Уйғурлар хитайниң 'җуңхуа миллити еңи'ни қобул қиламду?

Хитай һөкүмити йеқиндин буян, "җуңхуа миллити еңи тәрбийисини күчәйтип шинҗаңниң һалқима тәрәққияти вә узақ әминликини илгири сүрәйли" дәп тәшвиқ қилмақта вә бу шоариға мас һалда пүткүл уйғур ели җәмийитидә "биз бир аилә кишилири" дегәндәк сүний паалийәтләр билән хитай билән башқа милләтләрниң айрилалмаслиқ тәрбийисини қайтидин күчләндүрүп тәшвиқ қилмақта.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2010-10-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Youtube Дин елинған бу сүрәттә, 7 - ийул күни, үрүмчидики хитай пуқралириниң хитай армийисиниң һемайиси астида  уйғурларни калтәк - чомақлар билән уруп, өлтүрүп, инсан қелипидин чиққан вәһшиликлиридин бир көрүнүш.
Youtube Дин елинған бу сүрәттә, 7 - ийул күни, үрүмчидики хитай пуқралириниң хитай армийисиниң һемайиси астида уйғурларни калтәк - чомақлар билән уруп, өлтүрүп, инсан қелипидин чиққан вәһшиликлиридин бир көрүнүш.
Youtube Дин елинди.

Хитай һөкүмитиниң оттуриға қойған "җуңхуа миллити еңи" тәрбийисиниң нуқтиинәзири бойичә ейтқанда, пүтүн хитайдики 56 милләт тарихтин буян қан қериндаш, биригә тайинип яшап кәлгән..." Ундақта уйғурлар җуңхуа миллитиниң тәркиби қисмиму? уйғурлар хитайниң җуңхуа миллити еңини етирап қиламду? уни етирап қилиш немидин дерәк бериду?

Нөвәттә бу һәқтә мухбиримиз гүлчеһрә тәйярлиған программидин уйғур зиялийлириниң мәзкур соалға бәргән җаваблирини аңлап көрәйли.

Хитай һөкүмитиниң уйғур елидә елип бериватқан милләтләр иттипақлиқ тәрбийиси,өткән йили ‏5 - июл үрүмчидә йүз бәргән уйғурларниң наразилиқ һәрикитидин кейин йәниму бир балдақ әвҗ алди. Бу ниң ипадилирини биз, хитайниң маарип саһәсидә милләтләр иттипақлиқи оқушлуқини мәктәпләрдә рәсмий дәрс қилип бекитиши, барлиқ саһәләр вә җәмийәттә " биз бир аилә " дегәндәк йеңи ишләнгән сиясий нахшиларни һәр бир ишчи, хизмәтчиләрниң яда билишини шәрт қилип,саһәләр бойичә хор қилип ейтишни омумлаштурушни сиясий вәзипә сүпитидә йолға қоюши, кишиләрниң милләтләр иттипақлиқи еңини тәкшүрүш үчүн һәр аилиләргичә хизмәт гуруппилирини әвәтип әһвал игилиши қатарлиқлардин көрәләймиз.

Илгири хитайниң башқа милләтләргә елип бериватқан милләтләр иттипақлиқи тәрбийисидә "хәнзулар аз санлиқ милләтләрдин айрилалмайду, аз санлиқ милләтләр хәнзулардин айрилалмайду, аз санлиқ милләтләр өз ‏- ара айрилалмайду" дегәндин ибарәт үчтин айрилалмаслиқ идийисини тәрғип қилип кәлгән иди.

Йеқиндин буян хитай һөкүмити йәнә " җуңхуа миллити еңи" тәрбийиси тәшвиқатини күчәйтишкә башлиди. 12 - Өктәбир шинҗаң гезитиниң баш мақалиси сүпитидә " җуңхуа миллити еңини күчәйтәйли " темилиқ мақалә елан қилди. Мәзкур мақалидә " һазир җуңгода 56 милләт яшайду, уларниң өз алдиға милләт нами болғандин башқа йәнә җуңхуа миллити дегән ортақ намиму бар... У 56 милләтниң қан қериндашлиқи, бир ‏- биригә тайинип яшайдиғанлиқи вуҗудқа кәлтүргән айрилмас бир пүтүн гәвдә " дәп көрситилгән.

Мақалидә уйғур елиниң тәрәққияти, муқимлиқи зор пурсәт вә хирисқа дуч кәлгән йеңи вәзийәттә шинҗаңниң һалқима тәрәққияти вә узақ әминликини илгири сүрүш үчүн җуңхуа мәдәнийитини әвҗ алдуруп җәмийәттә җуңхуа миллити еңини күчәйтиш зөрүрлүки тәкитләнгән.

"Җуңхуа миллити еңи "дин ибарәт аталғуниң йәшмиси мақалидә мундақ көрситилгән " җуңхуа миллити еңи ‏- җуңхуа миллитигә тәвә болуш еңи, шундақла җуңхуа миллитиниң мәвҗутлуқи, тәрәққияти, аманлиқи, мәнпәәти қатарлиқларни тонуш вә униңға көңүл бөлүш қатарлиқларни өз ичигә алиду."

Хитай һөкүмити уйғур елидә қош тиллиқ маарипни йәни хитай тилини омумлаштурушта хитайчә тил дегән аталғуниң орниға йеқиндин буян "мәмликәттә ортақ ишлитилидиған тил" деди. Аз санлиқ милләтләр мәдәнийәт җәһәттә хитай мәдәнийитини қобул қилиши керәк дегән сәпсәтиниң орниға "барлиқ милләтләр мәмликәттики асасий еқимдики милләт мәдәнийитини қобул қилип маслишиши керәк " дегәндәк сәпсәтиләрни қолланди. Нөвәттә җуңхуа миллити дегән бу абистракитни уқумда көрситилгән асаслиқ милләт гәвдисиниң йәнила хитай миллитини асас қилидиғанлиқи ашкара.

Дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурлар, хитай һөкүмитиниң уйғурларни милләт сүпитидә йоқ қилиш үчүн ассимилятсийә сияситини күчәйтиватқанлиқи, болупму уйғурларниң миллий кимликиниң бәлгиси болған тили, дини һәм мәдәнийитигә қилиниватқан һуҗумниң барғанчә өткүрлүшиватқанлиқи үстидин шикайәт қилип кәлмәктә вә уйғурларни бу җәһәттә һошяр болушқа чақирмақта.

Ундақта, хитайниң нөвәттикидәк йәни өзи дәватқан уйғур елиниң муқимлиқи тәрәққият тарихий пурсәт вә хирисқа учраватқан бу пәйттә, җуңхуа миллити еңи идийиси тәшвиқатини көтүрүп чиқишиниң сәвәби һәм мәқсити немә? уйғурларму җуңхуа миллитиниң бир қисмиму ? уйғурлар хитайниң аталмиш җуңхуа миллити еңини қобул қиламду?

Бу соалларға қарита германийидә яшаватқан уйғур язғучи күрәш атахан өз қарашлирини оттуриға қойди.

Шинҗаң университетиниң сабиқ лектори нөвәттә америкида паалийәт елип бериватқан қутлуқ алмас әпәнди, хитайниң "җуңхуа миллити еңи" дин ибарәт бу хил сияситиниң йеңи уқум әмәсликини тарихий пакитлар билән йәшти вә "хитайниң тарихқа, әмәлийәткә уйғун болмиған бу сәпсәтиси охшашла мәғлуп болиду" дәп көрсәтти.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт