Мутәхәссисләр уйғур елидики атом радиатсийиси қалдуқ тәсириниң японийидики ядро қазасидин еғирлиқини тәкитлиди

Хәлқарадики атом мутәхәссислири илгири хитай вә русийиниң уйғур елиниң лопнур райони һәм қазақистан шәмәй районида елип барған атом синақлириниң бу районларниң муһитини еғир дәриҗидә булғиғанлиқини илгири сүрмәктә.
Мухбиримиз меһрибан
2011.04.12
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitay-atom-sinaqliri-Sherqi-Turkistan-Enver-Toxti-305 Сүрәт, хитай атом синиқи тәсиридә һейипнақ туғулған бир уйғур балиниң сүрити.
www.youtube.com Дин елинди.

Японийидә йәр тәврәш апити йүз бәргәндин буян, японийидики ядро мутәхәссислири һәм бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң японийидики ядро мутәхәссислири бирликтә японийидә йәр тәврәш апитидин кейин йүз бәргән ядро електр истансиси қазаси һәққидики тәкшүрүшини давамлаштурмақта.

Японийидики уйғур зиялийлиридин японийидә йәр тәврәш һадисиси йүз бәргәндин кейинму йәнила японийидә қелишни қарар қилған доктор һаҗи қутлуқ қадир әпәнди зияритимизни қобул қилип, гәрчә японийә һөкүмәт даирилири кишиләрни ядро радиатсийисиниң тәсиридин агаһландурған болсиму, лекин йемәклик һәм муһитниң ядро радиатсийисидин булғиниш дәриҗисиниң еғир әмәслики испатланғандин кейин, японийиликләрниң йәнила адәттикидәк нормал турмуш тәртипини әслигә кәлтүргәнликини билдүрди.

Хәлқара мәтбуатлардин мәлум болушичә, японийидики йәр тәврәштин кейин йүз бәргән ядро електр истансиси қазаси, хәлқараниң җиддий диққитини қозғиған болуп, болупму японийиниң қошна дөләтлири болған корийә, хитай, русийә қатарлиқ дөләтләр атом радиатсийисиниң тәсиридин қаттиқ әнсирәватқанлиқини билдүргән.

Пүтүн дуняниң диққити японийидә йүз бәргән атом радиатсийиси тәсири дәриҗисигә мәркәзләшкән мушу күнләрдә, хәлқарадики ядро мутәхәссислири тәкшүрүш вә тәтқиқатида японийидики ядро радиатсийә тәсири билән сабиқ совет иттипақи дәвридики украининиң чернобил шәһиридә йүз бәргән ядро қазаси шундақла русийә һәм хитайниң уйғур елиниң лопнур райони һәм қазақистанниң арал, шәмәй районлирида көп қетим елип барған атом бомбиси синақлириниң қалдуқ тәсирлирини селиштурған доклатлирини елан қилишқа башлиди.

Б д т мутәхәссисләрниң өткән һәптә билдүрүшичә, японийидә йүз бәргән атом радиатсийиси тәсири 1986-йили сабиқ совет иттипақи дәвридә, украининиң чернобил шәһиридә йүз бәргән атом радиатсийиси дәриҗисигә йеқинлашқан. Әмма алдини елиш тәдбирлири яхши болуватқини үчүн, бу қетимлиқ атом радиатсийисидин булғиниш дәриҗиси әйни йиллиридикидин көп төвән икәнлики мөлчәрләнмәктә икән.

9-Апрел шәнбә күни түркийиниң истанбул шәһиридә ечилған түрк дуняси муһит мәсилиси йиғинидиму, сабиқ совет иттипақиниң қазақистанниң арал, шәмәй районлирида 1949-йилдин 1989-йилғичә елип барған 456 қетимлиқ атом бомбиси синиқи һәм хитайниң 1964-йилдин 1995-йилғичә болған арилиқта уйғур елиниң лопнур районида елип барған 45 қетимлиқ атом синиқиниң бу районлар муһити һәм райондики уйғур, қазақ қатарлиқ түркий хәлқләрниң саламәтликигә елип кәлгән еғир зиянлири һәққидики тәкшүрүш доклатлири елан қилинди. Әмма көплигән материялларда, хитай һөкүмити 1964-йили 10-айдин, 1996-йили 7-айғичә болған арилиқта җәмий 46 қетим атом синиқи елип барғанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Хитай һөкүмити лопнур районида елип берилған атом бомбиси синақлири һәққидики тәпсилий материялларни үзлүксиз һалда хәлқарадин йошуруп келиватмақта. Шуңа уйғурлар хитайниң лопнурдики ядро синақлири сәвәблик узун йиллар радиактип чаң-тозанларға ичидә яшашқа мәҗбур болған болсиму, лекин юқириқи саһә һәрбий мәхпийәтлик дәп қарилип, хәлққә ашкариланмиғанлиқи үчүн, уйғурларниң райондики атом радиатсийисиниң қалдуқ тәсирлири һәққидики чүшәнчисиму чәклик болуп кәлмәктә.

Лекин йеқинда йүз бәргән японийиниң фукушима ядро електр истансисидики ядро қазаси бу саһәдә хизмәт қилидиған чәтәлдики бәзи уйғур мутәхәссислириниң диққәт ‏- нәзирини йәнә бир қетим лопнурдики ядро синақлириниң қалдуқ тәсиригә мәркәзләштүрди.

Америкиниң мариланд штатиниң һавадики радиоактип һадисиләрни көзитиш орниниң мутәхәссиси абдурахман аблимит, японийидин тарқалған радиоактип зәрричиләрниң америкиға йетип кәлгәнликини тунҗи болуп байқиған уйғур мутәхәссис.

У радиомиз зияритини қобул қилғинида, уйғур елидики атом радиатсийиси қалдуқ тәсириниң еғирлиқини билдүрүп, нәччә 10 йиллар ядро чаң-тозанлириниң ичидә яшиған уйғурларниң радиоактип һадисиләргә болған чүшәнчисини чоңқурлаштурушниң зөрүрлүкини вә лопнурдики ядро синақлириниң қалдуқ тәсири үстидики тәтқиқатни күчәйтишниң муһимлиқини тәкитлиди.

Тәтқиқат нәтиҗилиридин мәлум болушичә, хитай һөкүмити районда елип барған, атом синақлиридин кейин, районда һәр хил яман характерлик өсмә кесәллири көпәйгәндин башқа, районниң екологийилик тәңпуңлуқиму еғир дәриҗидә бузулған.

Һазир әнглийидә уйғурларниң атом синиқиниң зийиниға учраш әһвали һәм уйғурлардики түрлүк рак кесәллириниң сәвәби һәққидә мәхсус тәтқиқат елип бериватқан мутәхәссис дохтур әнвәр тохти әпәндиму, радиомиз зияритини қобул қилғинида, райондики уйғурларниң ақ қан кесили һәм һәр хил өсмә кесәллиригә көп гириптар болушиниң сәвәби, хитай һөкүмитиниң районда көп қетим елип барған атом синақлириниң тәсиридин икәнликини илгири сүргән иди.

Пүтүн дуняниң диққити японийидики ядро електр истансиси һадисисигә мәркәзләшкән мушу күнләрдә, мутәхәссисләрниң нәзири 1986-йили украинада йүз бәргән ядро електр истансиси партлаш һадисиси шундақла уйғур ели, һәм қазақистанда илгири елип берилған атом синақлириниң қалдуқ тәсиригә йәнә бир қетим мәркәзләшти. Нөвәттә мутәхәссисләр уйғур елидә екологийилик муһитниң күндин-күнгә яманлишиши, давалаш имканийити болмай өлүп кетиватқан яман характерлик өсмә кесәллири бимарлири, әмәлийәттә райондики атом радиатсийиси нисбитиниң башқа җайлардин нәччә һәссә юқирилиқидин болғанлиқини вә райондики атом радиатсийиси тәсириниң йәнә узун муддәт давамлишиши мумкин икәнликини илгири сүрүшмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.