилиқла районда хитай һөкүмити арзу қиливатқан муқимлиққа еришәләйдиғанлиқини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.