Xitayning 18-qurultiyi heqqide xelq'ara metbu'atlarning inkasliri

2012-Yili 8-noyabir bashlan'ghan xitay kompartiyisi 18-qurultiyi xelq'ara metbu'atlarning diqqitini qozghimaqta.
Muxbirimiz méhriban
2012.11.12
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-18-qurultay-305.jpg Xitay mu'awin re'isi shi jinping(utturida) 1-qurultay échilish murasimida dölet marshi éytmaqta. 2012-Yili 8-noyabir, béyjing.
AFP

2300 Din köprek wekil qatnashqan qurultayda xitayning yéngi bir ewlad rehberlik guruhida kimlerning barliqi we shi jinping dölet re'islikini tapshuruwalghandin kéyin xitayning bundin kéyinki siyasitide özgirish bolush yaki bolmasliqi qurultayni közitiwatqan chet'el axbaratlirining diqqet nuqtisigha aylandi.

Xitay kompartiyisining 18-qurultiyi heqqide xelq'ara metbu'atlarda élan qilin'ghan xitay weziyitini közetküchilerning qarishiche, bu nöwetlik qurultay xitayda iqtisadiy tereqqiyat sür'iti astilawatqan؛ xitaydiki ijtima'iy mesililer barghanséri keskinliship, herqaysi jaylardiki ishchilarning naraziliq namayishliri köpeygen؛ yéridin ayrilip qalghan déhqanlar, awam sheher puqralirining parixor emeldarlargha bolghan naraziliqi kücheygen bir peytke toghra keldi.
Mezkur qurultay yene xitaydiki Uyghur, tibet, mongghul qatarliq milletlerning xitay hökümitining milletler siyasiti hem bu rayonlarda téximu köpiyiwatqan xitay köchmenlirige qarshi naraziliq heriketliri sewebidin xitay hökümiti üchün bu jaylarda muqimliqni saqlash tes boluwatqan bir mezgilde échildi.

Roytérs agéntliqi, b b s agéntliqi, “Nyu-york waqti” géziti qatarliqlarning xitayning 18-qurultiyi heqqidiki xewerliride xitay iqtisadiy astilawatqan, xitayda ijtima'iy naraziliq heriketliri küchiyiwatqan, xitaydiki milliy ziddiyetler keskinlishiwatqan bir mezgilde, xitayning dölet re'islik wezipisini tapshuruwalidighan shi jinping qatarliq yéngi bir ewlad xitay rehberlik guruhida kimlerning barliqi we ularning bundin kéyin qandaq yol tutidighanliqi amérika qatarliq gherb döletliri ammiwi axbarat sahesini qizziqturuwatqan mesililerning birige aylan'ghanliqi otturigha qoyulghan.

En'gliye b b s agéntliqining 12-noyabir élan qilghan xewiride, “Kündilik télégraf” géziti muxbiri filipning béyjingdin bergen xewiridin neqil élinip, “Xitayning 18-qurultiyidiki qararlarning awamdin mexpiy tutuluwatqini üchün,béyjing puqralirining xitay siyasiy byurosining da'imiy hey'etlirining héqiqi sani hem kimlerning kéler nöwetlik da'imiy hey'et ikenliki heqqidimu éniq perizini otturigha qoyalmighanliqi” bayan qilinip, xitay kommunist hökümitining ishikni taqap, démokratiyidin mustesna halda saylam ötküzüwatqanliqi ilgiri sürülgen. Xitayning yéngi bir ewlad rehberlik guruhining xitay kompartiyisining en'enisige warisliq qilidighanliqi tekitlinip, yéngi rehberlik guruhining siyasiy islahat yolini tutushigha gherb dunyasining guman bilen qarawatqanliqi ilgiri sürülgen.

Xitay metbu'atliridin “Xitay kündilik géziti”, “Yer shari waqti” qatarliqlarning in'glizche xewerliri qismida qurultaygha qatnashqan 38 wekiller ömikining qurultay hey'iti teminligen namzatlar tizimlikini tapshurup alghanliqi, wekillerning tizimliktiki namzatlar heqqide öz qarashlirini otturigha qoyup saylam béliti tashlaydighanliqi bayan qilin'ghan.

“Yer shari waqti ” gézitining in'glizche sanida yene bu qétimqi qurultayda “Medeniyet islahati” élip bérish teshebbusi otturigha qoyulghanliqi bayan qilin'ghan. Halbuki xitayning dölet ichide tarqitilidighan “Xelq géziti”,“Xitay yashlar géziti”, “Xewerler seher géziti” qatarliqlarning birnechche kündin buyanqi xewerliride qurultay wekillirining “Xu jintaw bashchiliqidiki aldinqi nöwetlik rehberlik qatlimining qilghan xizmetlirini mu'eyyenleshtürüp, yéngi qarar rehberlik qatlimidin zor ümidler kütülüwatqanliqi” téma qilin'ghan mezmunlar köplep bésildi.

Gherb metbu'atlirida yene xitayning 18-qurultiyidin kéyin xitayda siyasiy islahat élip bérish mumkinchilikining az ikenliki tekitlinip, yéngi bir ewlad rehberlik guruhining xitay kompartiyisige sadiq emeldarlardin teshkillen'gini üchün, xitayning bundin kéyinki siyasitide démokratiye yoligha méngishi, xitayda nöwette barghanche éghirlishiwatqan puqralarning kishilik hoquq depsendichiliki, xitayning tibet, Uyghur, mongghul qatarliq xitay bolmighan milletlerge qaratqan qattiq qol siyasitide yéngiche burulush bolush mumkinchilikining tolimu az ikenliki ilgiri sürülgen.

“Erkin asiya radi'osi”, “Gérmaniye awazi” qatarliqlar birnechche kündin buyanqi xewerliride, Uyghur élidin yighin'gha kelgen jang chünshen, nur bekri qatarliqlarning 9-noyabir küni muxbirlargha bergen bayanatini neqil élip, da'irilerning Uyghur élide muqimliqni saqlash bahaniside Uyghur qatarliq milletlerge qarita qattiq qol siyaset yürgüzüshni dawamlashturidighanliqini ilgiri sürdi. Xewerdin melum bolushiche Uyghur aptonom rayon re'isi nurbekri sözide “Uyghur aptonom rayoni hökümiti rayonning iqtisadiy tereqqiyatigha kapaletlik qilish üchün, uzun bir mezgilgiche térrorluq weqeliri we herqandaq jinayi ishlargha qattiq zerbe bérish, qattiq qoghdash, qattiq bashqurush we qattiq tüzüm arqiliq bixeter hem muqim jem'iyet berpa qilip, her millet ammisining bixeterlik tuyghusini ashurimiz” dégen.

Xitay merkizi hökümiti Uyghur aptonom rayonigha teyinligen partkom sékrétari jang chünshen bolsa özi wezipige teyinlen'gendin buyanqi xizmetlirini xulasilep: “Hazir shinjangda jem'iyet barghanséri muqim, milletler barghanséri inaq bolmaqta. Mundaqche éytqanda, iqtisad tereqqiy qilip, xelq turmushi yaxshilinishqa bashlidi. Pütün jem'iyet deslepki qedemdiki muqimliqqa érishti. Kelgüsige ishenchimiz chongqur” dégen.

Gherb metbu'atlirida yene chet'ellerdiki kishilik hoquq organliri we tibet, Uyghur qatarliq xitay bolmighan milletlerning chet'ellerdiki teshkilatlirining 18-qurultay mezgilide xitay hökümitige qilghan chaqiriqlirighimu orun bérildi. Erkin asiya radi'osi, amérika awazi, b b s agéntliqi, wall stért zhurnili, nyu-york waqti géziti qatarliqlarda birnechche kündin buyan nuqtiliq halda xitay hökümitining siyasitige qarshi naraziliqini ipadiligen tibetlerning özini köydürüsh weqeliri, tibet rohaniy dahiysi dalay lama, dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanim qatarliqlarning xitay hökümitining tibet Uyghur qatarliq milletlerge qaratqan qattiq qol siyasitini özgertish heqqidiki chaqiriqliri, xitay hökümiti teripidin térrorchiliq bilen eyibliniwatqan dunya Uyghur qurultiyining ijra'iye komitéti hey'et re'isi dolqun eysagha amérika hökümitining 10 yilghiche amérikigha erkin kélip-kétish wizisi bergenliki qatarliq xewerler bésildi.

Gherb metbu'atlirining xewerliride yene gherb démokratik teshkilatliri hem tibet, Uyghur qatarliq milletlerning chet'ellerdiki teshkilatlirining xitayning yéngi bir ewlad rehberlik guruhidin kütüwatqan ümidliri heqqidimu xewerler bérilmekte. Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit erkin asiya radi'osi, b b s agéntliqi qatarliqlargha bergen bayanatida, sherqiy türkistandiki muqimsizliqni xitay hökümitining özi yaritiwatqanliqini tekitlep, 18-qurultaydin kéyin wezipini tapshuruwalidighan yéngi bir ewlad xitay rehberlik guruhining Uyghurlargha qaratqan siyasitide Uyghurlarning naraziliq heriketlirige qarita qattiq zerbe bérishni tekitlesh emes, belki Uyghur xelqining heq-hoquqlirigha hörmet qilish arqiliqla rayonda xitay hökümiti arzu qiliwatqan muqimliqqa érisheleydighanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.