'Xitay iqtisad arqiliq teywenni özige tartish siyasitini tekrar qolliniwatidu'

Bügün xitayning chungching shehiride teywen bilen xitay arisida "iqtisadiy hemkarliq qurulma kélishimi" imzalandi. Emma kélishimge da'ir talash - tartishlar téxi ayaghlashqini yoq. Teywendiki öktichi zatlar bu kélishimning teywenning musteqilliqigha éghir ziyan élip kélidighanliqini ilgiri sürüp, ma yingju hökümitini eyiblimekte.
Muxbirimiz irade
2010-06-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette doktur erkin ekrem nutuq bermekte
Sürette doktur erkin ekrem nutuq bermekte
RFA Photo

Bügün teywen bilen xitay arisida "iqtisadiy hemkarliq qurulma kélishimi" imzalandi. Bu ikki qirghaq arisida 60 yildin béri imzalan'ghan eng muhim kélishim hésablinidiken. Kélishim boyiche teywen bilen xitay arisida deslepki qedemde 800 xil mal türi boyiche ikki yil ichide basquchluq halda chégra béji emeldin qaldurulidiken. B b s ning xewer qilishiche, ikki terep buningdin sirt yene, bilim - mülük hoquqini qoghdash boyichimu kélishim imzalighan.

Teywen bilen xitay arisidiki tijariy hemkarliqni kücheytidighan we türlük tijariy resmiyetler asanlashturulidighan mezkur kélishim imzalinishtin xéli burunla teywenning siyasiy sehniside zor talash - tartishlargha seweb boldi. Nechche minglighan kishi kochilargha chiqip namayish qilip, kélishimge naraziliq bildürdi. Ma yingju hökümiti we uning qollighuchiliri kélishimning teywenning iqtisadini ilgiri sürüdighanliqini, teywen xelqige menpe'et élip kélidighanliqini ilgiri sürse, buninggha qarshi pikirdikiler buning teywenning musteqilliqi üchün tehdit peyda qilidighanliqini, xitayning iqtisadiy birlik arqiliq siyasiy birlikni emelge ashurushni niyet qiliwatqanliqini ilgiri sürdi.

Bu heqte öz köz qarishini bayan qilghan istratégiye mutexessisi, dotsént doktor erkin ekrem ependining qarishiche, teywen'ge oxshash özining iqtisadini, ma'aripini we téxnologiyisini tereqqiy qildurghan bir hakimiyetning tebi'iy halda ishlepchiqarghan mallirini satidighan bazargha éhtiyaji bolidu. Xitay teywen üchün hem nahayiti yaxshi bir bazar, hem mallirini bashqa döletlerge éksport qilidighan bir köwrük hésablinidu. Shunga iqtisadiy jehettin élip éytqanda bu kélishimni teywen'ge payda ekilidu dep qarashqa bolidiken.

Erkin ekrem ependi sözide yene, bu kélishimning paydiliq teripi bilen birlikte menpiy teripiningmu barliqini, yeni uzun mezgilni közde tutqanda, xitayning teywendiki siyasiy tesirini ashuruwétish éhtimalimu barliqini bildürdi. Mezkur kélishim resmiy yolgha qoyulushi üchün teywen parlaméntning maqullishidin ötüshi kérek bolup, teywen parlaméntida kélishimni maqullash yaki ret qilish heqqide munaziriler bolmaqta. Erkin ekrem ependining qarishiche, ottura we kichik tiptiki karxanilarning menpe'etige wekillik qilidighan bu kélishim parlaméntta maqullinishi mumkin iken.

Chünki mezkur kélishim asasliq teywendiki ottura we kichik sewiyilik karxanilargha zor menpe'et élip kélidu. Bu qatlamdiki kishilerning saylamdiki awaz sani köp bolghanliqtin her qaysi partiyilermu bu awazni yoqitip qoymasliq üchün kélishimni maqullishi mumkin. Yeni teywendiki démokratiyini ilgiri sürüsh partiyisimu hakimiyet béshigha kélish üchün kichik we ottura tiptiki karxanichilarning awazigha éhtiyajliq bolghanliqtin awaz sanigha zor tesir körsiteleydighan bu qatlam kishilirining menpe'etige zit ish qélishtin éhtiyat qilishi mumkin iken.

Erkin ekrem ependi xitayning ilgiri ding shyawping yürgüzgendek iqtisad arqiliq teywenni özige tartish siyasitini tekrar qolliniwatqanliqini bildürdi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet