Японийидә «фарабиниң пәлсәписи» намлиқ китаб нәшр қилинди

Шәрқ хәлқлириниң улуғ мутәпәккури, инискилопидик алим әбу нәсир фараби инсанийәтниң пүткүл билиш тарихида вә пән - мәдәнийәт вә пәлсәпә тарихида өчмәс төһпә яритип аләмдин өтти. Шәрқниң әң алий пәйласопи вә аристотили әбу нәсир фараби оттура асия һәм түркий хәлқләр мәдәнийәт тарихиниң дәвр бөлгүч вәкили болупла қалмай, бәлки бир пүтүн дуня тарихидики мәшһур намайәндиләрниң биридур.
Ихтиярий мухбиримиз қутлуқ қадир
2013-01-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт


«Шәрқниң аристотили»,«иккинчи устаз» дәп шөһрәт қазанған фараби шәрқ дуняси пәлсәпә тәтқиқатиниң һәқиқий асасчиси. У пәлсәпигә ул салған вә пәлсәпидики һәр қайси илимләрниң асасини тиклигән. Униңдин кейин оттуриға чиққан шәрқ пәйласоплири уни устаз тутқан иди.У пәлсәпә тарихи вә һәр қайси мәзһәп пәйласоплириниң тәлиматини әң яхши чүшәнгән алим иди.

японийә гентоша нәшрияти тәрипидин «фарабиниң пәлсәписи»намлиқ китаб түрк тилидин япон тилиға тәрҗимә қилинип нәшр қилинди.

Мәзкур әсәрниң японийидә япон тилида нәшр қилиниши, японийидә яшаватқан түркийә түрк мутәхәссислири вә зиялийлири һәм шәрқий түркистанлиқ уйғурларни толиму хушал қилди.

Түркийилик зиялий бора әпәндим бу һәқтә тохтилип, фарабиниң һаяти вә иҗадийити па’алийәтлириниң түркийидә әдәбият, тарих вә пәләсәпә саһәси бойичә өтүлидиған муһим дәрсләрниң бири икәнлики,японийидә бу әсәрни тәрҗимә қилип, нәшр қилдурған фумио әпәндимгә саламәтлик һәм амәт тиләйдиғанлиқини билдүрди.

японийә оттура асия тәтқиқат орниниң мәсуллиридин доктор турмуһәммәт һашим мәзкур китабниң японийидә нәшр қилинғанлиқидин сөйүнгәнликини билдүрди.

Мәзкур китаб 1999 - йили түркийиниң истанбул,«өтүкүн» нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған, түркийилик професссор доктор фаһреттин олгунер язған «фараби»намлиқ 175 - бәтлик китабқа асасән японийилик саңка фумио тәрипидин япон тилиға тәрҗимә қилинған. Саңка фумио японийиниң хоккайдо өлкисидә туғулған. Чәт ‘әлләрдә илим тәһсил қилип,1990 - йилидин башлап японийидики японийә университетида профессор болуп хизмәт қилип кәлгән.1998 - Йили түркийә истанбул университетида профессор доктор фаһреттин олгунер әпәндидин түрк тарихи вә пәлсәписини өгәнгән.

Пүткүл әсәр тоққуз баб 259 бәттин тәркиб тапқан болуп, әсәрниң баш қисимиға профессор доктор фаһреттин олгунер әпәндиниң кириши сөзи берилгән. Әсәрниң «исламийәттин илгирики түрк мәдәнийити» дегән бабида қутлуқ билгә хан тәрипидин қурулған тунҗи уйғур дөлити, фараби заманисидики қәдимки қарлуқ - уйғур йезиқи вә музикилири тоғрисида мәлумат берилгән.Ундин башқа қараханийлар заманисидики аләмшумул уйғур алимлиридин мәһмуд қәшқири, йүсүп хас һаҗип қатарлиқ алимлар вә уларниң әсәрлиридин «қутадғу билик», «түркий тиллар дивани» қатарлиқ әсәрләр һәмдә қараханийлар мәдәнийити тоғрисидиму баянлар берилгән.

Фараби өзиниң пәлсәпиви тәлиматлирида дуняниң маддилиқини му’әййәнләштүрүп, тәңрини тәби’әт билән бирләштүрүп изаһлайдиған пантезимлиқ бир пүтүн дуня қаришини тәби’әт илми, билиш нәзәрийиси вә иҗтима’ий пәнләр саһәсидә изчиллаштуруп, идийиви қуллуқниң пән - мәдәнийәт тәрәққиятиға болған тосалғусини сүпүрүп ташлашқа интилгән.

У, дуняниң маддилиқи, маддиниң йоқалмаслиқи, дуняниң сәвәб - нәтиҗилик вә қанунийәтлик икәнликини, аләмни билишниң мумкинлики, илим - пәнниң муһимлиқи вә иҗтима’ий баравәрлик пикирлирини оттуриға қойған иди.

Аптор әсәрдә йәнә асаслиқи фарабиниң һаяти,униң түрк ислам дунясиға қошқан төһписи, болупму фарабиниң пәлсәпиви қариши, музика саһәсидә қалун қатарлиқ музика чалғу әсваблирини иҗад қилғанлиқи шуниңдәк униң һоқуқ пәлсәписи, ислам диний пәлсәписи вә башқа көз қарашлири һәққидә тохталған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт