Xitayda eydiz wirusining jinsi qanallar bilen tarqilish ehwali kücheymekte

Dunya sehiye teshkilati we b d t ning eydiz programmisi tünügün doklat élan qilip, dunya miqyasida eydiz wirusi bilen yuqumlan'ghuchilarning sani aziyishqa bashlighanliqini, bu yil eydiz wirusida yuqumlan'ghanlarning sani 8 yilning aldigha qarighanda 400 ming kishi azayghanliqini bildürgen.
Muxbirimiz erkin
2009.11.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
uyghur-elide-eydiz-305.jpg Namelum eydiz chékermenlirining körünüshi chüshürülgen süret.
RFA Anglighuchisi teminligen.

Lékin xitayda eydiz wirusining tarqilishi yéngi ehwalgha duch kéliwatqan bolup, eydiz wirusining jinsiy qanallar bilen tarqilish ehwali kücheygen.

Dunya sehiye we teshkilati b d t eydiz programmisining tünügün eydiz wirusining her qaysi ellerdiki tarqilish ehwaligha da'ir doklat élan qilip, dunyada texminen 33 milyon 400 ming ademning eydiz wirusi bilen yuqumlan'ghanliqini, lékin kéyinki yillarda eydiz wirusida yuqumlinidighanlarning sani aziyishqa bashlighanliqini, emma xitayda eydiz wirusining jinsiy qanallar bilen tarqilish ehwali küchiyip, eydiz wirusining er - ayallar arisidiki jinsiy alaqe yoli bilen téz tarqiliwatqanliqini agahlandurdi.

B d t eydiz programmisi we dunya sehiye teshkilati doklat élan qilish munasiwiti bilen tünügün shangxeyde axbarat élan qilish yighini ötküzgen bolup, yighinda dunya eydiz programmisi we b d t sehiye teshkilatidiki emeldarlar xitay da'irilirini eydiz wirusining tarqilishidiki bu yéngi yüzlinishke diqqet qilish toghrisida agahlandurdi.

Yighinda b d t eydiz programmisining ijra'iliye driktori maykél sidibé eydiz wirusining tarqilish qanili özgirish yasawatqanliqini eskertip, wirusning jinsiy alaqe yoli bilen tarqilishqa yüzliniwatqanliqini, xitayda eydiz wirusi yuqturuwalghan yéngi yuqumdarlarning 72% i wirusni jinsi alaqe yoli bilen yuqturuwalghanliqini bildürdi. U mundaq deydu": bir qanche yilning aldida bizning diqqitimiz zeherlik chékimlik chekküchilerge merkezleshken idi. Chünki bular eydiz wirusi tarqilitidighan asasliq top hésablinatti. Lékin bizning eng yéngi istatistika melumatimizda körsitilishiche, ötken yili eydiz wirusi bilen yuqumlan'ghuchilarning 32% i erler bilen jinsi alaqide bolidighan erlerni asas qilidu. 40% I bolsa yat jinislar arisidiki jinsi alaqilarda yuqturuwalghanlardur. Bu dégenlik eydiz wirusi yuqturuwalghanlarning 70% din köpreki bu wirusni jinsi alaqe yoli bilen yuqturuwaldi dégenliktur".

B d t eydiz programmisining doklatigha qarighanda, xitaydiki eydiz wirusi yuqturuwalghan yuqumdarlarning ichidiki qalghan 28% kishining köp qisimi zeherlik chékimlik chékidighanlargha munasiwetlik bolup, burun zeherlik chékimlik chékidighanlar eydiz wirusining tarqilishidiki asasi menbe'e, dep qarilatti.

B d t eydiz programmisining ijra'iliye driktori sidibé, eydiz wirusi yuqturuwalghan yéngi yuqumdarlarning 97% i shundaqla ölüwatqan yuqumdarlarning 98% i xitaygha oxshash tereqqi qiliwatqan döletlerde, bu döletlerdiki jem'iyetning yeklishige uchrighan top we guruhlarda yüz bériwatqanliqini eskertip, bu ehwalni "yuqumlinishtiki tengsizlik" dep teripleydu. U, bu kishiler "mulazimet, séstimidiki qalaqliqning, uchur yoqsizluqi we dawalinishqa érishelmigen kishiler. Ular jem'iyettiki chetke qéqilghan toplarning bir parchisidur" dep körsetti.

Lékin xitay hökümiti eydiz késili we eydizler hoquqini qoghdash mesiliside nahayiti sezgür bolup, eydizler hoquqini qoghdighuchi zatlarni we hoquqini telep qilghan eydiz yuqumdarlirini basturup keldi. Bügünki xewerlerge qarighanda, da'iriler charshenbe küni xitay sehiye ministirliqi aldida namayish qilip, tölem pulini östürüsh, dawalash shara'itini yaxshilashni telep qilghan bir guruppa xénenlik eydiz yuqumdarini tutqun qilghan.

Bu weqe, xitay sehiye ministiri chén ju tünügün shangxeydiki axbarat yighinigha qatniship, xitay hökümiti eydizge qarshi turidighan ammiwi teshkilatlarni kücheytidighanliqini bildürgen künning etisi yüz bergen idi.

Shangxeydiki axbarat élan qilish yighinida xitay sehiye ministiri, eydiz wirusining xitaydiki alahide guruh we rayonlarda yuqiri sür'et bilen kéngiyiwatqanliqini eskertip, késellik ehwalining yuqush éhtimali yuqiri kishiler topini halqip, adettiki puqralargha kéngiyiwatqanliqini, shunga eydizge qarshi turidighan ammiwi teshkilatlargha ilham béridighanliqini tekitligen idi. U, "biz gewdilik tekitleydighan nuqtilarning béri, gheyri hökümet teshkilatliri we ammiwi teshkilatlarning eydiz késilige qarshi xizmitini aktip qollashtur. Eydiz késilige qarshi pa'aliyetlerni aktip qanat yaydurush, memuri arilishishni ilgiri sürüp, ijtima'iy qurulmimizda eydiz késilige ünümlik taqabil turalaydighan séstima berpa qilishtur" dégen. Shuning bilen birge "eydiz wirusining aldini élish we uni kontrol qilish üchün xitayning yene uzun musapilarni bésishigha toghra kélidighanliqi"ni ilgiri sürgen.

Yene bezi analizchilar, eydiz wirusining aldini élish we uni kontrol qilish mesiliside xitay sehiye ministirliqi bilen jama'et xewpsizlik organlirining arisida ixtilap barliqini bildürmekte. Merkizi washin'gtondiki amérika xelq'ara we istratégiye tetqiqat merkizining ilgiri élan qilghan bu heqtiki bir doklatida, xitay j x organlirining eydiz mesilisige bixeterlik nuqti'iy neziride mu'amile qilidighanliqini, xitay sehiye da'irilirining mesilige salametlik nuqti'yi neziride qaraydighanliqini, xitay dölet organlirining otturisidiki bu ixtilap hökümetning eydiz xizmitige tosalghu yaritiwatqanliqini ilgiri sürgen.

Chén ju shangxeydiki axbarat élan qilish yighinida yene 2009‏ - yili öktebirning axirilirigha qeder xitayda eydiz bimarlirining sani az kem 320 minggha yétip, 2008 ‏ - yilgha qarighanda 55 ming adem köpeygenlikini, lékin eydiz wirusida yuqumlan'ghanlarning sani 740 ming etrapida bolushi mumkinlikini ilgiri sürgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet