Хитай йәттә нәпәр пидаийни өлүм җазасиға һөкүм қилди

Хитайниң тәңритағ хәвәр тори бүгүн, өткән йилниң ахирлирида қәшқәрдә йүз бәргән 3 чоң қораллиқ вәқәниң иҗрачилири болған нурмәмәт обулқасим қатарлиқ 7 мәһкумға өлүм җазаси берилгәнликини хәвәр қилди.
Мухбиримиз шөһрәт һошур
2011.03.23
qeshqer-hujum-16-olum-305 2008‏-Йили 4 - авғуст сәһәрдики 2 уйғурниң хитай қораллиқ сақчилириға қилған һуҗумидин кейин, хитай сақчилири пүтүн қәшқәр кочилирида разведкини күчәйткән болуп, сүрәттә, чарлиғучи хитай сақчилири чәтәлликләр билән сөзләшмәктә.
AFP Photo

Әйни чағда радиомиз тәрипидин арал вә йеңиериқ вәқәси дәп хәвәр қилинған мәзкур вәқәләр асаслиқи хитайниң көчмән сияситигә қаршилиқ билдүрүшни мәқсәт қилған болуп, вәқәдә 8 нәпәр хитай пуқраси вә бир нәпәр аманлиқ хадими өлтүрүлгән иди.

Арал вәқәси хитайниң бүгүнки хәвиридә 11-ноябир террорлуқ вәқәси дәп тилға елинған. Хәвәрдин мәлум болушичә, бултур авғуст, өктәбир вә ноябир айлирида қәшқәрниң йеңишәһәр наһийисиниң арал вә йеңиериқ йезисида вә маралбешиниң наһийә базирида йүз бәргән қораллиқ вәқәләр нурмәмәт обулқасим қатарлиқ 12 нәпәр пидаийниң пиланлиқ вә тәшкиллик һәрикәт қилиши нәтиҗисидә келип чиққан. Пидаийларниң тәйярлиқ ишлири 2008-йили 6 ‏-айда башланған. Улар икки йилдин артуқ вақит ичидә көп қетим учришиш, баш қошушуш вә тәйярлиқ қилиш арқилиқ 2010-йили 8-айда тунҗи һуҗумини башлиған. Қисқиғинә 4 ай ичидә арқа-арқидин 3 чоң һуҗум елип берип, хитай һөкүмити вә көчмәнлири арисида еғир вәһимә пәйда қилған.

Уларниң һуҗум нишанлири вә амма арисида тарқалған вәқә һәққидики учурлардин қариғанда, улар хитайниң көчмән сияситигә қаршилиқ көрситишини вә уйғур елигә еқип келиватқан хитай көчмәнлириниң санини азайтишни асаслиқ мәқсәт қилған. Улар үзлүксиз һәрикәт елип бериш үчүн һуҗум паалийәтлири давамида иқтисад топлашниму муһим орунға қойған. Пидаийлар бултур 8-айниң 7-күни маралбешиниң наһийә базиридики пиядиләр кочисида бир зибузиннәт дукиниға бесип кириш давамида му фамилилик бир хитай аманлиқ хадимини өлтүргән.

Тәңритағниң бүгүнки хәвиридин мәлум болушичә, пидаийлар 10-айниң 12-күни бир аптомобил билән йеңишәһәр наһийисиниң йеңиериқ йезисиға берип, йезидики хитай оттура мәктипиниң мудириниң қорусиға кечидә тамдин атлап чүшүп, өйигә бастуруп киргән вә мудирни аяли бирликтә бағлап қоюп мал-мүлкини қолға чүшүргән арқидин хитай мудир билән аялини өлтүрүвәткән. Әмма хәвәрдә уларниң өлтүрүш җәрянида қандақ васитә қолланғанлиқи билдүрүлмигән.

Йәнә хәвәрдин мәлум болушичә, пидаийлар бултур 11-айниң 11-күни кечидә йеңи шәһәр наһийисиниң арал йезисидики яң фамилилик икки ака- ука хитай көчмәнлириниң өйигә һуҗум қилған. Улар икки икки гуруппиға бөлүнүп икки өйгә тәңла вақитта һуҗум қилған. Һуҗумда керәклик мал-мүлүкләрни қолға чүшүргәндин кейин икки аилидики 6 кишини өлтүрүвәткән. Әмма хәвәрдә өлгүчиләрниң йеши вә җинси баян қилинмиған.

Бу 12 нәпәр пидаий нурмәмәт обулқасим, имин давут, әмәт тохти, җүмә абдувайит, әбәйдулла езиз, нурелиҗан турсун, нурмәмәт һошур, қурбан нур, абдуқадир саттар, әркин қадир, әмәт қурбан, абдулла ели қатарлиқлардур. Хитайниң қәшқәр оттура сот мәһкимиси булардин нурмәмәт обулқасим қатарлиқ 7 кишини өлүм җазасиға, қурбан нур қатарлиқ 3 кишини кечиктүрмә өлүм җазасиға, әмәт қурбанни муддәтсиз қамақ вә абдулла елини 20 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған. Аптоном районлуқ юқири сот, хитай дөләтлик алий соти делони тәкшүрүп оттура сотниң юқириқи һөкүмини тәстиқлиған.

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, қәшқәрдики йәрлик аһалиләрдин игилигән бәзи учурлардин мәлум болушичә, пидаийлар әслидә 2008-йилидики бейҗиң олимпикигә қарши һәрикәт қилиш үчүн тәшкилләнгән. Әмма әйни чағда һәддидин зиядә қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири елинғачқа улар һәрикәт қилишқа амалсиз қалған. Йәнә толуқсиз мәлуматларда баян қилинишичә, пидаийлар 2008-йилидики 4-авғуст сәмән йоли вәқәсидин илһамлинип тәшкилләнгән. Улар абдурахман азад вә қурбанҗан һемитқа охшаш хитайниң әскәрлиригә һуҗум қилишни пиланлиған болсиму әмма қорал-ярақ вә оқ-дора мәсилисидә амалсиз қалғанлиқтин һуҗум нишанини өзгәрткән. Йәнә коча параңлиридин мәлум болушичә, уларниң икки йилдин артуқ тәйярлиқ басқучи асасән оқ-дора яки партлатқуч тәйярлашқа сәрп қилинған, әмма бу җәһәттә нәтиҗигә еришәлмигәчкә, ахири пичақ вә тоқмақ қатарлиқ йәрлик қораллар билән һәрикәткә өткән. Хитайниң бүгүнки хәвиридә пидаийларниң һәрикәт давамида қолланған қорали һәққидә мәлумат берилмигән.

Юқириқи учурдин қариғанда, пидаийларниң тәйярлиқ басқучи вә һуҗум пиланлири һәққидә амма арисида тарқалған учурларниң тоғрилиқи испатланмақта.

Юқиридики улиништин мухбиримизниң сақчи хитай хадими билән өткүзгән сөһбитини аңлиғайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.