“Xelq'ara zeherlik chékimlikni tizginlesh istratégiyisi doklati” élan qilindi

Xitay da'iriliri gerche zeherni tizginleshte bir qatar xizmetlerni qilghan bolsimu, emma xitayda yashlarning zeherlik chékimlik chékish hadisiliri künsayin éghirlap barmaqta.
Muxbirimiz irade
2011.03.04
heroin-chikimlik.jpg
Photo: RFA

Amérika tashqi ishlar ministirliqi her yili amérika dölet mejlisige zeherlik chékimlik etkeschiliki éghir boluwatqan döletler, uning tarqilish ehwali, zeher xam eshyasining ishlepchiqirilish we uning tarqilish ehwalliri toghrisida doklat teyyarlap sunidighan bolup, amérika tashqi ishlar ministirliqi “Xelq'ara zeherlik chékimlikni tizginlesh istratégiyisi doklati” ning 2011-yilliq sanini peyshenbe küni élan qildi. Ikki qisimdin terkib tapqan bu doklatta herqaysi dölet hökümetlirige, ularda mewjut boluwatqan zeher mesilisi körsitip bérilgenning sirtida, bu döletlerning xelq'araliq mes'uliyitini ijra qilish üchün qilishqa tégishlik ishliri heqqidimu meslihetler bérilgen.

Doklatning xitaygha a'it qismida déyilishiche, xitay xelq jumhuriyiti özining tarixi, jughrapiyilik orni, nopusi we hazirqi iqtisadiy ehwali bilen zeherlik chékimlik tijaritining muhim port döletliridin biri bolup, zeher ishlepchiqirish, sétish, yötkesh ishlirining merkezliridin biri shundaqla u hem qanunluq mehsulatlarda ishlitilidighan hem zeher yasashta ishlitidighan “Qosh alahidilik” ke ige suyuqluqning asasliq ishlepchiqarghuchi döliti bolup turmaqta. Buningdin sirt, xitay yene koka'in, xéro'in ishlepchiqirishta kéreklik bolghan xam eshyaning asasliq menbe döliti bolup, zeher etkeschiliri zeherlik chékimliklerni yasashta xitayda ishlepchiqirilghan xam eshyalardin paydilanmaqta.

Doklatta xitayning hem sherqiy jenubiy asiya, hem gherbiy jenubiy asiyagha zeher yötkeshtiki asasliq port döliti ikenliki, gherbiy jenubiy asiya zeherlik chékimliklirining afghanistan arqiliq xitay bazirigha kirip, andin amérika qatarliq bashqa döletlerge tarqitiliwatqanliqi bayan qilin'ghan. Doklatta mundaq déyilgen: “Xitaydin, bashqa döletlerge éksport qiliniwatqan zeherning miqdari zor bolghanliqtin xitay da'iriliri buni bir terep qilishta yétersiz qalmaqta. Buning bilen birlikte, xitay hökümitining ishta ochuq -ashkara bolmasliqimu zeher bilen küresh qilishta xelq'araliq organlarning hemkarlishishigha qiyinchiliq tughdurup bermekte. Mana bu yuqiridiki ikki amil xitayda zeher etkeschiliri üchün tépilghusiz ewzel shara'it yaritip berdi.”

Doklatta körsitilishiche, xitay resmiy da'iriliri teminligen sanliq reqemlerge qarighanda, xitayda hazir yashlar arisida méngini ghidiqlash xaraktérige ige bolghan türlük zeherlik chékimliklerni we kumilachlarni ishlitish ehwali kündin-kün'ge éghirliship bériwatqan bolup, zeher etkeschiliki we qalaymiqan ishlitish xitayning dölet bixeterliki, iqtisadiy we muqimliqi üchün asasiy tehdit bolup turmaqta iken.

Doklatta, “Xitay hökümiti zeher bilen küresh qilish üchün, hemme xelq zeher bilen küresh qilish namida heriket qozghash arqiliq xelq arisida zeherge bolghan tonushni ashurush, telim -terbiye bérish, zeher etkeschilikining aldini élish, tizginlesh, dawalash, xelq'ara hemkarliq qatarliq tedbirlerni yolgha qoyup, ilgiriki yillargha qarighanda bir qeder aktip qedem éliwatqan bolup, xitayda 2010-yili yanwardin mayghiche bolghan ariliqta xitay saqchi da'iriliri zeher etkeschilikige alaqidar 32 ming déloni bir terep qilghan, 38ming jinayet gumandarini qolgha élip, 2 tonnidin artuq xéro'in, 243 tonnidin artuq xam eshyani qolgha chüshürgen. Bu reqem ilgiriki yillargha qarighanda 9 pirsent örligen. Buningda xitay da'irilirining chégra rayonlardiki kirish-chiqish ishiklirige bolghan nazaretni kücheytishi hemde gu'angdung, Uyghur rayoni, béyjing we shangxeydiki ayrodromlardiki nazaretni ashurushining paydisi bolghan” dep körsitilgen.

Emma, amérika tashqi ishlar ministirliqi doklatida xitaydiki bu xil tedbirlerning zeherlik chékimlik bilen küreshte yenila yétersiz qéliwatqanliqini bayan qilip, buningdiki asasliq amilni xitaydiki emeldarlar arisidiki chiriklik dep körsetken. Doklatta mundaq déyilgen: “Xitay da'iriliri zeherge qarshi küreshte ilgiriki yillargha qarighanda bir qeder yaxshi netijilerni qolgha keltürüwatqan bolsimu, emma emeldarlar arisidiki chiriklik zeher bilen ünümlük küresh qilishning aldidiki muhim tosalghu bop turmaqta. Gerche xitay hökümitidiki yuqiri derijilik emeldarlarning zeher yasash, yötkesh, sétish qatarliq jeryanlargha daxil bolghanliqi heqqide éniq ispat tépilmighan bolsimu, emma yerlik emeldarlarning arisida bu xil chiriklik hadisisi keng mewjut we bu xitayda zeherge qarshi küreshning ünümini töwenlitiwatqan asasliq amildur.”

Doklatning axirqi qismida, xitayning zeherge qarshi küreshtiki ünümini ashurush üchün emeldardiki chiriklik bilen küresh qilishi kérekliki we xelq'ara bilen hemkarliqni ashurushi kérekliki tewsiye qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Pikir

Anonymous
Mar 07, 2011 02:24 AM

Uyghur rayunidiki ehwal bek éghir téxi.