Xitayda 10 ming kishilik topilang yüz berdi

Sichüen ölkisining loju dégen yéride saqchilar bir ademni urup öltürüwetti. 10 Mingdin artuq amma qozghilip saqchilar bilen toqunushti.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2012-10-18
Share
xitayda-ichki-toqunush-305.jpg Xitayning sherqiy jenubidiki zéngchéng shehirining kochilirida charlap yürgen saqchilar. 2011-Yili 15-iyun.
AFP

Xitay hökümiti 18-qurultay harpisida jem'iyet muqimliqini saqlash, bixeterlikke kapaletlik qilish üchün qattiq tedbir qolliniwatqan bolsimu, herqaysi ölke-rayonlarda oxshimighan shekil we kölemdiki qarshiliqlar, topilanglar yüz bérip turmaqta.

Fransiye awazi radi'osining 18-öktebirdiki xewiride bayan qilinishiche, sichüen ölkisining loju shehiride 17-öktebir chüshtin kéyin qatnash saqchiliri bir yük aptomobili shopurini urup öltürüwetkendin kéyin, 10 mingdin artuq amma qozghilip namayish qilghan. Namayishchilar bilen saqchilar arisida toqunush yüz bergen.

Xewerde éytilishiche, loju qatnash saqchiliri xata toxtitilghan bir yük aptomobili shopurigha aptomobilini bashqa yerge toxtitishni buyrughan. Shopur ret qilghan. Buning bilen arida jédel chiqip, öz ‏- ara tillashqan. Yene bir melumatta éytilishiche, saqchilar jerimane qoyghan. Shopur jerimane töleshni ret qilghan. Aqiwette, üch neper qatnash saqchiliri birliship, yük aptomobili shopurini urup öltürüwetken. Etraptiki yük aptomobili heydeydighan shopurlar buningdin ghezeplinip saqchilargha hujum qilghan. Uzun ötmeyla weqening kölimi kéngiyip, etrapqa 10 mingdin artuq adem toplan'ghan. Ular adem öltürgen qatil saqchilarni chiqirip bérishni telep qilip saqchilargha yan'ghan. Arida saqchilar bilen namayishchilar arisida sürkilish kélip chiqip, bezi namayishchilarning bashliri yérilghan. Téximu ghezeplen'gen namayishchilar saqchilargha qaritip tash-kések étishqa bashlighan. Naraziliq namayishi birdemdila topilanggha aylinip ketken. Saqchi we qoralliq saqchi etriti xadimlirining sani köpiyip, namayishchilargha zorluq bilen taqabil turghan.

Xewerde körsitilishiche, 17-öktebir lojuda yüz bergen bu weqe 18-öktebir küni seher sa'et tötke qeder dawamlashqan. Namayishchilar xish-kések, tash-toqmaqlar bilen élishqan, botulkilargha bénzin qachilap saqchilargha qaritip atqan. Saqchilar bolsa yash aqquzush bombisi bilen hujum qilghan. Weqede 6 dane saqchi aptomobili köydürüwétilgen, 5 dane saqchi aptomobili we broniwék örüwétilgen. Saqchilar 20 din artuq kishini qolgha alghan. Namayishchilardin qanchilik ademning yarilan'ghanliqi we qanchilik iqtisadi ziyan bolghanliqi hazirche melum emes. Hökümet terep bolsa saqchilarning shopurni urup öltürüwetkenlikini inkar qilip "Shopurning yürek késili qozghilip qélip ölgen" dégen. Emma guwahchilar bu pikirni ret qilghan.

Boshün torining 18-awghust neq meydandin alghan xewiride yézilishiche, bu weqege shahit bolghuchilar weqe toghrisida neq meydanda turup tor betlirige uchur yolliyalmighan. Yollighan uchurliri derhal öchürüwétilgen. Sichüen tewesidiki torlar birdek qamal qilin'ghan. Sichüen gézitining 18-awghusttiki sanidimu bu heqte héchqandaq melumat bérilmigen. Shinxu'a agéntliqi we yershari waqti qatarliq hökümet qanallirimu bu toghrisida téxi zuwan sürmigen. D u q mu'awin re'isi ümid agahi ependi bu weqe munasiwiti bilen ipade bildürüp, xitayda we sherqiy türkistan qatarliq az sanliq milletler rayonida yüz bériwatqan pütkül qarshiliqlargha xitay hökümitining insaniyetsiz siyasitining sewebchi boluwatqanliqini tilgha aldi.

Bu weqe tüpeyli, boshün torigha türlük inkaslar yézildi. Bu inkaslarning bezilirini lojuda bolghan weqelerni öz közi bilen körgüchiler yazghan. Inkaslarning biride shundaq déyilgen: "Xelq hazir partlash aldidiki bombigha aylinip qaldi. Kichikkine bir weqe yüz berse, derhal bu sepke qoshulup, uni yoghinitiwétidu. Xelq özlirining hökümetke bolghan ghezep-nepretlirini mushu arqiliq ipadileydu." yene bir inkas yazghuchi shundaq dégen: "Hemme yerni naheqchilik qaplap ketti. Lojudiki bu weqe dölitimizde yüz bériwatqan tunji we axirqi weqe emes, her yerde her küni dégüdek dawamliq kötürülüsh bolup turuwatidu. Bu kötürülüshler axiri hökümetni görge tiqidu." yene béziler "Junggoda jem'iyetni qanun bilen, exlaq bilen idare qilidighan zaman kelmigüche, qarshiliq bésiqmaydu" dése, béziler "Suning béshi lay, pütün emeldarlar chirip, junggo jem'iyiti exletxanigha oxshap qaldi" dégen. Béziler inkaslirida emeldarlarni agah bolmisa béshini yeydighanliqi heqqide eskertse, yene béziler bu jahanning buzulmisa tüzelmeydighanliqini, hazir buzulushning yuqiri pellisige yetkenlikini, uzun'gha qalmay xitayda zor bir burulush bolidighanliqini yézishqan.

Bu yil kirgendin buyan xitay ölkiliride köpligen topilang, namayish we ish tashlash weqeliri yüz berdi. Uyghur ilidimu weziyet tinch emes. 10-Ayning 1-küni qaghiliqta xitay saqchi gazarmisigha motsiklitliq hujum qilish weqesi yüz bérip, 20 adem ölgen we yarilan'ghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet