Уйғур ели вәзийитини 'хитайниң миллий сияситидики ялғанчилиқи җиддийләштүрүвәтти'

Хитайниң хәлқараға бәргән баянатидики "5 - июл үрүмчи вәқәси хитайниң ички иши, у миллий мәсилиму әмәс, диний мәсилиму әмәс" дегән сөзи, хәлқара ахбарат органлириниң күчлүк инкасини қозғиди.
Мухбиримиз миһрибан
2009-07-27
Share
Urumqi-Uyghur-ana-bala-sulghun-chiray-305 Youtube Дин елинған бу сүрәттә, 18 - ийул, үрүмчи кочисида бир бовақ балиси билән кетип барған чирайи сулғун бир уйғур айалниң көрүнүши.
Youtube Дин елинди.

Хитай мәмликәтлик миллий ишлар комитетиниң мудири ву шимиң 21 - июл мухбирларниң соалиға җаваб берип, "хитайниң аз санлиқ милләтләр сияситидә мәсилә йоқ, уйғурлар баравәр миллий сиясәт астида бәхтлик яшаватиду " деди.

Хитайниң муавин ташқи ишлар министири хе яфейму 22 - июл күни мухбирларға баянат берип,"5 - июл үрүмчи вәқәси"һәққидә тохтилип,"шинҗаңда болған вәқә, җуңгониң ички иши,характер җәһәттин елип ейтқанда, бу вәқә миллий мәсилә әмәс,диний мәсилиму әмәс!" деди. Хе яфей сөзидә йәнә, америка һөкүмитидин,рабийә қадир ханимниң паалийәтлиригә чәклимә қоюп, униң америка туприқидин пайдилинип, хитай дөлитини парчилаш паалийити елип беришиға йол қоймаслиқни тәләп қилди.

Хитай һөкүмитиниң "5 - июл үрүмчи вәқәси"ниң келип чиқишида, өзиниң уйғур қатарлиқ аз санлиқ милләтләргә қаратқан миллий сиясити вә диний сияситидә мәсилә барлиқини етирап қилмаслиқи, һәтта мәсулийәтни чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири һәм рабийә қадир ханимға артип, җавабкарлиқтин қечиш позитсийиси хәлқара ахбарат органлириниң күчлүк диққитини қозғиди.

" Германийә авази " радиосиниң 24 - июлдики хәвиридә,хитай мәмликәтлик миллий ишлар комитетиниң мудири ву шимиңниң "хитайниң аз санлиқ милләтләр сияситидә мәсилә йоқ, уйғурлар баравәр миллий сиясәт астида бәхтлик яшаватиду "дегән сөзигә рәддийә берилип, хитайниң өз сияситидики миллий мәсилиниң еғирлиқини хәлқарадин йошуруватқанлиқи тәнқидләнгән.

Мақалидә, хитайниң уйғур илигә қаратқан миллий сияситидики чәклимиләр баян қилинип,"уйғурларниң аптономийә һоқуқи вә диний әркинлики еғир чәклимиләргә учраватиду.Мәсилән: уйғур аптоном райониниң 1 - қол башлиқи намда уйғур миллитидин болсиму, әмма әмәлийәттә асаслиқ һоқуқ хитайниң уйғур илигә тәйинлигән партком секретариниң қолида болуп, чоң ишларда партком секретариниң дегини һесаб, һалбуки уйғур аптоном районидики көп сандики идарә ‏ - органлардики партком секритарлири асаслиқи хитай миллитидин болған кадирлар. Һөкүмәт органлирида муһим вәзипә өтәватқан миллий кадирларниң компартийә әзаси болуши шәрт, бундақ болғандин кейин, бу миллий кадирлар һәр қандақ диний паалийәтләргә қатнишалмайду, йәрлик уйғур хәлқиму һөкүмәт тәйинлигән бу миллий кадирларға ишәнмәйду. Уйғур аптоном районида яш өсмүрләрниң мәсчиткә кириши чәкләнгән, уларниң диний тәлим - тәрбийә елишиму чәкләнгән. Һазир йәрлик уйғурлар һәтта паспорт елиш пурситигиму игә әмәс. Бу хил әһваллар әлвәттә уйғур хәлқиниң наразилиқини қозғайду ‏ - дә " дәп көрситилди.

Мақалидә :"хитай миллий ишлар комитетиниң мудири ву шимиң, нөвәттики хәлқара иқтисадий кризис уйғурлар арисида ишсизлиқ әһвалиниң еғирлишишини кәлтүрүп чиқарғанлиқини етирап қилди, шинҗаңниң хитайниң тәрәққий қилған райони әмәсликиниму етирап қилди, әмма у хитайниң асаслиқ енергийә мәнбәлиридин нефит, тәбиий газ, көмүр, алтун қатарлиқ йәр асти байлиқлири мәнбәси һәм пахта, юң қатарлиқ йәр усти байлиқлири мәнбәси болған бу райондики уйғур хәлқиниң намратлиқиниң сәвәбини изаһлашни халимиди, хитай һөкүмитиниң бу райондики миллий сиясити сәвәбидин келип чиққан наразилиқ қатарлиқ мәсилиләргә җаваб бериштин өзини қачурди," дәп баян қилинди.

Мақалә ахирида йәнә, хитай һөкүмитиниң өзиниң аз санлиқ милләтләр сияситидики мәғлубийитини бойниға алмиғанлиқи тәнқид қилинип, "әгәр бейҗиң һөкүмити өзиниң аз санлиқ милләтләр сияситидики мәсилиләрни хәлқараға ашкарилап, аз санлиқ милләтләр сияситидә демократик идийиләрни қобул қилиш позитсийисидә болған болса, аз санлиқ милләтләр сияситини тәнқид қилғучиларға қарита уларни тәқиб астиға елиш, һәтта түрмиләргә ташлаш сияситини қолланмиған болса, хитайдики миллий мәсилә бүгүнкидәк бу қәдәр өткүрлишип " 5 - июл үрүмчи қанлиқ вәқәси" дәк паҗиә келип чиқмиған болатти," дәп көрситилди.

Нөвәттә үрүмчи вәзийити йәнила җиддий һаләттә болуп, үрүмчи вәқәсигә бүгүн 20 нәччә күн болған болсиму, уйғур илиниң сирт билән болған телефон алақиси вә интернет алақиси техи әслигә кәлмиди. Йотупқа, 20 ‏ - июл күни, хәнрий мортон тәрипидин қоюлған 3 данә синалғу көрүнүшидә, 18 - 19 - июл күнлиридики үрүмчи кочилири мәнзириси тәсвирләнгән.

Синалғу көрүнүшидә, уйғурлар районидики бир навайханида нан йеқиватқан уйғурлар, кочиларда сода қиливатқан кишиләр һәм үрүмчи кочилирида топ - топ болуп йүрүшкән қораллиқ сақчи, әскәрләрниң, уйғурлар олтурақлашқан районларда, мәһәллә еғизлирида тосақ қуруп, уйғур аһалилириниң гуваһнамисини тәкшүрүватқан, йенини ахтуруватқан, һәтта уйғур аяллириниң сомкилири һәм янчуқлирини әр хитай сақчилири ахтуруватқан мәнзирә әкс әттүрүлгән. Бу көрүнүшләр үрүмчи вәзийитиниң йәнила наһайити җиддий һаләттә туруватқанлиқини көрситип турмақта.

Хитайниң шинхуа қатарлиқ тор бәтлиридики хәвәрләрдин ашкарилинишичә, һазир хитайниң һәр қайси җайлиридин йөткәп келингән алаһидә сақчи қисимлиридин 31 әтрәт үрүмчидә тинчлиқ сақлаватқан болуп, улар бу йил дөләт байриминиң 60 йиллиқи өткүзүлгәнгә қәдәр уйғур елидә тәртип сақлайдикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт