Тәтқиқатчи мурата: уйғур ханим - қизлириниң әнәнивий пәдаз буюмлири

Ихтиярий мухбиримиз қутлуқ
2013-12-05
Share
kitabning-muqawisi12.5-305.png Тәтқиқатчи мурата: уйғур ханим - қизлириниң әнәнивий пәдаз буюмлири
Photo: RFA


Уйғур хәлқи тарихтин буян рәңдар турмуш адәтлиригә игә. Уйғурлар әзәлдин гүзәлликни сөйидиған, асрайдиған вә униңға әһмийәт беридиған хәлқ. Җүмлидин уйғур ханим - қизлириму өзиниң тәбиий гүзәлликини сөйүш билән биргә өзидики бу гүзәлликләрни асраш, сақлаш йүзисидин өзиниң турмуш адәтлиридә узундин буян түрлүк тәбиий пәдаз буюмлирини қоллинип кәлмәктә.

Йеқиндин буян японийидә уйғур ханим - қизлириниң пәдаз буюмлириға аит көплигән тәтқиқат мақалилири елан қилинмақта.

Японийә нара қизлар университетини мәркәз қилған һалда тәшкилләнгән "йипәк йолидики уйғур ханим - қизлириниң турмуш адәтлири" тәтқиқат гурупписи узун йиллардин буян уйғур елиниң пүткүл районлирида дегүдәк уйғур ханим - қизлириға аит көп тәрәплимилик тәтқиқатларни елип бармақта. Мана шу тәтқиқатчилардин бир болған кийим - кечәк, гүзәл - сәнәт лайиһәләш тәтқиқатчиси мурата масайо японийидә нәшр қилинған "йипәк йолидики уйғур ханим - қизлириниң турмуш өрп - адәтлири" намлиқ китабниң төтинчи бабида уйғур ханим - қизлириниң пәдаз буюмлири тоғрисида издиниш елип берип йелим, осма, хенә қатарлиқ тәбиий һөсүн түзәш пәдаз буюмлири тоғрисида тохталған.

Тәтқиқатчи мурата масайо мақалисиниң башлинишида уйғур ханим - қизлириниң узун чачлири, чач шәкли һәққидә тохтилип, уларниң яш қорамиға қарап чач шәклини талайдиғанлиқини, әмма уйғур ханим - қизлирида көпинчә узун чачниң омумлашқанлиқини, һазирқи хизмәт вә оқутуштики алдирашлиқ сәвәбидин бәзи қизларниң чач шәклиниң өзгичә қисқа шәкилләргә өзгәргәнликини оттуриға қоюш билән биргә, уйғур елиниң шимал, җәнуб қатарлиқ тәрәплиридики уйғур ханим - қизлириниң өзгичә болған йәрлик шәкилдиму чач шәклиниң барлиқини оттуриға қойған.

Мурата масайо мақалисидә уйғур ханим - қизлириниң кийим шәклигә қарап чач шәклини бәлгиләйдиғанлиқини, уйғур җәмийитиниң үзлүксиз тәрәққий қилиши нәтиҗисидә һазир ханим - қизлар сатирачханисиниңму барлиққа кәлгәнликини оттуриға қоюш билән биргә, охшимиған чач шәкиллириниң баһасиниңму бир - биригә охшимайдиғанлиқини әскәрткән.

Тәтқиқатчи мурато масайо уйғур ханим - қизлириниң чачлири һәққидә тохталғанда шимал, җәнуб тәрәпләрдә болсун,40 яштин юқири болған ханим - қизларда йәнила уйғурларниң әнәнвий узун чач қоюш шәклиниң сақлиниватқанлиқини, уйғур ханим - қизларниң чачни асираш үчүн даим җигдә йелими ишлитидиғанлиқини баян қилған.

Мурато мақалисидә уйғур ханим - қизлириниң яришимлиқ өрүлгән узун чачлириға бәзидә гүл қистурувалидиған адәтлириниңму барлиқини алаһидә әскәрткән.

Тәтқиқатчи мурато масайо мақалисиниң кейинки қисмида уйғур ханим - қизлириниң қаш - кирпиклирини асираш, қашни яхши өстүрүш буюмлиридин бири һесаблинидиған тәбиий өсүмлүк болған осминиң адәттә һәммә аилләрдә бағ, һойла - арамларға терилидиғанлиқини, осминиң узунлуқиниң 20 сантиметир келидиғанлиқи, осма йопурмиқиниң су тәркиби көп болуп, уни қолниң алқиниға елип сиққанда көк рәңлик су чиқидиғанлиқини, буни ханим - қизлар қаш - кирпиклиригә сүркәп,"осма қоюш" адитини йетилдүргәнликини баян қилған.

Тәтқиқатчи мурата масайо осминиң, һәтта кичик қизларниңму латапәтлик өсүши үчүн уларниң қаш - кирпиклиригиму сүркәп қоюлидиғанлиқини илгири сүргән.

У,мақалисидә йәнә, уйғурларниң адәттә осмини ялғуз қаш - кирпикләргила сүркәплә қалмастин, осма суйини кичик балларниң чачлириғиму чачидиғанлиқини, буниңдики мәқсәт "чачниң көпләп өсүшигә пайдилиқ икәнликини көзлигәнлики" дәп баян қилған.

Тәтқиқатчи мурата масайо мақалисиниң ахирисида, уйғур ханим - қизлириниң пәдаз қилиш адәтлиридин бир болған хенә қоюш адити һәққидә тохтилип " хенә саман ғоллуқ өсүмлүкләр аилисигә тәвә гүлниң бир түри, униң ғолиниң рәңги қизғуч һәм сулуқ, гүли анар чечики рәңгидә болуп, уйғур ханим - қизлири уни езип пут, қолиниң алқанлири, тирнақлириға теңип қизартивалиду. Бу уйғур ханим - қизлириниң хинә қоюш адити дәп атилиду" дәп тәриплигән.

У йәнә, хенә қоюш адитиниң уйғурлар арисида мәлум илмий асаси барлиқи һәққидә тохтилип:"уйғур ханим - қизлириниң хенә қоюши зәһәр қайтуруш, сөңәкни чеңитиш вә тирнақни гүзәлләштүрүш үчүндур" дәп баян қилған.

Тәтқиқатчи мурата масайо мақалисидә, һазирқи замандики заманивий пәдаз буюмлириниң көпләп барлиққа келиши билән, уйғур ханим - қизлириниң әнәнивий пәдаз буюмлириниң уйғур елидики тәрәққий қилған шәһәрләрдә бара - бара әмәлдин қеливатқанлиқиниму әскәрткән.

Ахирида зияритимизни қобул қилған японийидики уйғур сисасий актиплиридин бири болған гүлистан ханим уйғур ханим - қизлириниң пәдаз буюмлири һәққидә қисқичә тохтилип отти.

Аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт