'Хитай иқтисад арқилиқ тәйвәнни өзигә тартиш сияситини тәкрар қоллиниватиду'

Бүгүн хитайниң чуңчиң шәһиридә тәйвән билән хитай арисида "иқтисадий һәмкарлиқ қурулма келишими" имзаланди. Әмма келишимгә даир талаш - тартишлар техи аяғлашқини йоқ. Тәйвәндики өктичи затлар бу келишимниң тәйвәнниң мустәқиллиқиға еғир зиян елип келидиғанлиқини илгири сүрүп, ма йиңҗу һөкүмитини әйиблимәктә.
Мухбиримиз ирадә
2010-06-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә доктур әркин әкрәм нутуқ бәрмәктә
Сүрәттә доктур әркин әкрәм нутуқ бәрмәктә
RFA Photo

Бүгүн тәйвән билән хитай арисида "иқтисадий һәмкарлиқ қурулма келишими" имзаланди. Бу икки қирғақ арисида 60 йилдин бери имзаланған әң муһим келишим һесаблинидикән. Келишим бойичә тәйвән билән хитай арисида дәсләпки қәдәмдә 800 хил мал түри бойичә икки йил ичидә басқучлуқ һалда чегра беҗи әмәлдин қалдурулидикән. Б б с ниң хәвәр қилишичә, икки тәрәп буниңдин сирт йәнә, билим - мүлүк һоқуқини қоғдаш бойичиму келишим имзалиған.

Тәйвән билән хитай арисидики тиҗарий һәмкарлиқни күчәйтидиған вә түрлүк тиҗарий рәсмийәтләр асанлаштурулидиған мәзкур келишим имзалиништин хели бурунла тәйвәнниң сиясий сәһнисидә зор талаш - тартишларға сәвәб болди. Нәччә миңлиған киши кочиларға чиқип намайиш қилип, келишимгә наразилиқ билдүрди. Ма йиңҗу һөкүмити вә униң қоллиғучилири келишимниң тәйвәнниң иқтисадини илгири сүрүдиғанлиқини, тәйвән хәлқигә мәнпәәт елип келидиғанлиқини илгири сүрсә, буниңға қарши пикирдикиләр буниң тәйвәнниң мустәқиллиқи үчүн тәһдит пәйда қилидиғанлиқини, хитайниң иқтисадий бирлик арқилиқ сиясий бирликни әмәлгә ашурушни нийәт қиливатқанлиқини илгири сүрди.

Бу һәқтә өз көз қаришини баян қилған истратегийә мутәхәссиси, дотсент доктор әркин әкрәм әпәндиниң қаришичә, тәйвәнгә охшаш өзиниң иқтисадини, маарипини вә технологийисини тәрәққий қилдурған бир һакимийәтниң тәбиий һалда ишләпчиқарған маллирини сатидиған базарға еһтияҗи болиду. Хитай тәйвән үчүн һәм наһайити яхши бир базар, һәм маллирини башқа дөләтләргә експорт қилидиған бир көврүк һесаблиниду. Шуңа иқтисадий җәһәттин елип ейтқанда бу келишимни тәйвәнгә пайда әкилиду дәп қарашқа болидикән.

Әркин әкрәм әпәнди сөзидә йәнә, бу келишимниң пайдилиқ тәрипи билән бирликтә мәнпий тәрипиниңму барлиқини, йәни узун мәзгилни көздә тутқанда, хитайниң тәйвәндики сиясий тәсирини ашуруветиш еһтималиму барлиқини билдүрди. Мәзкур келишим рәсмий йолға қоюлуши үчүн тәйвән парламентниң мақуллишидин өтүши керәк болуп, тәйвән парламентида келишимни мақуллаш яки рәт қилиш һәққидә муназириләр болмақта. Әркин әкрәм әпәндиниң қаришичә, оттура вә кичик типтики карханиларниң мәнпәәтигә вәкиллик қилидиған бу келишим парламентта мақуллиниши мумкин икән.

Чүнки мәзкур келишим асаслиқ тәйвәндики оттура вә кичик сәвийилик карханиларға зор мәнпәәт елип келиду. Бу қатламдики кишиләрниң сайламдики аваз сани көп болғанлиқтин һәр қайси партийиләрму бу авазни йоқитип қоймаслиқ үчүн келишимни мақуллиши мумкин. Йәни тәйвәндики демократийини илгири сүрүш партийисиму һакимийәт бешиға келиш үчүн кичик вә оттура типтики карханичиларниң авазиға еһтияҗлиқ болғанлиқтин аваз саниға зор тәсир көрситәләйдиған бу қатлам кишилириниң мәнпәәтигә зит иш қелиштин еһтият қилиши мумкин икән.

Әркин әкрәм әпәнди хитайниң илгири диң шявпиң йүргүзгәндәк иқтисад арқилиқ тәйвәнни өзигә тартиш сияситини тәкрар қоллиниватқанлиқини билдүрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Толуқ бәт