Хитай тунҗи қетим дуняға хитайдики муһит булғиниш әһвалини елан қилди

Хитай һөкүмити 8 - феврал сәйшәнбә күни хитайдики муһит булғиниш әһвали һәққидә доклат бәрди. Хәлқара мәтбуатларниң инкас қилишичә, бу хитайниң тунҗи қетим хәлқараға хитайдики муһит булғиниш әһвали һәққидә доклат бериши икән.
Мухбиримиз миһрибан
2010-02-09
Share
Xitayda-hawa-bulghunush-305.jpg 2005 - Йили 23 - май тартилған бу сүрәттә, хитайниң сичүән өлкисидики мәлум бир семонт завутидин чиқиватқан өлчәмсиз ис - тутәктин бир көрүнүш.
AFP Photo

Америка авази радио истансисиниң бүгүнки хәвиридә баян қилинишичә, түнүгүн хитай һөкүмити тунҗи қетим "1 - қетимлиқ мәмликәтлик муһит булғиниш әһвали һәққидә доклат"ни елан қилған.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, хитайниң тунҗи қетимлиқ бу доклати 2007 - йил ичидики су мәнбәлириниң булғиниш һәққидики санлиқ мәлуматлар асасида тәйярланған болуп, бу доклатта тунҗи қетим йеза игилик ишләпчиқиришини өз ичигә алған һалда наһийә ‏ - кәнтләрдики күндилик турмуш истемали һәм әхләтләрни бир тәрәп қилиш завутлири тәсиридин су мәнбәлириниң булғиниш әһвали бу қетимлиқ тәкшүрүш даириси ичигә киргүзүлгән.

Хитай муһит асраш министирлиқиниң муавин министири җаң лиҗүнниң билдүрүшичә, хитайдики муһит булғинишида суниң булғиниши еғир болуп,2007 - йилидики булғанған су миқдари 30 милйон 289 миң 600 тонна болған. Нөвәттә хитайдики су мәнбәлириниң булғинишини кәлтүрүп чиқириватқан санаәт ишләпчиқириш карханилири асасән, қәғәзчилик, тоқумичилиқ, нефит - химийә санаити завутлири шундақла көмүрчилик һәм рәңлик метал ишләпчиқириши қатарлиқлар болуп, буларниң ишләткән су миқдари 83%тин 73% кичә икән.

Хитайда су мәнбәлириниң булғиниш әһвали завут - канларниң керәксиз суларни дәря - еқинларға қоюп беришидин башқа йәнә, истемал саһәсидики суниң булғиниш әһвалиму еғир икән. Нөвәттә хитайдики меһмансарайлар, ресторанлар, сачтрачханилар һәм пуқраларниң күндилик су ишлитиштә су мәнбәлириниң булғиниш әһвалиму еғир болуп, истемал саһәсидә булғанған су 11 милйон 80 миң тонна болған.

Суниң булғиниши нәтиҗисидә хитайда инсанларниң саламәтлики билән биваситә мунасивәтлик болған йеза игилик ишләпчиқиришиниң булғиниш әһвали еғирлашқан болуп, һазир хитай йезилирида ишлитиливатқан су мәнбәсиниң 43.7% Булғанған су икән.

Хитайниң бу қетимлиқ доклатида, хитайдики һаваниң булғиниш әһвали һәққидә мәлумат берилмигән болуп, франсийә агентлиқиниң баян қилишичә, чала көйгән газларни һаваға қоюп бериш җәһәттә, хитай 2005‏, 2006 ‏ - йиллиридин башлап америкидин көп ешип кәткән болуп, дуня бойичә һаваға зәһәрлик карбон гази қоюп беридиған 1 - номурлуқ чоң дөләткә айланған. Дуня банкиси елан қилған санлиқ мәлуматларға асасланғанда, хитайда һәр йили 750 миң адәм булғанған һавада зәһәрлинип өлүватқан болуп, дуня бойичә әң еғир дәриҗидә булғанған 10 шәһәрниң һәммиси хитайда икән.

Хитай үзлүксиз һалда хитайдики муһит булғиниш әһвалини дуня җамаәтчиликидин йошуруп келиватқан болуп, хитайдики муһит әһвали һәққидә мәтбуат орунлириға мәлумат бәргүчиләрни тәқиб астиға елип келиватқан иди. Хоңкоң мәтбуатлириниң ашкарилишичә, түнүгүн хитайниң сичүән өлкиси чеңду шәһиридики сот мәһкимиси хитайдики муһит қоғдиғучи язғучи, кишилик һоқуқ актипи тән зоренни, униң хитайдики муһит булғиниш әһвали һәққидә елан қилған мақалилири сәвәбидин, " дөләт һакимийитигә иғвагәрчилик қилған " дегән җинайәт билән 5 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған. Бу сәвәбтин хоңкоңдики бир қисим амма хитайниң хоңкоңдики иш беҗириш бинасиниң алдиға келип наразилиқ намайиши елип барған.

Мутәхәссисләрниң қаришичә, һазир хитайда санаәтлишиш һәм шәһәрлишишниң тезлишишигә әгишип, хитай дунядики муһит булғиниши әң еғир болған дөләтләрниң биригә айлиниватқан болуп, хитайдики муһит булғиниши пүтүн йәр шари муһитиғиму еғир тәсирләрни кәлтүрмәктә икән. Хәлқараниң қаттиқ бесими нәтиҗисидә хитай тәрәп, 2009 - йил 12 - айниң 8 - күни копенһаген килимат йиғинида, хитайдики муһит булғиниш мәсилисини "ғәрбниң газини шәрққә йөткәш" арқилиқ һәл қилидиғанлиқини җакарлиған иди.

Хитай йиғинда, 2008 - йили қорғастин гуаңҗуғичә 5 миң километирлиқ тәбиий газ туруба қурулуши башланғанлиқини билдүргән. Һәм 2010 - йилидин 2012 - йилиғичә 100 милярд явро муһит асраш мәблиғи һазирлап, 2020 ‏ - йилиға йәткәндә, пүтүн хитайда һаваға қоюп берилидиған зәһәрлик газ миқдарини 40% азайтидиғанлиқини вәдә қилған.

Әмма хәлқарадики муһит мутәхәссислири һәм хитайниң нөвәттики вәзийитини көзәткүчиләр, хитайниң бу вәдисигә нисбәтән бәкму үмидвар позитсийидә болмиған. Уларниң билдүрүшичә, һазирқи мушу әһвалдин қариғандиму әгәр хитай 2020 ‏ - йилиғичә һәр йили қайта енергийә ишләпчиқиришни 15% азайтип маңалиған тәқдирдиму, һаваниң булғинишини аран 20% төвәнлитәләйдикән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт