'Хитай шималий корийә мәсилисидә икки бислиқ сиясәт йүргүзмәктә'

Шималий корийиниң йеқинда җәнубий корийә һәрбий парахотини чөктүрүветиш вәқәсидин кейин оттуриға чиққан җиддий вәзийәт давам қилмақта. Җәнубий корийә президенти ли мюң бак шималий корийиниң бу қилмиши үчүн бәдәл төләйдиғанлиқини билдүрди.
Мухбиримиз ирадә
2010.05.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Bomba-bilen-chokturulgen-jenubi-Koriye-herbi-paraxodi-305.jpg Сүрәт, 2010 - йили 15 - апрел күни, җәнубий корийиниң чионан намлиқ шималий корийә тәрипидин су асти бомбиси билән чөктүрүветилгән һәрбий парахотини су астидин киран билән сүзүп чиқириватқан көрүнүш.
AFP Photo

Президент ли мюң бак, шималий корийә билән болған түрлүк тиҗарий мунасивәтлириниң тохтайдиғанлиқини, шималий корийигә тәвә тиҗарий кемиләрниң җәнубий корийигә келишигә рухсәт берилмәйдиғанлиқини билдүрди.

Бүгүн америка президенти барак обама бу һәқтә баянат елан қилип, җәнубий корийиниң шималий корийигә қарши алған тәдбирлирини қоллайдиғанлиқини билдүрди. Ақсарайдин берилгән мәлуматқа қариғанда, обама америка һәрбий даирилириниң шималий корийидин кәлгүсидә келиш еһтимали болған хәвпкә қарита җәнубий корийә һәрбий даирилири билән музакирә елип бериши һәққидә йолйоруқ бәргән.

Шималий корийиниң мәзкур қилмиши хәлқарадики нурғун дөләтләрниң қаттиқ әйиблишигә учриди. Гәрчә шималий корийә буни қаттиқ рәт қилған болсиму, һәр қайси дөләт мутәхәссислиридин тәшкил тапқан тәкшүрүш һәйитиниң тәкшүрүш нәтиҗилири, нәқмәйдандин тепилған кемини чөктүрүвәткән бомбиниң парчилириниң шималий корийигә тәвә бомба икәнликини көрситип турмақта.

Җәнубий корийә президенти ли мюң бак бүгүнки баянатида, бирләшкән дөләтләр тәшкилати хәвипсизлик кеңишигә шималий корийигә имбарго қоюш һәққидә илтимас сунидиғанлиқини билдүрди. Бундақ бир әһвал астида, хәвпсизлик кеңишиниң бәш даимий әзаси болған хитайниң позитсийисиниң қандақ болидиғанлиқи муһим әһмийәткә игә болуп турмақта. Һазирғичә шималий корийини очуқ - ашкара һалда әйибләштин өзини қачуруп кәлгән хитай һөкүмити бу қетимлиқ вәқәдиму шималий корийини әйибләштин өзини қачуруп, икки тәрәпни өзини тутувелип, зиддийәтниң техиму өткүрлишип кетишниң алдини елишқа чақирди.

Мәзкур вәқәниң оттуриға чиқиши билән пүтүн мәтбуатларниң диққити йәнә хитайниң мәзкур мәсилә үстидә чиқиридиған қарариға мәркәзләшти. Улар әслидила ғәрб әллири билән шималий корийә арисида тәңқислиқта қалған хитайниң, парахот чөктүрүветиш вәқәсиниң оттуриға чиқиши билән техиму тәс күнгә қалғанлиқини илгири сүрмәктә.

Америкида нәшрдин чиқидиған нюйорк вақти гезитидә бу һәқтә елан қилинған "хитай икки фронт арисида қарар беришкә мәҗбур болмақта" сәрләвһилик мулаһизидә хитайниң бир тәрәптин шималий корийә билән болған достлуқ мунасивитини давам қилдурушни арзу қиливатқанлиқи, әмма йәнә бир яқтин ғәрбниң бу дөләткә қарши позитсийә елиши һәққидики бесимиға учраватқанлиқи баян қилинип, хитайниң қайси тәрәпни тутушидин қәтийнәзәр, нәтиҗидә пайда алалмайдиғанлиқи көрситилгән.

Мулаһизә мақалисидә йәнә мундақ дейилгән: "хитай гәрчә шималий корийиниң бундақ муштумзорлуқидин бәк хушал болмисиму, әмма уни тосалиғудәк күчи йоқ. Чүнки шималий корийә һәммә дөләткә тәң уруш елан қилди. Шуңа хитай шималий корийигә қарши туруш арқилиқ районда өзигә ядро қоралға игә болған бир дүшмән тепивелишни халимайду."

Истратегийә мутәхәссиси әркин әкрәм әпәнди болса, хитайниң бурун шималий корийә билән интайин қоюқ мунасивәт орнатқанлиқини, әмма шималий корийә өз алдиға ядро бомбиси ясиғандин кейин вә узун мусапилиқ башқурулидиған бомбини синақ қилғандин кейин, хитайниң позитсийисини өзгәртип, шималий корийә билән арилиқ қоюшқа тиришчанлиқини вә хәлқарағиму шундақ тәсир беришкә тиришиватқанлиқини билдүрди. У хитайниң нөвәттә бу мәсилигә қарита икки бислиқ сиясәт йүргүзүватқанлиқини билдүрди.

Америка - хитай истратегийә вә иқтисад сөһбити үчүн һазир хитайда зиярәттә болуватқан америка ташқи ишлар министири һилларий клинтон шималий корийиниң бу қилмишиға "вәһимилик" дәп баһа берип, шималий корийигә қарши елинидиған тәдбирләрни қоллайдиғанлиқини билдүрди. Мәлум болушичә, һилларий клинтонниң бу қетимлиқ хитай зияритиниң икки муһим темиси бар болуп, буниң бири, хитай билән болған тиҗарий мунасивәтләр, йәнә бири, корийә йерим арилидики җиддий вәзийәт.

Һилларий клинтон ханимниң бу сөһбәттә хитайға шималий корийигә қарши очуқ бир позитсийә билдүрүш һәққидә бесим ишлитидиғанлиқи мәлум болмақта. Әмма әркин әкрәм әпәндиниң қаришичә, мәйли америка президенти хитайға зиярәткә барғанда болсун, мәйли башқа америкилиқ рәһбәрләр хитайға барғанда болсун, улар һәммиси шималий корийә мәсилисидә хитайниң очуқ бир позитсийә билдүрүшини тәләп қилған болсиму, хитайниң йәнила тәрәп тутуштин өзини қачуруп кәлгәнликини, шуңа бу нөвәт һилларий клинтонниң зияритидиму дәрһал бир нәтиҗә чиқидиғанлиқиниң еһтималға анчә йеқин әмәсликини билдүрди.

Нюйорк вақти гезитидә бу һәқтә елан қилинған мулаһизидә, алдинқи айда җәнубий корийиниң президенти ли мюң бакниң хитайға зиярәткә берип хитайниң очуқ позитсийә билдүрүшини тәләп қилғанлиқини, бир һәптә кейинла шималий корийә президенти ким җоңилниң хитайға зиярәткә барғанлиқини әскәртип, бу ишниң һәр икки корийини һәйран қалдурғанлиқини билдүрди.

Мулаһизидин мәлум болушичә, анализчилар мушу айниң ахири хитай рәһбири вен җябавниң җәнубий корийигә зиярәткә баридиғанлиқини тәхмин қилмақта икән.  

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт