" Шәндуңлуқ нәпси яман, кадир балиларниң тамақ пулиниму йәп кәтти..."

Қәшқәр йеңишәр наһийиси хитай һөкүмити тәрипидин шәндуңлуқ хитай кадирларни нуқтилиқ чениқтуруш орни қилип бекитилгән 10 йилдин буян, шәндуңлуқ хитай кадирлар, икки йилда бир алмишип бу наһийиниң наһийилик һәм йезилиқ партийә, һөкүмәт орунлирида һоқоқ тутуп кәлмәктә.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2008-10-24
Share
Uyg-qiyin-ramazan-305.jpg Рамзан мәзгилидә қәшқәрдики уйғурлар.
AFP Photo

Уйғур елигә кәлгән бу хитай кадирларниң өз һоқуқлиридин пайдилинип йәрлик амминиң мәнпәәтигә зиян селиватқан қилмишлири һәққидә радиомизға көп қетимлап инкаслар кәлмәктә. Йеқинда уйғур деһқанлар қәшқәрниң йеңишәр наһийиси тазғун йезисида икки йилдин буян партком секритарлиқи һоқоқидин пайдилинип деһқанларни қахшатқан шәндуңлуқ бир хитай кадир үстидин шикайәт қилди.

Хитай һөкүмити - 1998йилидин башлап, шәндуң, җеҗяң қатарлиқ хитай өлкилиридин уйғур елигә ярдәм бериш кадирлири намида йилда нәччә йүз кишилик өмәкни әвәтип, бу хитайларни уйғур елиниң җәнубидики наһийә, йезиларниң партком секритарлиқ вәзипилиригә қоюп кәлди.
.
Йеқинда радиомизға йеңишәр наһийисидики бир қанчә деһқан мәзкүр наһийигә шәндуңдин келип тазғун йезилиқ партком секритарлиқ вәзиписигә олтурғиниға икки йилдин узун вақит болған шундақ бир хитай кадир үстидин шикайәт қилди.

Нөвәттә, хитай һөкүмитиниң мәхсус түр мәблиғи аҗритип уйғур йеза - кәнтлиридә қош тил йәслилирини қуруватқанлиқи мәлум, тазғун йезилиқ қош тил йәслиси болса - 2006 йилиниң ахири қәшқәрдә тәҗрибә характерлик әң дәсләп қурулған қош тиллиқ йәслиси һесаблиниду. Бу йәслиниң қурулушиға хитай һөкүмитиниң бивастә мәблиғидин башқа, уйғур аптоном районлуқ мәдәнийәт назаритиму 200 миң юән мәбләғ салған һәқсиз йәсли. Бултурдин башлап хитай даирилириниң уйғур елидә йүргүзүватқан қош тиллиқ маарипи сияситиниң түп нишанини йәсли маарипиға қаритиши билән йәслигә елинған балиларниң тамақ пули үчүн һәр бир балиға икки юәндин бекитип дөләт мәбләғ аҗратқан.

Биз мәзкүр йезиниң қош тил йәслисигә аҗритилған бу мәбләғниң қандақ башқурулидиғанлиқини, йезилиқ һөкүмәтниң бу мәбләғниң шәндуңлуқ кадир тәрипидин ютивелинғанлиқидин хәвири бар ‏ - йоқлиқини игиләш үчүн тазғун йеза башлиқи әнвәр билән алақилаштуқ. У соаллиримизға қисқила җаваб бәрди.

Гәрчә бу уйғур кадир деһқанларниң ли хуәйрен үстидин қилған әрзини инкар қилип, бу шәндуңлуқ кадирни ақлиған болсиму, әмма йәнә башқа деһқанларму йеза шуҗиси ли хуйренниң хиянәтчиликлири үстидинму шикайәт қилишти.

Биз тазғун йеза деһқанлириниң ли хуәйренниң һоқоқидин пайдилинип деһқанларни қақти ‏ - соқти қилғанлиқ қилмишлири һәққидики наразилиқ пикирлиридин кейин, мәзкүр мәсилиләр һәққидә тазғун йезилиқ партком ишханисиға телефон қилдуқ, телефонни алған хитай өзиниң ли хуәйрен икәнликини ашкарилимиған болсиму, әмма у соаллиримизға йезидики хели юқири һоқоқдардәк ипадә билдүрди :

 - Һә сөзләң.
Мән әркин асия радиосиниң мухбири, силәрниң йезида қош тил йәслиси қурулуш ишлири һәққидә зиярәт қилмақчитим. Һөкүмәт бу йезиға қурған қош тил йәсли балилириниң тамақ пули үчүн қанчилиқ пул аҗратқан иди?
 - Сиз нәдә һазир?
 - Америкида.
‏ - Америкиниңма, сениң соалиңға җаваб бериш мәҗбурийитим бармити?
 - Мән мәҗбурийитиңиз бар демидим, бу суалдин қечишиңиздики сәвәб нимә? һөкүмәтниң қош тил йәслиси қуруш сияситидә ашкарилашқа болмайдиған тәрәпләр барму?
‏ - Бизниң бу йәрдики сияситимиз, партийиниң наһайити яхшилиқини билмәмсән. Сән җуңголуқларни немә көрүватисән, бу дегән һөкүмәт, қалаймиқан телефон қилма, телефон қилғиң болса афғанистан, пакистанларға қил.
 - Сиз тазғун йезилиқ йәслигә һөкүмәт аҗратқан тамақ пулини қандақ бир тәрәп қилғанлиқиңизни чүшәндүрүп берәләмсиз ?
 - Әң яхшиси буниңдин кейин һөкүмәт орниға бундақ қалаймиқан телефон қилма.

%98 Уйғурлар яшаватқан йеңишәр наһийисиниң тазғун йезисида 12 кәнт болуп ли хуәйрен бу йезиниң су, малийә, маарип, кадир башқуруш, әмгәк күчлирини сиртларға йөткәп ишқа орунлаштуруш, муқимлиқни қоғдашқа охшаш әң муһим саһәлирини башқурушқа қоюлған партком секритари болуп, у бу йезиға кәлгәндин буян, "муқимлиқни қоғдаш әң муһим мәсулийәт, тәрәққият әң муһим хизмәт," дегән шоарни оттуриға қоюп " бихәтәр йеза қуруш" паалийитини қозғап йәрлик кадир һәм деһқанларға қаттиқ сиясий тәләп қоюп, өз әмәлийитидә болса һоқоқидин пайдилинип һөкүмәтниң йезиға аҗратқан ярдәм мәбләғ түрлиригә қол салғандин башқа, түрлүк йәрлик сиясәтләрни чиқирип намрат деһқанларни қақти - соқти қилип нөвәттә наразилиқларни кәлтүрүп чиқармақта икән.

Қәшқәр һөкүмәт торидин ашкарилинишичә, йеңишәр наһийисигә бу қетим йәнә - 6түркүмдики 40 нәпәр " шинҗаңға ярдәм бериш кадирлар өмики" кәлгән болуп, улар йеңишәһәрниң һәр қайси йеза ‏ - кәнт вә мәмурий органлирида һоқоқ тутмақта. Һөкүмәт кадирлардин башқа йәнә оттура, башланғуч мәктәпләргиму түркүмләп хитайларни оқутқучилиққа орунлаштурмақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт