Uyghurlar sherqi türkistanda xitay hakimiyitige qarshiliq qilmaqta

Kanadaning british kolumbiye shitatida chiqidighan, stra'ight gézitide "Uyghurlar sherqi türkistanda xitay hakimiyitige qarshiliq qilmaqta " namliq maqale élan qilindi. Bu maqale, mezkur gézitning ston yazghuchisi matthéw burrows teripidin, wankuwér shehiridiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchi ömerjan ependini ziyaret qilish asasida yézilghan.
Muxbirimiz kamil tursun xewiri
2008-08-20
Share
qeshqer-hujum-meydani1-305 Radiomizgha iane qilinghan bu süret, xitay qoralliq saqchilirigha qilinghan hujum yüzbergen qeshqer shehirining ali méhmanxanisining partilitiwétilgen aldi ishikidin bir körünüsh.
RFA Photo

Maqalining bash qismigha, ömerjanning wankowérda ötküzülgen xitay da'irilirige naraziliq bildürüsh namayishida,sherqi türkistanning ayyultuzluq kök bayriqini igiz kötürüp, tibetlikler bilen birge turghan resimige orun bérilgen.

Maqale: "wankowérgha tibetliklerning topliniwatqanliqigha nahayiti uzun bolghanidi. Uyghurlar bolsa, emdiledin bu yerde peyda bolushqa bashlidi. Uyghurlarning wekili siyasiy panahlan'ghuchi salahiyiti bilen bu yerge kelgen ömerjan," dep bashlinidu.

Maqalide ömerjanning xitayning gherbidiki Uyghur rayonining yeni sabiq sherqi türkistanning qeshqer shehiride tughulghanliqi, uning tibetliklerge oxshash sherqi türkistanning xitayning boyunturiqidin qutulup, musteqil bolushini arzu qilidighanliqi, Uyghur rayonning 1949 - yili, xitay kommunistliri hakimiyitining kontrolluqigha ötkenliki we tibetni xitaylar 1951  - yili bésiwalghanliqi qatarliqlar eskertilgen. Biz ömerjan ependini ziyaret qilghinimizda, u Uyghurlarning gherb döletliridiki axbarat erkinliki ewzellikliridin paydilinip, özlirining siyasiy weziyitini tonushturushi lazimliqini tekitlidi.

Maqalide ömerjanning "biz tibetliklerni qollaymiz, Uyghurlar bilen tibetliklerning ehwali oxshiship kétidu. Biz künlerning biride, musteqilliqimizni qolgha keltüreleydighanliqimizgha ishinimiz. Xitay da'iriliri tibetliklerni bölgünchi, Uyghurlarni bolsa, térrorchi, dep eyiblimekte. Xelq'ara jem'iyet bölgünchi we térrorchi bilen erkinlik jengchisi otturisidiki perqlerni obdan chüshinishi kérek,dégen sözlirige orun bérilgen.

Maqalide wankowérdiki xitay konsulxanisining yardemchi konsuli wang zélyangning tibet bilen Uyghur rayonida kishilik hoquq tereplerde "ghayet zor" ilgirilesh bolghanliqi, dunyada héchqandaq bir döletning kishilik hoquqining mukemmel emesliki, xitayning özidiki kishilik hoquq mesilisi üchün dawamliq tirishchanliq körsitiwatqanliqi,emma bu sheherde namayish élip bériwatqan Uyghurlar bilen bilen tibetliklerning kishilerning diqqitini tartish üchün mesilini köptürüshke urunuwatqanliqi heqqidiki sözlirigimu orun bérilgen.

Maqalide Uyghur rayonining kucha nahiyiside yüz bergen bomba partlash weqesidin kéyin, 90 neper Uyghurning, qeshqerde bolsa "sherqi türkistan islami herikiti" ning ezasi dep qaralghan, 18 neper Uyghurning qolgha élin'ghanliqi qatarliqlarmu alahide eskertilgen.

 Bu maqalige bérilgen bahalardin biride, Uyghur rayoni we tibetni kanadaning kubek rayoni bilen sélishturulghan we bu maqalini xewerchilik yoli bilen xitaygha qarshi élip bérilghan, tetür teshwiqat dep tenqid qilghan. Ziyaritimizni qobul qilghan ömerjan ependi sherqi türkistan we tibet mesililiri bilen kanadaning kubek mesilisining tüptin oxshimaydighanliqini,kanada metbu'atlirining musteqil metbu'at ikenlikini tekitlidi.
 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet