Qazaqistanda ghayip bolghan Uyghur musapirining iz dériki hazirgha qeder élinmidi


2006-12-07
Share

Qazaqistanning alma-ata shehiride 23- öktebirdin béri iz déreksiz yoqap ketken Uyghur musapirining iz dériki hazirgha qeder élinmidi. Uyghur musapirining aqiwiti b d t musapirlar aliy komisariyatining endishisini qozghimaqta. Musapirlar komisariyatining qazaqistan alma-ata shehiride turushluq ishxanisidiki xadimlar, erkin yarmemet sabir isimlik Uyghur musapirning xitaygha ötküzüp bérilgenlik éhtimali barliqini bildürdi.

Dawamlishiwatqan en'ene

Uyghur musapirlirini qayturup bérish qazaqistan hökümiti üchün yéngi hadise emes. Astana hökümiti yüsüp qadir we abduqadir sidiq isimlik 2 Uyghur musapirni xitaygha qayturup bergen bolsimu, lékin ularning xitaygha qayturup bérilgendin kéyinki iz dériki hazirgha qeder melum emes. Eyni chaghda bu xelq'ara kishilik hoquqi teshkilatlirining eyiblishige uchrighan idi. Bu qétim b d t musapirlar komisariyati, eger erkin yarmemet sabir xitaygha qayturup bérilgen bolsa, bu xelq'ara ehdinamilardiki qazaqistanning üstige alghan mejburiyitige xilap, dep agahlandurdi.

Birleshme axbarat agéntliqining eskertishiche, b d t musapirlar komisariyatining ottura asiya elliridiki wekili sézar dyubon, erkin yarmemet sabirning 23 - öktebirdin béri qazaqistanning kona paytexti alma-atada iz déreksiz yoqap ketkenlikidin nahayiti qayghuruwatqanliqini bildürgen.

Teshkilatlar erkin yarmemet sabirning mesilisige diqqet qilip kelmekte

Dyubonning eskertishiche, erkin yarmemet sabir éniq bolmighan sewebler tüpeylidin qazaqistan türmiside 4 ay tutup turulghan we alma-atadiki bir sot mehkimisi 23 - öktebirde uni qoyup bérishke buyrughandin kéyin, shu küni iz déreksiz yoqap ketken. U, "b d t musapirlar aliy komisariyati mezkur siyasiy panahlan'ghuchining xitaygha ötküzüp bérilgen bolushidin ensirimekte." Eger bu rast bolsa, "yer shari musapirlar ehdinamisigha ashkara xilapliq qilghanliqtur" deydu.

Qazaqistan da'iriliri b d t xadimlirining erkin bilen körüshishini chekligen

Merkizi washin'gtondiki amérika Uyghur jem'iyiti erkin yarmemet sabirning mesilisige diqqet qiliwatqanliqini bildürdi. Amérika Uyghur jem'iyiti kishilik hoquq programmisi mes'uli alim séyitning eskertishiche, mezkur jem'iyet b d t we amérika tashqi ishlar ministirliqi bilen Uyghur musapirliri ottura asiyada duch kéliwatqan xéyim - xeterler heqqide sözleshmekte.

Xewerlerge qarighanda erkin yarmemet sabir, qazaqistan da'iriliri teripidin tutup turuluwatqan mezgilde b d t ning alma-atadiki musapirlar ishxanisi uning bilen körüshüshni telep qilghan we qazaqistan tashqi ishlar ministirliqi bilen alaqilashqan bolsimu, lékin tashqi ishlar ministirliqi qazaqistan saqchi organlirining erkinni tekshürüsh xizmiti axirlashmighiche uning bilen körüshelmeydighanliqini bildürgen.

B d t ning alma-atadiki musapirlar ishxanisining eskertishiche, erkin bu yil 7 - ayda qazaqistan da'iriliri teripidin tutup kétilgendin kéyin, uning ayali b d t musapirlar aliy komisariyatining alma-atadiki ishxanisigha kélip siyasiy panahliq sorighan. Dyubonning eskertishiche, erkinning ayali qazaqistan da'iriliri yoldishini xitaygha ötküzüp bérishidin ensirep siyasiy panahliq sorighan bolsimu, lékin qazaqistan da'iriliri musapirlar ishxanisining erkin bilen körüshüshini chekligenliktin erkinning siyasiy panahliq sorash seweblirini igileshke muyesser bolalmighan.

Amérika Uyghur jem'iyiti qazaqistan hökümitining b d t musapir, dep tonughan Uyghurlarni qoghdash mes'uliyiti bar, dep körsetti.

Uyghur musapirlirining xitaygha ötküzüp bérilishi meqsetlik bolushi mumkin

Lékin qazaqistan hökümiti Uyghur musapirlar mesilisini ashkara tilgha élishtin özini qachurup kelmekte. Biz qazaqistanning washin'gtondiki elchixanisigha téléfon qilip, ularning bu mesilidiki oy - pikirini almaqchi bolghan bolsaqmu, lékin elchixana xadimliri bu toghrisida pikir bayan qilishni ret qildi.

Erkin yarmemet sabirning iz déreksiz yoqap ketkenliki bu qazaqistanda mushu bir yil ichide yüz bergen Uyghur musapirlirigha munasiwetlik tunji weqe emes. B d t musapirlar komisariyatining wekili dyubon, musapirlar komisariyati qazaqistan da'irilirining bashqa bir Uyghur musapirni xitaygha mexpiy ötküzüp bergenlik weqesidin xewerdar, dep körsetti.

Alma-atadiki weziyettin xewerdar kishilerning ashkarilishiche, yéqinda b d t teripidin siyasiy panahliq bérilip kanadagha orunlashmaqchi bolghan erkin sadiq isimlik yene bir Uyghur musapir iz déreksiz yoqap ketken. Uning xitaygha mexpiy ötküzüp bérilgenliki ilgiri sürülmekte.

Dyubon, Uyghur musapirlirini xitaygha ötküzüp bérish "meqsetlik bolushi mumkin, dep gumanlinimen" deydu. Amérika Uyghur jem'iyitidiki alim séyit, qazaqistan da'irilirining herikitidin chongqur qayghuruwatqanliqini bildürdi. B d t musapirlar ishxanisidiki dyubon, qazaqistan qanun sistémisini "ochuq ‏- ashkara emes" dep eyiblidi. U, qazaqistanda musapirlarning hoquqigha kapaletlik qilidighan yaki bu mesililerni bir terep qilidighan qanun tertipning yoqliqini, "her bir dilo qanun ‏- qa'idiler boyiche emes, belki da'irilerning ixtiyari boyiche bir terep qilinidighanliqini" bildürdi.

Xitay qazaqistanning sherqidiki eng chong qoshnisi shundaqla shangxey guruhidiki eng muhim iqtisadi, bixeterlik we néfit énérgiye shériki. Ikki dölet soda - iqtisadi alaqisini 2010 - yilgha qeder 10 milyard dollargha yetküzüshni pilanlimaqta. Analizchilarning eskertishiche, qazaqistan siyasiy bésim, bixeterlik, meblegh we iqtisadi menpe'etni közde tutup, Uyghur musapirlirigha qarshi turiwatidu. Qazaqistan metbu'atlirining ashkarilishiche, xitay bilen qazaqistan 1998- yili qazaqistanda Uyghur musapirlirigha siyasiy panahliq bermeslik toghrisida mexpiy kélishim imzalighan. Lékin qazaqistan hökümiti xitay bilen bundaq bir kélishim imzalighanliqini étirap qilip baqmidi. (Erkin)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet