Шарон һом : 'хитай, үрүмчи вәқәсигә алақидар мәсилиләрни 'сәзгүр делолар' категорийисигә киргүзүп бир тәрәп қилмақчи'

Ейҗиңлиқ кишилик һоқуқ адвокати шу җиюң өткән һәптә баҗ оғрилаш җинайити билән қолға елинди. Униң қолға елиниши бейҗиң даирилири адвокатларни 5 - июл үрүмчи вәқәсигә алақидар делоларни қобул қилмаслиқ һәққидә агаһландурғандин кейин мәйданға кәлди.
Мухбиримиз җүмә
2009.08.07
Rabiye-Duq-Xitay-tutqun-tizimligi-305.jpg Сүрәт, рабийә ханимниң 30 - ийул йапон хәлқигә син - алғу арқилиқ сөз қилғандики көрүнүши вә 30 - ийул хитай елан қилған тутуш буйруқидики рошәнгүл тәләт, хәйригүл өмәр, ғәни осман қатарлиқ 3 уйғурниң сүрити.
AFP Вә www.legaldaily.com.cn Дин елинди.

Бу һәқтә тохталған кишилик һоқуқ мутәхәссислири юқириқилардин, хитайниң қанун билән идарә қилинмайдиған дөләт икәнликини ениқ күривелишқа болидиғанлиқини билдүрди.

Хитай рәһбәрлири хитайниң қанун билән идарә қилинидиған дөләт икәнликини тәкитләп, инақ җәмийәт бәрпа қилишта қанунниң һалқилиқ рол ойнайдиғанлиқини илгири суруп кәлгән иди.

Һалбуки 5 - июл намайиши йүз берип узун өтмәй, бейҗиң шәһәрлик қанун ишлар идариси уқтуруш чиқирип, үрүмчи вәқәсини " типик бузғунчилиқ" һәрикити дәп көрсәтти вә адвокатларни бу һәқтики делолардин йирақ турушқа буйруди.

Юқириқи уқтуруш чиқирилип узун өтмәй бейҗиңлиқ даңлиқ адвокат, қанун һоқуқлири паалийәтчиси вә "пуқралар иттипақи" қанунчилиқ фонди җәмийитиниң қурғучиси шу җиюң баҗ оғрилаш җинайити билән қолға елинди.

Мәлум болушичә, хитай әдлийә тармақлири йеқинда пуқралар һоқуқиға алақидар делоларни тутидиған 53 нәпәр адвокатини адвокатлиқ салаһийәт өткилидин өткүзүлмигән.

Гәрчә юқириқи адвокатларниң салаһийәт гуваһнамилириниң әмәлдин қалдурулуши, пуқралар һоқуқини қоғдайдиған адвокатларниң қолға елиниши қатарлиқлар, хитай һөкүмити йеқинда үрүмчи вәқәсигә алақидар делолар һәққидә чиқарған буйруқ вә йолйоруқларға биваситә четишлиқ болмисиму, әмма хитайдики кишилик һоқуқ әһвалиға йеқиндин көңүл болуп келиватқан мутәхәссисләр, бу хитай һөкүмитиниң үрүмчи вәқәсигә алақидар делоларға тутқан позитсийисиниң, бу хилдики мәсилиләрни йәнила хитай һөкүмәт әмәлдарлири арисидики чириклик қатарлиқ "сәзгүр делолар" категорийисигә киргүзүп бир тәрәп қилиш әндизисигә чүшидиғанлиқини һәмдә хитайниң қанун билән идарә қилинидиған дөләт әмәсликини, хитай һөкүмити юқирида чүшүргән буйруқларниң әмәлийәттә һакимийәтниң қанундин юқири туридиғанлиқини көрситидиғанлиқини билдүрди.

Баш штаби ню - йорк шәһиригә җайлашқан "җуңгодики кишилик һоқуқ" намлиқ кишилик һоқуқ тәшкилатиниң иҗраийә рәиси шарон һом, бу һәқтә тохтилип мундақ деди:" буни қанун билән башқуруш дейәлмәймиз. Қанун билән башқурғанда партийә вә рәһбәрләр қанундин үстүн турмаслиқи керәк. Сотханида сәзгүр мәсилиләргә четилидиған делолар һөкүминиң қандақ болушини содийигә буйруйдиған сиясий комитет болмаслиқи керәк. Әгәр қанунни қоғдиғучлар вә адвокатлар қолға елинса, түрмигә ташланса, һаяти хәвпкә, тәһдиткә учриса һәмдә адвокатлиқ салаһийәт гуваһнамилири тартивелинса, буни қандақ қанун билән идарә қилиш дәп атиғили болиду."

Хитай даирилири 5 - июл үрүмчи намайишиға четилған 2 миңға йеқин адәмни қолға алғанлиқини һәмдә буларға алақидар кишиләрни өлүм җазаси қатарлиқ җазалар билән җазалайдиғанлиқини оттуриға қойған иди.

Уйғур вә бир қисим хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири, үрүмчи намайиши вә ундин кейин тутулған вә из ‏ - дерәксиз йоқалған уйғурлар саниниң 10 миңидин ашидиғанлиқини илгири сүргән вә бу уйғурлар һаятиниң хәвп астида икәнликини, шуңа хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң үрүмчидә йүз бәргән вәқә үстидә мустәқил тәкшүрүш елип бериши керәкликини тәләп қилған иди.

Юқириқиси уйғур милли һәрикити йетәкчиси рабийә қадир ханиминиң 20 - июл америка дөләтлик ахбарат кулубида бәргән баянлириниң бир қисми болуп, у бу йиғинда дуня җамаәтчиликини үрүмчи мәсилиси, җүмлидин пүтүн уйғур мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлүшкә чақирған иди.

Шарон һом ханим хитай даирилириниң үрүмчи вәқәсигә алақидар делолар тоғрисида адвокатларға чүшүргән көрсәтмиләр һәққидә тохтилип, мәсилиниң йәнила қанун билән идарә қилиш мәсилисигә берип тақилидиғанлиқини билдүрди.

У мухбирға : "сиз оттуриға қойған йеқинқи вәқә, хитай һөкүмитиниң адвокатларниң һәрикәт даирисини чәкләш әндизисиниң бир қисми. Гәпниң негизини ейтсақ, қанун қоғдиғучилири вә пуқралар һоқуқини қоғдиғучилар бастурулса, қанун билән идарә қилиштин қандақму еғиз ачилиқи болсун" деди.

Ундақта үрүмчи вәқәсигә алақидар дәп қара - қоюқ тутқун қилинған уйғур яшлириниң қануний мәнпәәти қандақ қоғдилиниду? бу уйғур яшлириниң қануний һоқуқлири барму ‏ - йоқ? дуняниң башқа җайлирида бу хилдики вәқәләргә қандақ муамилә қилиниду? келәр қетимқи программимизда юқириқи темиларда тохтилимиз.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.