Yaponiyidiki Uyghurlar pasportini uzartishta awarichiliqqa yoluqmaqta

5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin xitay hökümitining her xil usullar arqiliq Uyghurlarni jazalashqa uruniwatqanliqi, chet'el bilen bolghan alaqe wastilirini késip tashlash arqiliq Uyghur éli ichidiki Uyghurlargha zerbe bériwatqanliqini xelq'ara jem'iyettin xupiyane tutiwatqanliqi, yene bir yaqtin chet'ellerdiki Uyghurlarnimu bosh qoymay awarichiliqqa yoluqturuwatqanliqi shikayet qilinmaqta.
Muxbirimiz irade
2009-09-22
Share
Yapon-atom-korgezmisi-Ilham-Mahmut-Doklat-305.jpg Süret, yaponiye uyghur jemiyiti bashliqi ilham mexmut ependining, 7 - ayning 31 - küni, yaponiyining nagasaki shehrige bérip, atomning ziyinigha uchrighanlar muziyini ziyaret qilip uyghur diyarida atomdin ziyan körgenler heqqide söhbet yighinigha qatnashqan körünüshdin biri bolup, u yaponluqlargha xitayning uyghur diyaridiki 46 qétimliq atom sinaqliri toghrisida doklat bergen.
RFA Photo / Erkin Tarim

Yéqinda radi'omizgha melum bir radi'o anglighuchimizdin kelgen xet we kelgen bezi inkaslardin melum bolushiche xitayning yaponiyide turushluq elchiliki pasport waqti toshup, uni uzartishqa barghan Uyghur oqughuchilar we xizmetchilerning pasportini uzartip bérishni ret qilghan iken.

Radi'omizgha kelgen xette bu ehwal mundaq dep inkas qilin'ghan: "yaponiyidiki bir qisim Uyghurlar waqti toshqan pasportlirini uzartish üchün xitay elchilikige barsa, siler shinjangliqlarning hazirche chiqmaydu, dep ayrimichiliq sözliri qilghan. Buni anglighan Uyghurlar ghezeplinip ular bilen talash  -  tartish qilghan bolsimu, bu héchqandaq ünüm bermigen."

Elchixane xadimliri ulargha: "siler shinjangliq bolghandikin amal yoq, bu dégen yuqiridin chüshken buyruq, eng kem öktebir bayrimi ötüp ketkendin kéyin andin silerni oylishimiz," dep jawab bergen.

Bizge yollan'ghan bu xettin melum bolushiche yene, 5 - iyul weqesidin kéyinla pasportlirini tapshurup qoyghanlar bolsa gerche aridin ikki aydin köp waqit ötüp ketken bolsimu, lékin pasportlirini alalmighan. Qolida pasport bolmighan bu Uyghurlar xizmet munasiwiti bilen kamandropkigha chiqish qatarliq mesililerde qiyinchiliqqa uchrawatqan iken. Biz bu xetni tapshurup alghandin kéyn, yaponiye Uyghur jem'iyiti bashliqi ilham mehmut ependige téléfon qilip ehwal igiliduq.

U, yaponiyidiki melum bir Uyghur qérindishining heqiqeten özige mushundaq bir ehwalni inkas qilghanliqini, xitay elchixanisining pasport uzartqili barghan Uyghur oqughuchi balilarni 2 - 3 aydin kéyin kel, dep yolgha séliwatqanliqini bildürdi.

Ilham mexmut ependining bildürüshiche yene, yaponiye da'irilirimu xitay elchixanisining pasport uzratqili barghan Uyghurlarning uchrawatqan mu'amilisidin xewer tapqan bolup, yaponiye chet'elliklerning kirish - chiqish ishlirini nazaret qilidighan orginidiki xadimlarmu Uyghurlar yoluquwatqan mesilidin xewirining barliqini, shunga ular qachan pasportni élip kelgüche ularni qanunsiz turdi, dep jaza bermeydighanliqini bildürgen.

Ilham mehmut ependi sözining dawamida, xitayning bu xil heriketler arqiliq özining bir qanun döliti emeslikini we Uyghurlargha ikkinchi derijilik puqra mu'amilisi qiliwatqanliqini özliri biwasite ashkare qiliwatqanliqini tekitlidi.

Biz ilham mehmut ependidin bu ehwallarni igiligendin kéyin xitayning yaponiyide turushluq elchilikige téléfon qilip ehwal igilimekchi bolghan bolsaqmu, lékin hazirche buninggha imkan qilalmiduq. Emma biz pat arida yaponiyidiki xitay elchiliki bilen alaqiliship, bu ehwalni igileshke tirishimiz.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet