Хитай қанун тәрәққиятиниң келәчәктики йөлүнүши тоғрисида испат бериш йиғини өткүзүлди

Америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмитиниң бирлишип башқурушидики хитай ишлар комитети чаршәнбә күни дөләт мәҗлисидә испат бериш йиғини чақирип, мунасивәтлик тәрәпләрниң пикирини алди. Бу қетимқи йиғинниң темиси хитай қанун тәрәққиятиниң келәчәктики йөлүнүшигә беғишланған иди.
Мухбиримиз әркин хәвири
2008.06.19

 Испат бериш йиғинида чәтәлдики хитай диний затлар, хитай ишчилар һәрикити паалийәтчилири, интернет программа йетәкчилири вә кишилик һоқуқ тәтқиқатчилири гуваһлиқтин өтти.

Хитайниң иқтисади вә сияси тәсириниң кеңийишигә әгишип, униң келәчәктики қанун тәрәққият йөлүнүши қайси тәрәпкә маңиду ? дегән мәсилә хитай пуқралирини, демократчилирини, кишилик һоқуқ паалийәтчилирини қизиқтуридиған мәсилә болупла қалмай, бу йәнә америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмити диққәт қилидиған мәсилиләрниң биридур. Америка 2000 ‏ - йили дөләт мәҗлиси вә һөкүмитиниң бирлишип башқурушидики хитай ишлар комитети қуруп, хитай кишилик һоқуқ вәзийити вә қанунниң роли үстидә көзитиш елип бармақта иди. Мәзкур комитетниң чаршәнбә күни чақирған испат бериш йиғини мана мушу темиға йәни хитай қанун тәрәққиятиниң келәчәк йүзлинишигә беғишланди.

" Диний әркинликни бастуруш уйғур или вә бейҗиңда алаһидә еғир "

Йиғинда америкиниң тексас штатидики диний тәшкилат "җуңго ярдәм җәмийити" ниң мәсули бишоп фу шючю, хитай йәр асти христиан протестант муритлириниң диний әркинлик әһвали тоғрисида доклат берип, олимпик йиғини билән тәң йәр асти протестант муритлириниң диний әркинлик әһвали еғирлашқанлиқини, бастуруш һәрикитиниң уйғур или вә бейҗиңда алаһидә еғир һесаблинидиғанлиқини билдүрди. Хитайда қанунниң тоғра ишлитилмәйдиғанлиқини тәкитлигән бишоп фу, бир қисим делоларда қанунниң тоғра ишлитилмәйдиғанлиқи ашкариланғанлиқини, буниң хитайда қанунниң ролини хунукләштүрүватқанлиқини, йеқинда уйғур елидә йүз бәргән бир вәқә буниң типик мисали болалайдиғанлиқини әскәртти. У мундақ дәйду," җуңго ярдәм җәмийити 2008 ‏ - йили априлда хитай даирилириниң шинҗаңда аилә христиан әзалириға қарши ' қанунсиз христиан паалийитигә қарши туруш' намидики истратегийилик һәрикәт башлиғанлиқини доклат қилди. Һәрикәтниң нишани хәнзу вә уйғур хиристанлириға қаритилди. Уйғур христианлар болса диний вә миллий алаһидилики түпәйли һәр икки тәрәптин алаһидә еғир җазаға тартилмақта. Хитайниң башқа җайлирида диний әркинлик қисмән қоғдилидиған болсиму, лекин шинҗаңда җиддий чәклиниватиду. Узун мәзгилдин бери шинҗаңда христианларни үзлүксиз қолға елиш, уларға әски муамилидә болуш давамлашмақта. Кишини әң биарам қилидиғини диндарларни дөләт бихәтәрлики вә бөлгүнчилик билән җазалаштур."

2008 ‏ - Йили май ейида йүз бәргән бир вәқә буниң типик мисали. 2008 ‏ - Йили уйғур елидә йүз бәргән бу вәқә қайси вәқә иди? бишоп бо шючю қәшқәрлик уйғур христиан мурити алимҗан һимитниң мәсилисини мисалға алди. Уйғур елидә 2007‏ - йилниң ахирлириға қәдәр 70 нәпәр чәтәллик тиҗарәтчиниң қоғлап чиқарғанлиқини тәкитлигән бишоп фу, " бу ширкәтләрниң бири әнгилийиниң Jirehouse ширкити иди. Бу ширкәтниң уйғур христиан программа мудири алимҗан һимит, қанунсиз диний паалийәт билән шуғуллиниш җинайити билән әйиблинип, 27‏ - май күни дөләт бихәтәрликигә тәһдит селиш җинайитидә сотланди," дәйду.

" Хитайда мәсилә қанунни өзгәртиш билән пүтмәйду "

Хитай ишлар комитетидики йиғинда испат бәргән затларниң йәнә бири, хитай ишчилар һәрикити паалийәтчиси, "җуңго әмгәк бүлт" ниң иҗраийә директори хән дуңфаң болуп, у хитай қанун органлириниң әмгәк һоқуқини қоғдаш мәсулийити вә ишчилар уюшмилириниң ролини тәкитлиди. Хән дуңфаң, хитайда мәсилә қанунни өзгәртиш билән пүтмәйдиғанлиқи, әң муһими қанун системисиниң тәрәққи қилған болуши, қанун чоқум иҗра қилиниши керәклики, ишчилар өз һоқуқини қоллинип, қанун чиқириш җәряниға қатнишиши лазим, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди. "Җуңгода ишчиларниң мәсилиси қанунниң йоқлуқи мәсилиси әмәс, қанунниң иҗрасиз қелиш мәсилисидур " дәп тәкитлигән хән дуңфаң," җуңгода әдилийиниң наһайити аз тәрәпсизлики яки тәрәпсиз әмәслики даим қәйт қилинип кәлди. Бу қараш бәзи сәзгүр сияси дилоларда йәнила күчкә игә....... Лекин көп қисим дилоларда әмгәк һоқуқиға таҗавуз қилиш әһвали наһайити қипялиңач һәм вәһши болуп, сотчилар әриздарниң мәнпәәтигә көрә һөкүм чиқармаслиққа амалсиз " дәп көрсәтти.

Хән дуңфаң йәнә, аммиви тәшкилатларниң қанун җәмийити бәрпа қилиштики роли үстидә тохталди. У," аммиви тәшкилатлар, хәлқ һоқуқини қоғдиғучи гуруһлар җуңго қанун системисиниң тәрәққиятидики һәл қилғуч ролини давамлаштуруши керәк. Бейҗиңдики йиренпиң тәшкилати буниң типик мисали. Бу орган җуңгода әйдиз вируси вә җигәр яллуғи билән юқумланғучиларниң кәмситилиш вәқәлиригә арилашти. Бимарларниң өз һоқуқини қандақ қоғдиши керәклики тоғрисида қолланмиларни бесип тарқатти, " дәп тәкитлигән.

" Бир партийә һаким мутләқлиқи хитайда қанун билән идарә қилишқа тосалғу болуватиду "

Америка колумбийә университетидики зиярәтчи мутәхәссис ваң тйәнчиң, йиғинда доклат бәргән хитай қанун вә кишилик һоқуқ тәтқиқатчилириниң биридур. У, кейинки 30 йилдин бери хитай қанунлирида көп ислаһат елип берилғанлиқи, засидатилларниң хитай қанун тәрәққиятидики роли көрүнәрлик өскәнлики, лекин уларниң ролини көтүрүветишкә болмайдиғанлиқини әскәртти.

Ваң тйәнчиң мундақ дәйду," сияси системида бир партийә һаким мутләқлиқи өзгәрмигичә засидатилларниң хитай қанун ислаһатидики ролини көптүрүвәтмәслик керәк. Засидатиллар бәзи кичик өзгиришләрни елип келиши, җуңго қанунлириға бәзи түзүтишләрни киргүзүши мумкин. Лекин улар буни әркин қанун системисиға айландуралмайду". Ваң тйәнчиң, бир партийә һаким мутләқлиқи хитайда қанун билән идарә қилиш, кишилик һоқуқниң һөрмәт қилинишиға тосалғу болуватқанлиқини билдүрди. У, сөзиниң ахирида хитай ишлар комитетиға бәзи тәклипләрни бәрди.

Бу тәклипләрдә хитай даирилирини б д т ниң пуқраларһоқуқи вә сияси һәқләр әһдинамисини тәстиқлашқа қисташ. Шәхси делолар билән чәклинип қалмай, хитайниң йиғилиш вә намайиш қануни, диний ишлар қаидиси, җинайи ишлар җаза қануни билән дөләт һакимийитини ағдуруш қилмишлирини җазалаш мәсилиси, әмгәк билән өзгәртиш системиси шундақла хитай һөкүмитини асасий қанун бузғунчилиқини тәкшүрүш түзүми тикләшкә чақириш қатарлиқлар бар.

Америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмитиниң бирлишип башқурушидики хитай ишлар комитетиниң чаршәнбә күнки йиғинини комитет рәиси, авам палата әзаси сандер ләвин билән комитетниң йәнә бир рәиси, кеңәш палата әзаси байрон дорганлар башқурди.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.