Xitayda méhmanxanilar Uyghurlarni qobul qilghanda derhal saqchigha melum qilish buyruqi tapshuruwalghan

Yéqinda xitayning béyjing shehiri xeydyen rayoni tewesidiki xu'ayu'en yoli saqchixanisining öz rayonidiki méhmanxana we muncha mulazimiti bilen shughullinidighan orunlargha qarita chiqarghan bir uqturushi xitay ichi hem sirtidiki tor betliride her xil inkaslarni qozghashqa bashlidi.
Muxbirimiz jüme
2008.10.30
Saqchi-yataq-uxturush-305.jpg Oqurmenlirimizdin biri ewetken bu resimdiki uqturushta, olimpik mezgilide xitay hökümiti méhmanxanilarni uyghur we tibet méhmanlarni qobul qilghanda, ularning tepsiliy ehwalini derhal saqchigha melum qilish kérekliki uxturush qilinghan.
Photo: http://uighuronline.cn

Saqchi uqturushi: "millet" katégoriyisini choqum "estayidil we toghra toldurush"

Uqturushta körsitilishiche, xeydyen rayonluq jama'et xewpsizlik tarmaq idarisining telipige asasen hazirdin bashlap xeydyen rayonigha tewe herqaysi méhmanxana we yuyunush orunliri Uyghur we tibet méhmanlarni qobul qilghan bolsa, ularning tepsiliy ehwalini derhal saqchigha melum qilish we mezkur milletke tewe méhmanlarni qondurghanda ularning guwahnamilirini tepsiliy tekshürüsh telep qilin'ghan.

Uningdin bashqa yene, méhmanxanigha xéridar qobul qilghanda "millet" katégoriyisi choqum "estayidil we toghra toldurush" telep qilin'ghan bolup,élanda körsitilishiche, bu ishqa mes'ul saqchi ofitsérini ismi wu xu bolup uqturushqa mezkur saqchining yanfon nomuri bérilgen.

Melum bolushiche, bu heqtiki munaziride aldi bilen "Uyghur torida" Élip bérilghandin kéyin, in'gliz tilida chiqidighan "yéngi chégra" yeni ( The New Dominion) Torida qanat yayduruldi.

Biz heqte uchur igilesh üchün, mezkur uqturushni chiqarghan xeydyen rayoni xuwayü'en saqchixanisigha téléfon urduq. Téléfonimizni qobul qilghan saqchi yuqiriqi uqturushning esli bir höjjet ikenlikini ashkarilighan bolsimu emma bu ishtin özining taza xewiri yoq ikenlikini éytip so'allirimizgha dawamliq jawab bérishni ret qildi.

"Bu höjjetning asasliq meqsiti shu, bixeterlik üchün"

Melum bolushiche, bu xildiki uqturush béyjing shehiridiki herqaysi méhmanxana we yuyunush mulazimiti bilen shughullinidighan orunlargha birdek chüshürülgen bolup, téléfonimizni qobul qilghan béyjing xeydiyen rayonigha jaylashqan bir méhmanxana xadimi, gerche Uyghur we tibetlerni méhmanxanigha almaydighan éniq belgilime barliqini ret qilghan bolsimu, emma bu xildiki kishiler méhmanxanigha chüshkende ularning tepsiliy ehwalini munasiwetlik saqchi organlirigha yollaydighanliqini bildürdi.

"Shundaq bizde bu höjjet bar, emma méhmanlar qobul qiliwérimiz. Bu höjjetning asasliq meqsiti shu, bixeterlik üchün'ghu deymen."
Wehalenki, nawada shundaq iken, bu xil belgilimining " Uyghur we tibetler xeterlik" dégen tonush peyda qilidighan yaki qilmaydighanliqigha qarita sorighan so'allirimiz jawabsiz qaldurdi.

Téléfonimizni qobul qilghan bu méhmanxanidiki bir mes'ul xadim, jama'et xewpsizlik organlirining belgilimisi boyiche, méhmanxanigha kirgen barliq méhmanlarning tizimini jama'et xewpsizlik organlirigha yollaydighanliqini, buning peqet Uyghur we tibetlergila qaritilghan belgilime emeslikini bildürgen bolsimu, emma peqet Uyghur we tibetler heqqide éniq chüshürülgen yuqiriqi höjjet heqqide toxtilip mundaq dédi: "bu belgilimining tibet we Uyghurlargha qarita chiqirilishidiki seweb bolsa, belkim saqchilarning ulargha alahide qarighanliqidin bolsa kérek. Lékin, siz éytqandek ularni yataqta yatquzmasliqtek ehwallar belkim yoq bolsa kérek."

Bu xadimining jawabida yenila müjimellik mewjud bolup, uning jawabidiki "belkim" atalghusi, qarimaqqa Uyghur we tibetlerni méhmanxanilargha qobul qilmaydighan ehwallarning mewjud ikenlikni pütünley ret qilalmaytti.

Saqchi xadimi :" bu yuqiridin kelgen uqturush"

Biz yerlik organlargha bu heqte uchur igilesh uchun téléfon urushni dawamlashturduq. Xu'ayu'en yoli saqchi xanisidiki bir saqchi xadimi bu xildiki uqturushni chiqirish meqsitini éytip bérelmeydighanliqini buni yuqirining telipige asasen chiqarghanliqini ilgiri sürüldi.

 -     Siler chiqarghan bu uqturushining asasliq meqsiti néme?
 -     Asasliq meqsiti demsiz?
 -     Shundaq.
 -     Bu dégen belgilime.
 -     Shundaq belgilime bolsimu uning bir meqsiti bolidu-de.
 -     Bu ishni saqchixana bashquridighan ish emes. Bu yuqiridin kelgen uqturush.

Gerche téléfonimizni qobul qilghan saqchi Uyghur we tibetlerge alaqidar yéngidin chiqirilghan belgilime köp nerse bilmeydighan qiyapetke kiriwalghan bolsimu, emma uning yene bir xizmetdishigha (belkim bashliq bolsa kérek) éytqan sözliri we pozitsiyisi ademni tolimu ejeblendüretti.

Yene bir saqchi xadimi uningdin "néme dep téléfon qiptu" de sorighanda biz sözleshken saqchi xadimi "shu héliqi tibet we Uyghurlarning ishini dep" dep jawab berdi.

Shu esnada, téléfonning qeyerdin urulghanliqini sürüshte qilghan héliqi saqchi xadimi téléfonni aldi hemde bizning erkin asiy radi'osi idin téléfon turuwatqanliqimizni uqqandin kiyin téléfonni derhal qoyuwetti.


"Uyghur torida" bu heqte bérilgen bir inkasta : " saqchixanimu shundaq uqturush chiqarsa, undaqta bizning hoquqimizni kim qoghdaydu? saqchixana shundaq uqturush chiqarsa qaysi méhman xana Uyghurlarni qobul qilishqa jür'et qilidu?" dep yézilghan.

"Yéngi chégra" torida yuqiridiki uqturush üstide élip bérilgen munaziride: "bu bir qipqizil milliy kemsitish" dep otturigha qoyulghan bolsa yene bir pikir bayan qilghuchi bu mesilige peqet bir qanuniy nuqtidinla emes, belki yene exlaqi we siyasiy nuqtidin turup nezer sélishini tewsiye qilghan hemde: "bu roshen tiptiki milliy kemsitish bolup, sheksiz naheqliq" dep yazghan.

Tiyenchi lyaw xanim : "buning elwette bir irqi kemsitish ikenlikide shek yoq"

Xitay jama'et xewpsizlik organliri chiqarghan mezkur uqturushni körgendin kéyinki héssiyatini ipadiligen lawgey fondi jem'iyitidiki tetqiqatchi tiyenchi lyaw xanim buni bir " qebihlik. Ademning ishen'güsi kelmeydighan bir ish" dep sür'etlidi we mundaq dédi: "buning elwette bir irqi kemsitish ikenlikide shek yoq. Chünki men, qanunning qaysi tarmiqi yaki qaysi belgilimining yerlik saqchi organliri we yaki hökümet organlirini bashqilarning millet tewelikini sorashqa yol qoyidighanliqini bilmeymen. Medeniyetlik jem'iyette bu xil qa'idining mewjud emeslikini bilimen. Bu bek qebihlik bolup, men buninggha oxshaydighan bir qa'idining bashqa yerde mewjutluqini anglap baqmidim."

Tiyenchi lyaw xanimning ilgiri sürüshiche, xitay saqchi da'iriliri n bu xildiki belgilimini olimpik mezgilide chiqarghan bolushi mumkin iken.

Bu xildiki qa'ide keltürüp chiqiridighan aqiwet heqqide toxtalghan tiyenchi lyaw xanim, shu xil ehwalda eger bir tibet yaki Uyghur xitayning bashqa jaylirida méhmanxanigha chüshmekchi bolghanda, saqchilarning zorawanliqigha uchrishi we yaki tutup turush orunlirigha qamilip qélish xewirinimu keltürüp chiqiridiken.

Tiyenchi lyaw xanim: " buni hergizmu qobul qilishqa bolmaydu "

Tetqiqatchi tiyenchi lyaw xanimining otturigha qoyushiche, xitayda hazir bashqilarning kimlikini xalighanche tekshüridighan we yaki kimlik kinishkiliri gumanliq dep qaralghan kishilerni tutup turush ornigha élip kétidighan qa'ide bikar qilin'ghan bolup bu bashqa az sanliq milletlernimu öz ichige alidiken.

Tiyenchi lyaw xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: " siz hazir manga körsetken bu uqturush bashqilargha emes belki éniq qilip tibet we Uyghur yoluchi - méhmanlargha qaritilghan iken. Bu négizlik kishilik hoquqning pütünley dexli - terizge uchrushi bolup, buni hergizmu qobul qilishqa bolmaydu."

Uning otturgha qoyushiche yene, xitay da'iriliri chiqarghan bu belgilime Uyghur we tibet qatarliq milletlerni téximu qattiq bashqurush üchün tüzülgen bolup, bu mezkur millet ezalirining tosalghusiz seper qilishi erkinlikinimu dexli - terüzge uchritidiken hemde ular üchün xeterlik bolghan we xitayning asasi qanunighimu muxalip bolghan bir belgilime iken.

Hörmetlik oqurmenler, xitay saqchi da'irilirining yuqiriqi belgilimilirige a'it toluqlima uchur we tor munazirilirige a'it mezmunlarni tor bétimizde bérilgen ulinishtin tapalaysiz.

"Uyghur torida"

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.