Хитайдики пиланлиқ туғут сиясити вә хитайдики туғмаслиқ ниспитиниң ешип кетиши

Нөвәттә хитайдики әр - аялларниң туғмаслиқ ниспитиниң ешип бериши һәм бовақларниң балдур туғулуши, мейип туғулуши қатарлиқ мәсилиләр, хитайда йолға қоюлған пиланлиқ туғут сияситиниң ақивити дәп қаралмақта.
Мухбиримиз миһрибан
2009-10-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайниң 3U юқири техника гуруһиниң башлиқи җу җең шяң өз ширкити ишләп чиқарған һәрикәтчан бала чүшүрүш, һамилидарлиқниң алдини елиш вә туғут машинисини тонуштурмақта. 2007-Йили 13-өктәбир.
Хитайниң 3U юқири техника гуруһиниң башлиқи җу җең шяң өз ширкити ишләп чиқарған һәрикәтчан бала чүшүрүш, һамилидарлиқниң алдини елиш вә туғут машинисини тонуштурмақта. 2007-Йили 13-өктәбир.
AFP Photo

Хитай һөкүмити өткән әсирниң 80 - йиллиридин башлап, мәҗбурий һалдики пиланлиқ туғут сияситини йолға қойғандин буян, хитайдики туғут йешидики әр - аялларниң түрлүк җинси кесәлләр һәм туғмаслиқ кесилигә гириптар болуш ниспитиниң ешип бериши, бовақларниң мейип туғулуши яки балдур туғулуши қатарлиқлар хитайдики еғир иҗтимаи мәсилиләрниң биригә айланмақта.

Бу йил 8 - айда бейҗиңда ечилған "2009 - йиллиқ хәлқара туғмаслиқ кесәлликлири муһакимә йиғини"да, елан қилинған "2009 - йиллиқ хитай нопусиниң туғут доклади"да ашкарилинишичә, хитайдики туғут йешидики 40 милйон җүп әр - аялдин әвришкә елип тәкшүрүлгәндә буларниң 12.5% Тиниң туғуш иқтидарида еғир мәсилә барлиқи яки туғмас икәнлики ениқланған, хтайдики әрләрниң испермиси бундин 40 йил илгирики һәр миллилетирда бир милярд исперма болуштин һәр миллилетирда 20 милйондин 40 милйонғичә исперма болуштәк әһвалға чүшүп қалған.

Мутәхәссисләрниң ашкарилишичә, туғмаслиқ кесилини давалитишни қобул қилған 18 миң нәпәр әр үстидин елип берилған давалаш нәтиҗисидә, уларниң 10%ниң туғуш иқтидари бир йилдин кейин әслигә кәлгән, 15% пирсәнтиниң туғуш иқтидари 2 йилдин кейин әслигә кәлгән, 25%ниң 10 йилдин кейин әслигә кәлгән.

Аялларниң туғмаслиқ әһвалиму наһайити еғир болуп, туғутни чәкләш тәдбирлири елип берилған аялларниң 66% пирсәнти туғуш иқтидаридин пүтүнләй мәһрум болған. Бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң мәблиқи билән қурулған җәнубий җуңго университетиниң қармиқидики шияңя дохтурханисиниң туғмаслиқни давалаш мәркизидә, һәр күни нурғунлиған әр - аяллар нөвәт сақлап туридиған болуп, җәнубий җуңго университетиниң туғуш һүҗәйрилири тәтқиқат орниниң профессори җаң лугваң әпәндиниң хоңкуңда енглиз тилида чиқидиған "җәнубий җуңго сәһәр гезити" мухбириға ашкарилишичә, адәттә очирәттә турғучилар әң аз дегәндә бир йил нөвәт сақлайдикән, әмма даваланғандин кейинму уларниң туғуш иқтидариниң әслигә келиши наһайити аста икән.

5 - Өктәбир күни "вашингитон почтиси гезити" дә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң сәһийә комитети елан қилған 2009 - йиллиқ бовақларниң туғулуш әһвали һәққидики тәкшүрүш доклади хәвәр қилинған. Доклатта көрситилишичә, бу йил тәхминән 12 милйон 900 миң бовақ өз вақти қәрәлидин балдур туғулған болуп, булар бу йил дуня бойичә туғулған бовақларниң 9.6%Ни игиләйдикән. Доклатта көрситилишичә, балдур туғулған бовақларниң әй болуш ниспити төвән икән. Уларниң ичидә 4 милйон бовақ туғулуп узун өтмәй өлүп кәткән, балдур туғулған бовақларниң тәхминән 28% дә һәр хил кисәллик аламәтлири байқалған. Доклатта йәнә өз вақти қәрәлидин бурун һәм мейип туғулған бовақларниң көпчилики хитай һәм африқа әллиридә дәп көрситилгән.

Истратегийә вә хәлқара тәтқиқат мәркизи бу һәқтә елан қилған доклатида, йеқинқи 30 йилда хитай нопусиниң демографик қурулмисида зор өзгириш йүз бәргәнликини, яшанғанлар билән өсмүрләр нопусиниң нисбити өзгирип, 1975 ‏ - йили 14 яшниң төвинидики өсмүрләрниң сани 366 милйон, 60 яшниң үстидики яшанғанларниң сани 64 милйон болған болса, 2005 ‏ - йили өсмүрләрниң омуми сани 284 милйонға төвәнлигәнликини, лекин қериларниң сани 144 милйонға чиққанлиқини тәкитлигән.

9 - Өктәбир күни бошүн тор бети, "асия хәвәрлири" гезитиниң "хитай еғир һалдики туғмаслиқ тәһдитигә дуч кәлмәктә, бу пиланлиқ туғут сияситиниң еғир ақивити" сәрләвһәлик мақалисини көчүрүп басқан. Мақалида көрситилишичә, йәрлик пиланлиқ туғут ишханилириниң әр - аялларға қарита мәҗбурий һалда елип барған туғут чәкләш опиратсийиси нәтиҗисидә, бу кишиләрниң туғуш иқтидаридин мәңгүлүк айрилип қелишла әмәс, бәлки нормал җинси иқтидаридинму айрилип қалғанлиқи, һәтта әмгәк қилиш иқтидаридинму айрилип мәңгүлүк мейип болуп қалғанлиқи; туғулуш алдидики 8 айлиқ бовақларниңму пиланлиқ туғут хадимлириниң мәҗбурлиши астида қосақ ичидила өлтүрүлүп, аниниң бу җәрянда мәңгүлүк мейип болуп қалғанлиқи һәтта өлүп кәткәнлики қатарлиқлар баян қилинип, хитай һөкүмити йүргүзүватқан пиланлиқ туғут сияситини"инсанларниң әң әқәлли болған кишилик һоқуқиғиму капаләтлик қилмиған қәбиһ сиясәт," дәп тәнқидлигән.

Хитайниң уйғур елидә йүргүзүватқан пиланлиқ туғут сиясити техиму еғир болуп, хитайниң уйғур елигә тәйинлигән аптонум районлуқ партком секритари ваң лечүән 2008 - йиллиқ пиланлиқ туғут һәққиддки йиғинда бәргән докладида, уйғур елидә пиланлиқ туғут сиясити йолға қоюлғандин буянқи 20 йил ичидә, 1 милйон 200 миң бовақниң аз туғулғанлиқини дегән иди.

Мәзкур йиғинда оттуриға қоюлушичә, 2008 - йили аптоном район буйичә " пиланлиқ туғут " хизмитигә аҗритилған омуми мәбләғ 380 милйон йүәнгә йетип, тарихтин буян " пиланлиқ туғут " хизмитигә әң көп мәбләғ аҗритилған бир йил болған, бу пулларниң асаслиқи пиланлиқ туғут понкитлириға, пиланлиқ туғут оператсийиси үчүн берилгән. Бу қетимқи йиғинда йәнә, 2009 - йили ичидә аптоном районниң омуми нопусини 21 милйон 850 миң нәпәр ичидә тизгинләш, нопусниң тәбиий көпийиш нисбитини 11 пирсәнттин ашурувәтмәсликкә капаләтлик қилиш тәләп қилинған.

Хитай һакимийити уйғур елидә пиланлиқ туғут сияситини йолға қойғандин буян, туғут йешидики уйғур әр - аяллириға нисбәтән, мәҗбурий йосундики пиланлиқ туғут оператсийиси елип берип, уйғур әр - аяллири арисида туғмаслиқ нисбитиниң ешип беришини кәлтүрүп чиқирип, уларниң саламәтликигә һәм роһийитигә еғир тәһдитләрни елип кәлгән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт