Австралийә өзиниң хитай хуавей ширкитигә чәклимә қойғанлиқини ақлиди

Австралийә һөкүмити хуавей технологийә чәклик ширкитиниң австралийә юқири сүрәтлик тор қурулушиға һөддигәр болуп қатнишип, сода тохтамнамисигә еришишигә чәклимә қойған.
Мухбиримиз әркин
2012-03-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хуавей технологийә чәклик ширкити нәнҗиң шөбиси. 2011-Йили 5-сентәбир, нәнҗиң.
Хуавей технологийә чәклик ширкити нәнҗиң шөбиси. 2011-Йили 5-сентәбир, нәнҗиң.
Imaginechina

Австралийә-хитай мунасивәтлири йеқиндин бери йәнә йириклишишкә башлиди. Бу 2009-йили австралийә уйғур рәһбири рабийә қадир ханимниң австралийини зиярәт қилишиға йол қоюп йириклишип кәткәндин кейин әслигә келишкә башлиғандин буян йүз бәргән икки дөләт мунасивитидики йәнә бир йирикчиликтур. Бирақ бу қетимқи йирикчиликни австралийиниң хитай хуавей ширкитигә чәклимә қоюши кәлтүрүп чиқарған. Анализчилар австралийиниң бу қарарни чиқиришиға униң бихәтәрлик җәһәттики әндишиси сәвәб болғанлиқини билдүрмәктә.

Хитай хуавей технологийә чәклик ширкити електронлуқ алақә әсваблар мулазимити билән шуғуллинидиған дунядики әң чоң учур ширкәтлириниң биридур. Австралийә һөкүмити йеқинда мәзкур ширкәтниң австралийә юқири сүрәтлик тор қурулушиға һөддигәр болуп қатнишип, сода тохтамнамисигә еришишигә чәклимә қойған иди.

Австралийә, хуавей ширкитиниң хитай дөләт бихәтәрлик, һәрбий тәрәп вә хитай торбузарлириниң чәтәл һөкүмәт тор бекәтлиригә һуҗум қилиш һәрикити билән алақиси барлиқи һәққидики пикирләрни көздә тутуп, бу ширкәтниң 38 милярд долларлиқ тор қурулушиниң һөддигәрлик тохтамиға еришишини чәкләп, хитайниң наразилиқини қозғиған иди.

Австралийә баш министири җулийә гиллард ханим пәйшәнбә күни канберра һөкүмитиниң мәзкур қарарини ақлап, буниң һечқандақ бир хәлқара сода келишим вә хитай билән имзаланған тохтамға хилап әмәсликини билдүргән болсиму, бирақ бу қарар хуавей ширкитини австралийә юқири сүрәтлик тор қурулушиға қатнаштурулса, униң австралийә сода, һәрбий мәхпийәтликини оғрилап, австралийә дөләт бихәтәрликигә хәвп йәткүзүш еһтималлиқини көздә тутуп чиқирилғанлиқи сир әмәс. Баш министир гиллард ханим алдинқи күни бу нуқтини муәййәнләштүрүп, униң бихәтәрликни көздә тутуп чиқирилғанлиқини билдүргән. Бирақ у чаршәнбә күни мухбирларға елан қилған баянатида бу қарарниң «зади қандақ конкрет бихәтәрлик мәсилиси көздә тутулуп чиқирилғанлиқи» ға изаһат бәрмәйдиғанлиқини тәкитлигән.

Бәзи анализчиларниң илгири сүрүшичә, гәрчә хитай австралийиниң әң йеқин сода шерики болсиму, бирақ униң хуавей мәсилисидики қарари хитайға қаттиқ гуман билән қарайдиғанлиқини бир ипадисидур. Америкида яшайдиған уйғур вәзийәт анализчилиридин шихәнзә университетиниң сабиқ сиясий пәнләр лектори елшат һәсән әпәнди, хитайдәк демократийини рәт қиливатқан чоң дөләтниң йеқинқи йиллардин буян күчийишкә башлиған асия-тинч окян районидики паалийити австралийә қатарлиқ дөләтләрни биарам қилип, улардики гуманни күчәйтиватқанлиқини билдүрди.

Гиллард ханим чаршәнбә күни мухбирларға қилған сөзидә әскәртип, австралийиниң келәчәктики һалқилиқ асасий қурулушлириниң бир парчиси болған мәзкур қурулуш түри һәққидики қарари «тоғра мәслиһәт, тоғра қаналлар вә тоғра сәвәб асасида чиқирилған» лиқини тәкитлигән.

Әнглийә «пул-муамилә гезити»ниң алдинқи күни елан қилған бу һәқтики бир хәвиридә, мәзкур қарар австралийә истихбарат даирилириниң пикрини асас қилип чиқирилғанлиқи, улар бу ширкәтниң хитай торбузарлири билән алақиси барлиқидин гуман қилидиғанлиқи илгири сүрүлгән иди.

Хуавей ширкити хитай азадлиқ армийисиниң дәм елишқа чиққан бир һәрбий инженери тәрипидин қурулған бир кархана. Бу ширкәтниң хитай дөләт бихәтәрлик органлири вә һәрбий даирилири билән алақиси барлиқи илгири америка дөләт мәҗлис әзалири вә дөләт мудапиә министирлиқи әмәлдарлири тәрипидинму оттуриға қоюлуп, униң америкида сода һөддигәрлик тохтамиға еришишини чәкләш, чүнки униң дөләт бихәтәрликигә тәһдит пәйда қилидиғанлиқи илгири сүрүлгән иди.

Гәрчә хуавей ширкити өзиниң хитай дөләт бихәтәрлик органлири вә һәрбий даирилири билән алақиси барлиқи, уларниң хитай тор бәтлирини назарәт қилишиға һәмкарлишидиғанлиқини рәт қилған болсиму, бирақ бу башқиларниң гуманини пәсәйтәлмигән. Елшат һәсән әпәнди, бу ширкәт өзиниң һөкүмәт билән болған мунасивитини үзмәй туруп ишәнчигә еришәлмәйдиғанлиқини билдүрди.

Бирақ австралийә һөкүмитиниң қарари хитайниң наразилиқини қозғиған болуп, улар австралийини «австралийиниң һәрикити хитай ширкәтлирини кәмситкәнлик» дәп тәнқид қилған. Хитай ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси хоң лей чаршәнбә күни мәзкур мәсилигә инкас қайтуруп: биз австралийә алақидар органлириниң бихәтәрлик намида австралийидики хитай ширкәтлиригә бир тәрәплимилик қаримаслиқини вә тосалғулуқ қилмаслиқини, уларға кәмситиштин халий, әркин вә адил базар муһити яритип беришини үмид қилимиз, дегән.

Хитай австралийиниң төмүр қатарлиқ йәр асти кан байлиқиға мәбләғ селип, австралийини зор иқтисад мәнпәәткә игә қилған болсиму, хитайниң асия-тинч окян районидики һәрбий һәрикити австралийини изчил биарам қилип, униң америка билән һәрбий иттипақини күчәйтишигә түрткә болған.

Икки дөләт өткән йили 9-айда тор бихәтәрликини өз ичигә алған түрлүк саһәләрдики ортақ мудапиә һәмкарлиқ пиланини елан қилған. Бу америкиниң шималий атлантик әһти тәшкилатиға әза болмиған бир дөләт билән тунҗи қетим бу хил ортақ мудапиә һәмкарлиқ пилани түзүши иди.

Бирақ австралийә баш министири гиллард, чаршәнбә күни қилған сөзидә хитайға тәсәлли берип, австралийә һөкүмитиниң хуавей мәсилисидики қарарини дәп, австралийә билән хитай омуми мунасивити тәсиргә учримаслиқи керәкликини тәкитлигән. У: бир мәсилидики көз қараш пәрқини дәп, мунасивитимизниң һәр қайси саһәлиригә тәсир йәткүзүш зор хаталиқтур, дегән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт