Xitayning dunya bilen munasiwiti 2013‏ - yilighiche tinch ötemdu ?

Amérika prézidénti obama bilen xitay re'isi xu jintaw yéqinda téléfon arqiliq sözleshkendin kéyin, gerche jiddiylik peyda qilghan mesile téxiche hel qilinmighan bolsimu, emma amérika -xitay munasiwitidiki jiddiylik peseydi.
Muxbirimiz weli
2010-04-05
Share
Obama-Medvedev-Xu-305 Londonda ötküzülgen 20 dölet bashliqliri yighini jeryanida amérika prézidénti barak obama rusiye, italiye, xitay we bashqa bir qisim döletlerning bashliqliri bilen körüshken.
AFP Photo

Emdi 4 ‏- ayning 12 - küni washin'gtonda ötküzülidighan xelq'ara yadro qoralliri bixeterliki buyiche 40 dölet bashliqining aliy derijilik uchrishishida, obama bilen xu jintaw ayrim sözleshkende qandaq kélishim yaki muresse hasil bolidu? bu hazir uchur wastiliri diqqitini merkezleshtürüwatqan mesile bolup qaldi.

Obama bilen xu jintaw 4‏ - ayning 1‏ - küni kéchide téléfon arqiliq sözleshken idi. Aqsaray bu söhbetning mezmunini ashkarilimidi. Gerche bu ikki dölet otturisida jiddiylik peyda qiliwatqan mesilining özi téxi hel qilinmighan bolsimu, emma bu söhbettin kéyin amérika ‏ - xitay munasiwitidiki jiddiylik peseydi.

Amérika bilen xitay otturisida bir muresse bolghan bolushi mumkin

Amérika awazining qarishiche, éhtimal xitayning 'pulning oborottiki qimmitini kontrol qiliwalghan'liq mesilisi bilen iranning yadro qorallarni yasishini cheklesh üchün jaza qollinish mesiliside muresse bolghan bolushi mumkin.

Amérika hujum üchün bir qedem chékin'gen bolushi mumkin

B b s ning qarishiche, amérika xitayning 'pulning oborottiki qimmitini kontrol qilghanliq' mesilisini bu qétim tilgha almighanliqi, xitay üchün bir boshluq peyda qilghan bolsimu, emma xitayni xush qilalighini yoq, bu, amérikining qaytidin hujumgha ötüshi üchün bir qedem chéikin'genliki bolushi mumkin.

Xitay bu qétim iranning yadro qoralliri mesiliside dunya qarshi aldighan bir heriket qollandi

Amérikidiki john xopkins uniwérsitétining aliy derijilik tetqiqatchisi libértalning qarishiche, xitay bu qétim iranning yadro qoralliri mesiliside dunya qarshi aldighan bir heriket qollandi. Shuning bilen xitay emdi ikki dölet munasiwiti da'irisidin chiqip köp dölet munasiwitige qedem qoydi.

Kim kimge köp yol qoydi?

Sén'gaporda chiqidighan 'birleshme géziti' bayan qilishiche, xitay amérikining birleshken döletler teshkilatida otturigha qoyghan iranni yadro qoralliri mesiliside jazalash teklip layihisige qoshuludighanliqini bildürgen we shu arqiliq washin'gtonda 12‏ - april küni ötküzülidighan xelq'ara yadro qorallirining bixeterliki aliy derijilik uchrishishigha qatnishishni qarar qilghandin kéyin, obama bilen xu jintaw téléfon arqiliq sözleshti, shuningdin kéyin amérika bilen xitay otturisidiki jiddiylik peseydi.

'Birleshme géziti'de kim kimge köp yol qoyghanliq mesiliside mundaq dep bayan qilinidu: aqsaray obama bilen xu jintaw téléfon arqiliq sözlishishtin sel burunla, amérika maliye ministirliqining 'xitayning pulning oborottiki qimmitini kontrol qiliwalghan dölet' ikenliki heqqidiki doklatini15 - april küni élan qilidighan waqtini kéchiktürgenlikini bayan qilghan idi. Shuning bilen xu jintawning washin'gton'gha kélishi üchün bir tinch boshluq yaritildi.

Amérika -xitay munasiwitidiki jiddiylik peseymigen waqitta, xu jintaw xelq'ara yadro qorallirining bixeterliki aliy derijilik uchrishishigha özi qatnishishni arzu qilghan. Chünki bu aliy derijilik uchrishishta, amérika prézidénti obama bilen rusiye prézidénti médiwédif bash rolda bolidu. Bu uchrishishta yadro qorallirining térrorchilarning qoligha chüshüp kétishtin saqlinish muhim téma qilinidu. Emma xitay üchün, birleshken döletler teshkilatining iranni yadro qoralliri mesiliside jazalash qararini qollap, dunyadiki tinchliqperwer döletler qatarigha qoshulushqa töleydighan bedel bir qéyin mesile. Chünki iran xitaygha néfit éksport qilidighan üchinchi chong dölet, dunyaning yadro bixeterliki üchün iranni qurban qilsa, xitayning néfit import qilishigha tesir yétidighanliqi turghan gep. Bu mesilide xu jintaw, axirqi hésabta, dunyada 'tinchliqperwer' dégen obrazgha ige bolush üchün iranni jazalash layihisige qoshulidighanliqini qarar qildi.

Yéqinqi bir mezgil ichide, amérika -xitay munasiwitide jiddiylik peyda qilghan mesile, yeni xitayning 'pulning oborottiki qimmitini kontrol qiliwalghanliq' mesiliside, amérika - xitay otturisida 4‏ - ay ichide chong élishish bolatti. 5 ‏- Ayda ötküzülidighan amérika - xitay otturisidiki istratégiyilik iqtisadiy söhbetmu xitayning béshini qaturuwatqan idi. Bu mesile amérika - xitay otturisida soda urushini keltürüp chiqiridighanliqi éniq idi. Emma 'pulning oborottiki qimmitini kontrol qiliwalghanliq' mesilisi dégen mesile téxi hel qilinmidi. Bu qétim bu mesilining tilgha élinmighanliqi peqet xitay üchün bir boshluq yaratti. Bu xuddi obamaning bultur béyjingni ziyaret qilish tin burun dalay lama bilen körüshmey turghanliqigha oxshaydu.

Xitay emdi amérikigha we pütün dunyagha qaratqan siyasetlirini pütünley özgertip yolini toghrilamdu?

Fransiyide chiqidighan 'azadliq géziti'ning bayan qilishiche, gerche obama bultur xitaygha yéqinchiliq ipadilep, hetta dalay mala bilen körüshmey, besh burjeklik binaning xitay toghrisidiki doklatinimu özgertip, xitay bilen bolghan munasiwetni yaxshilash üchün tirishchanliq körsetken bolsimu, emma xitay uni közge ilmidi. Shuningdin kéyin xitayning gépi barghanséri chonglap ketti. Emma bu yil amérika bilen xitay otturisida peyda bolghan jiddiylikte xitay qéyin ehwalgha chüshüp qaldi.

Bu gézitning qarishiche, xu jintaw bilen wén jyabawning wezipe ötesh mudditi 2013‏ - yili axirlashqiche xitayda hoquq ötküzüsh bolidighan mushu yillarda xitayning dunya bilen munasiwiti tinch ötmeydu. Hazir xitay téxiche özining dölet menpe'etining yadrosi bolghan teywen we aptonom rayonlar mesiliside dunyaning qollishigha érishelmidi.

Xitayning dölet ichide bolsa, xelq dunya bilen alaqe qilidighan gogul yoq, intérnét yoq, yutup yoq, xelqning xu -wén hökümitige bolghan ghezipi intayin küchlük. Bundaq ehwal astida, bu qétim xitay amérikigha we pütün dunyagha qaratqan siyaset - tedbirlirini pütünley özgertip, yolini toghrilamdu yaki dunyaning siyasitidin paydilinip, dölet ichidiki bashqa milletlerni basturudighan yene bir yéngi heriket qollanmaqchimu? bu, xu jintaw 12 - aprélda washin'gton'gha kelgende melum bolidu.
 
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet