Хитайниң дуня билән мунасивити 2013‏ - йилиғичә тинч өтәмду ?

Америка президенти обама билән хитай рәиси ху җинтав йеқинда телефон арқилиқ сөзләшкәндин кейин, гәрчә җиддийлик пәйда қилған мәсилә техичә һәл қилинмиған болсиму, әмма америка -хитай мунасивитидики җиддийлик пәсәйди.
Мухбиримиз вәли
2010-04-05
Share
Obama-Medvedev-Xu-305 Лондонда өткүзүлгән 20 дөләт башлиқлири йиғини җәрйанида америка президенти барак обама русийә, италийә, хитай вә башқа бир қисим дөләтләрниң башлиқлири билән көрүшкән.
AFP Photo

Әмди 4 ‏- айниң 12 - күни вашингтонда өткүзүлидиған хәлқара ядро қораллири бихәтәрлики буйичә 40 дөләт башлиқиниң алий дәриҗилик учришишида, обама билән ху җинтав айрим сөзләшкәндә қандақ келишим яки мурәссә һасил болиду? бу һазир учур вастилири диққитини мәркәзләштүрүватқан мәсилә болуп қалди.

Обама билән ху җинтав 4‏ - айниң 1‏ - күни кечидә телефон арқилиқ сөзләшкән иди. Ақсарай бу сөһбәтниң мәзмунини ашкарилимиди. Гәрчә бу икки дөләт оттурисида җиддийлик пәйда қиливатқан мәсилиниң өзи техи һәл қилинмиған болсиму, әмма бу сөһбәттин кейин америка ‏ - хитай мунасивитидики җиддийлик пәсәйди.

Америка билән хитай оттурисида бир мурәссә болған болуши мумкин

Америка авазиниң қаришичә, еһтимал хитайниң 'пулниң обороттики қиммитини контрол қиливалған'лиқ мәсилиси билән иранниң ядро қоралларни ясишини чәкләш үчүн җаза қоллиниш мәсилисидә мурәссә болған болуши мумкин.

Америка һуҗум үчүн бир қәдәм чекингән болуши мумкин

Б б с ниң қаришичә, америка хитайниң 'пулниң обороттики қиммитини контрол қилғанлиқ' мәсилисини бу қетим тилға алмиғанлиқи, хитай үчүн бир бошлуқ пәйда қилған болсиму, әмма хитайни хуш қилалиғини йоқ, бу, америкиниң қайтидин һуҗумға өтүши үчүн бир қәдәм чеикингәнлики болуши мумкин.

Хитай бу қетим иранниң ядро қораллири мәсилисидә дуня қарши алдиған бир һәрикәт қолланди

Америкидики җоһн хопкинс университетиниң алий дәриҗилик тәтқиқатчиси либерталниң қаришичә, хитай бу қетим иранниң ядро қораллири мәсилисидә дуня қарши алдиған бир һәрикәт қолланди. Шуниң билән хитай әмди икки дөләт мунасивити даирисидин чиқип көп дөләт мунасивитигә қәдәм қойди.

Ким кимгә көп йол қойди?

Сенгапорда чиқидиған 'бирләшмә гезити' баян қилишичә, хитай америкиниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатида оттуриға қойған иранни ядро қораллири мәсилисидә җазалаш тәклип лайиһисигә қошулудиғанлиқини билдүргән вә шу арқилиқ вашингтонда 12‏ - април күни өткүзүлидиған хәлқара ядро қораллириниң бихәтәрлики алий дәриҗилик учришишиға қатнишишни қарар қилғандин кейин, обама билән ху җинтав телефон арқилиқ сөзләшти, шуниңдин кейин америка билән хитай оттурисидики җиддийлик пәсәйди.

'Бирләшмә гезити'дә ким кимгә көп йол қойғанлиқ мәсилисидә мундақ дәп баян қилиниду: ақсарай обама билән ху җинтав телефон арқилиқ сөзлишиштин сәл бурунла, америка малийә министирлиқиниң 'хитайниң пулниң обороттики қиммитини контрол қиливалған дөләт' икәнлики һәққидики доклатини15 - април күни елан қилидиған вақтини кечиктүргәнликини баян қилған иди. Шуниң билән ху җинтавниң вашингтонға келиши үчүн бир тинч бошлуқ яритилди.

Америка -хитай мунасивитидики җиддийлик пәсәймигән вақитта, ху җинтав хәлқара ядро қораллириниң бихәтәрлики алий дәриҗилик учришишиға өзи қатнишишни арзу қилған. Чүнки бу алий дәриҗилик учришишта, америка президенти обама билән русийә президенти медиведиф баш ролда болиду. Бу учришишта ядро қораллириниң террорчиларниң қолиға чүшүп кетиштин сақлиниш муһим тема қилиниду. Әмма хитай үчүн, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң иранни ядро қораллири мәсилисидә җазалаш қарарини қоллап, дунядики тинчлиқпәрвәр дөләтләр қатариға қошулушқа төләйдиған бәдәл бир қейин мәсилә. Чүнки иран хитайға нефит експорт қилидиған үчинчи чоң дөләт, дуняниң ядро бихәтәрлики үчүн иранни қурбан қилса, хитайниң нефит импорт қилишиға тәсир йетидиғанлиқи турған гәп. Бу мәсилидә ху җинтав, ахирқи һесабта, дуняда 'тинчлиқпәрвәр' дегән образға игә болуш үчүн иранни җазалаш лайиһисигә қошулидиғанлиқини қарар қилди.

Йеқинқи бир мәзгил ичидә, америка -хитай мунасивитидә җиддийлик пәйда қилған мәсилә, йәни хитайниң 'пулниң обороттики қиммитини контрол қиливалғанлиқ' мәсилисидә, америка - хитай оттурисида 4‏ - ай ичидә чоң елишиш болатти. 5 ‏- Айда өткүзүлидиған америка - хитай оттурисидики истратегийилик иқтисадий сөһбәтму хитайниң бешини қатуруватқан иди. Бу мәсилә америка - хитай оттурисида сода урушини кәлтүрүп чиқиридиғанлиқи ениқ иди. Әмма 'пулниң обороттики қиммитини контрол қиливалғанлиқ' мәсилиси дегән мәсилә техи һәл қилинмиди. Бу қетим бу мәсилиниң тилға елинмиғанлиқи пәқәт хитай үчүн бир бошлуқ яратти. Бу худди обаманиң бултур бейҗиңни зиярәт қилиш тин бурун далай лама билән көрүшмәй турғанлиқиға охшайду.

Хитай әмди америкиға вә пүтүн дуняға қаратқан сиясәтлирини пүтүнләй өзгәртип йолини тоғриламду?

Франсийидә чиқидиған 'азадлиқ гезити'ниң баян қилишичә, гәрчә обама бултур хитайға йеқинчилиқ ипадиләп, һәтта далай мала билән көрүшмәй, бәш бурҗәклик бинаниң хитай тоғрисидики доклатиниму өзгәртип, хитай билән болған мунасивәтни яхшилаш үчүн тиришчанлиқ көрсәткән болсиму, әмма хитай уни көзгә илмиди. Шуниңдин кейин хитайниң гепи барғансери чоңлап кәтти. Әмма бу йил америка билән хитай оттурисида пәйда болған җиддийликтә хитай қейин әһвалға чүшүп қалди.

Бу гезитниң қаришичә, ху җинтав билән вен җябавниң вәзипә өтәш муддити 2013‏ - йили ахирлашқичә хитайда һоқуқ өткүзүш болидиған мушу йилларда хитайниң дуня билән мунасивити тинч өтмәйду. Һазир хитай техичә өзиниң дөләт мәнпәәтиниң ядроси болған тәйвән вә аптоном районлар мәсилисидә дуняниң қоллишиға еришәлмиди.

Хитайниң дөләт ичидә болса, хәлқ дуня билән алақә қилидиған гогул йоқ, интернет йоқ, ютуп йоқ, хәлқниң ху -вен һөкүмитигә болған ғәзипи интайин күчлүк. Бундақ әһвал астида, бу қетим хитай америкиға вә пүтүн дуняға қаратқан сиясәт - тәдбирлирини пүтүнләй өзгәртип, йолини тоғриламду яки дуняниң сияситидин пайдилинип, дөләт ичидики башқа милләтләрни бастурудиған йәнә бир йеңи һәрикәт қолланмақчиму? бу, ху җинтав 12 - апрелда вашингтонға кәлгәндә мәлум болиду.
 
Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
 
Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт