Klimat özgirishi xelq'araliq söhbitide her qaysi dölet rehberliri irade bildürdi

Birleshken döletler teshkilatigha eza yüzge yéqin döletning rehberliri 22 - séntebir küni nyuyorokta chaqirilghan dunya klimat özgirishi yuqiri derijilikler uchrishishigha qatniship, klimat özgirishi élip kéliwatqan tehditlik mesililer hem uninggha qarshi hemkarliq we tedbirler heqqide muzakire élip bardi.
Muxbirimiz gülchéhre
2009-09-22
Share
UN-Kilimat-Yighinida-Koriye-prezidenti-305.jpg Sürette, 22 - séntebir, koriye prézidénti liy myung, awstraliye bash ministiri kewin rodd we rusiye bash wekili bilen sehnide.
AFP Photo

Bu xelq'araliq büyük yighilishta amérika bilen xitayning pozitsiyisi nuqtiliq orunda turidu.

Birleshken döletler teshkilatigha eza döletler yuqiri derijiliklirining dunya klimat özgirishi mesilisi boyiche söhbet yighini 22 - séntebir, seyshenbe küni b d t ning nyuyorokqa jaylashqan bash shitabida échilishqa bashlidi. Bu yighin yer shari klimat mesililiri boyiche échilghan eng chong xelq'araliq yighin hésablinidu. Bügün bu yighin'gha 192 eza döletler wekil ewetken, yüzge yéqin döletning rehberliri bu yighin'gha biwaste qatnashqan.

Bu yighin asasliqi bu yil 12 ayda daniyining kopénhagén shehride ötküzülidighan b d t klimat özgirishi yighinigha qatnishish aldidiki söhbet yighini bolup, bu yighin'gha qatnashqan yüzdin artuq dölet rehberliri we her qaysi wekiller dunya klimat özgirishi mesililiri hemde yer shari xaraktérliq issip kétish hadisisi mesililiri üstide özlirining meydanini ipade qilidu hemde muwapiq söhbetler élip baridu.

Yighinning échilish murasimida söz qilghan b d t bash katipi ban kimmon her qaysi yighin wekilliri hem dölet rehberlirini tirkishish weziyitige yüzlen'gen klmat özgirishi söhbitini siyasiy heriketlendürgüch küch halitige élip kirishke, buning bilen kopénhagénda élip bérilidighan kélishimnlerning muweppeqiyetlik bolushigha birinchi qedemni ortaq bésishqa chaqirghan. U " birinchi qedemni basqandila bashqa döletlermu qedem élishqa jür'etke kélidu " dégen.

Yighinning échilish murasimide amérika, xitay, yaponiye, riwanda, shwétsiye, kostarika, firansiye qatarliq dölet rehberliri notuq sözligen.

Yawropa ittipaqining iradisi qet'iy bolup, 1990 - yillardiki kéreksiz gaz qoyup bérish miqdari asasida 2020 - yilighiche qoyup bérish miqdarini 20% kémeytish shundaqla tereqqiy qilghan eller qatarida 30%kiche kéngeytishke maqulliqini ipadiligen.

Amérika 2020 - yiligha qeder 1990 - yilidiki kéreksiz gaz oyup bérish miqdari asasida kéreksiz gaz miqdarini 17% kémeytish pilanini otturigha qoyghan. Amérika prézidénti barak obama yighinda pozitsiyisini ipadilep " biz bu bir ewlad insanlar yer shari xaraktérliq hawa issip kétish hadisisini jiddiy hel qilalmisaq tarix bizni sotlaydu, bu mesile hel qilinmighanda kéyinki ewladlar tosup qalghusiz tuyuqsiz apetlerge uchraydu "dep agahlandurghan.
 
Tereqqiy qiliwatqan eller ichide xitay, hindistan, braziliye qatarliq dölet rehberlirimu kéreksiz gaz qoyup bérish miqdarini 1990 - yildikini asas qilghanda yene 25% tin 40% kiche kémeytishni wede bergen. Yaponiye bolsa özi bilen birge üchinchi dunya ellirini 1990 - yilidiki asas boyiche 45% kiche kémeytishke chaqirghan.

Bu yighinda dunyada eng zor kéreksiz gaz qoyup bériwatqan döletler bolghan xitay bilen amérikining pozitsiyisi nuqtiliq diqqet tartiwatqan bolup, yighinning birinchi küni, yighin'gha qatnashqan xitay rehbiri xujintaw öz nutqida xitayda iqtisadning éshishigha egiship éship bériwatqan karbon töt oksidining hawagha qoyup bérilish miqdarini kémeytidighanliqi heqqide wede bergen we buning bilen dunya klimat özgirishige élip kéliwatqan tesirlirini azaytishqa bolghan iradisini ipade qilghan.

Xu jintaw mundaq dégen : ‏"2020 - yiligha qeder junggo xelq igilikide her bir yü'en xelq puli keltürüp chiqarghan parnik éffékti gazining qoyup bérilish miqdarini eng töwen chekte kontrol qilimiz."

Közetküchilerning qarishiche, xitay gerche ezeldin kéreksiz gaz hemde parnik éffékti gazini kontrol qilish heqqide wediler bérip kéliwatqan bolsimu, bu wediliri xitayning iqtisadiy tereqqiyati bilen bolghan ziddiyetning tanasipini saqlap kelmekte, xitayning klimat özgirishide bergen her qandaq wedisi we herikitide yenila iqtisadiy tereqqiyatini aldinqi orun'gha qoyup,iqtisadiy tereqqiyatigha héchqandaq tesir élip kelmeslikni asas qilmaqta.

Analizchilarning qarishiche, emeliyette xitay kéreksiz gaz qoyup bérishni chekleshte jiddiy tedbir almighanda, bu ghayet zor muhit bulghash döliti, dunya muhitigha éghir tesir körsitish bilen teng öz iqtisadi, we tebi'iy muhitighimu zor apet yaghidu."

B d t shundaqla yawropa ittipaqi shundaqla nurghun eller, bu yil axiridiki kopénhagénda klmat özgirishige da'ir döletler arisida élip bérilidighan sülhi hem kélishimlerning ziddiyetlik meydan'gha aylinishidin endishe qilmaqta.
 
Dunya klimat özgirishi söhbet yighinining échilish murasimidin kéyin mezkur xelq'araliq büyük yighin jeryanida 8 nöwet yumilaq üstel söhbetliri élip bérilidighan bolup, ikki aydin kéyin kopénhagén yighinining muweppeqiyiti üchün asas yaritishqa da'ir mesililer muzakire qilinidiken.
 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet