Фейсбук ширкити: “хитай тор җасуслири уйғурларни һуҗум нишани қилған”

Мухбиримиз нуриман
2021-03-25
Share
Фейсбук ширкити: “хитай тор җасуслири уйғурларни һуҗум нишани қилған” Телефон екранида көрүнүп туған Facebook бәлгиси. 2017-Йили 3-авғуст.
REUTERS

24-Март фейсбук ширкитиниң тор җасуслуқни тәкшүрүш мәсули майк двилянски вә бихәтәрлик сияситиниң мәсули натанйел глейчер хитай тор җасуслириға қарши тәдбир қолланғанлиқи һәққидә баянат елан қилған.

Баянатта мундақ дейилгән: “биз хитайниң бихәтәрлик саһәсидики Earth Empusa вә Evil Eye дәп аталған бир түркүм тор җасуслириға қарши бир қатар тәдбирләрни қолландуқ. Улар бизниң тор сәһнимизни сүйиистемал қилип, яман ғәрәзлик вирус тарқитиш вә кишиләрниң иҗтимаий таратқу һесабатини оғрилаш қатарлиқ һәрикәтләр билән шуғулланған. Улар асаслиқи түркийә, қазақистан, америка, сүрийә, авистиралийә, канада вә башқа дөләтләрдә яшайдиған уйғурлар арисидики паалийәтчиләр, журналистлар вә хитайға қарши пикир иқимидикиләрни нишан қилған.”

Фейсбук ширкитиниң билдүрүшичә, тор җасуслири нишанға алған кишиләрниң електронлуқ үскүнилирини вирус билән юқумландурған. Бәзи әһвалларда тор җасуслири йошурун назарәт қилидиған юмшақ детал орнитиш үчүн уйғурлар арисида көрүлүш нисбити йоқири болған хәвәр тор бекәтлирини ишләткән. Улар фейсбукта сахта һесабат ечип журналист, оқуғучи, кишилик һоқуқни тәшәббус қилғучилар яки уйғурлар җәмийитиниң әзалиридәк қияпәткә киривелип улар нишанлиған кишиләр билән ишәнч турғузғандин кейин, уларни вируслуқ тор бекәтләргә киргүзүшкә урунидикән.

Америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси мустафа ақсу әпәнди өзиниң фейсбук бетиниң бинормал һаләткә керип қалғанлиқини, өзиниң фейсбук һесабидин тарқатқандин кейин, америка вә дуняниң башқа җайлиридики уйғур паалийәтчиләрму өзлириниң охшаш әһвалға дуч кәлгәнликини билдүрүшкән.

Мустафа ақсу әпәнди бу әһвал һәққидә мундақ деди: “фейсбукта бу хил әһвал көп қетим көрүлгән. Мениң хизмәтдашлирим вә дуняниң һәрқайси җайлирида яшаватқан уйғур достлиримниң көпинчиси мушундақ әһвалға дуч кәпту. Хитай тор җасуслириниң бу хил торда һуҗум қилиши тунҗи қетимлиқ иш әмәс. Мениңчә, бу қетимлиқ һуҗумни һәргизму ахирқи қетимлиқ һуҗум дейишкә болмайду.”

Фейсбук ширкити хитай тор җасуслири вә хаккерлири қолланған тактикилар, техникалар вә тәртипләрни ениқлап чиққан. Булар асаслиқи төвәндики бир қанчә түргә йиғинчақлинидикән:

IP Адреси, издәш көзники вә тил тәңшәклири қатарлиқ асаслиқ мәшғулатлар арқилиқ һуҗум нишанини таллаш.

Уйғур вә түрк тилидики даңлиқ хәвәр тор бекәтлириниң намини сүйистемал қилиш, йәни нишанға алған киши даим зиярәт қилидиған қанунлуқ тор бекәтләрниң намини қоллинип қапқанға чүшүрүш.

Фейсбукта журналистлар, оқуғучилар, кишилик һоқуқни тәшәббус қилғучилар яки уйғурлар җәмийитиниң әзалиридәк қияпәттики сахта һесабат суписи арқилиқ нишанлиған кишиләрни вируслуқ улинишқа башлаш.

Андиройид әп дукиниға тәқлид қилинған тор бекәтләрни қуруп, бу йәрдә уйғурчә кунупка тахтиси детали, дуа детали вә луғәт детали қатарлиқ уйғур темисидики қоллинишчан программилар арқилиқ қармаққа елиндүрүш.

Фейсбук ширкити юқириқи усуллардин башқа хитайниң ичидики шәһәрләрдә туруп дуняниң башқа җайлиридики һәрхил юмшақ детал абунитлирини назарәт қелидиған Earth Empusa вә Evil Eye нами билән аталған аталған органлар хитайниң әң асаслиқ җасуслуқ органлири һисаблинду, дәп алаһидә тәкитлигән.

Вирҗинийә шитатидики “волексити” бихәтәрлик ширкитиниң рәиси стевен адаир әпәнди уйғурланиң бу хил тор җасуслириниң һуҗумидин сақлиниш йоллири һәққидә радийомизниң зияритини қобул қилип мундақ деди: “тор җасуслири нормал фейсбук абонтлиридәк уйғур қияпитгә керип сиз билән алақә қилишқа уруниду. Улар тонулған бир уйғурниң сияқида сизгә ‛маву улиништики хәвәргә қарап беқиң‚ дәп учур әвәтиду. Әгәр сиз ашу улинишни чекип қалсиңиз, улар сизниң телефуниңизни контроллуқиға алалиши мумкин. Телефуниңиздики барлиқ учур, рәсим, видийо. . . Ишқилип телефуниңизда қилидиған барлиқ мәшғулатлар тор җасусиниң қолиға өтүп кетиду. Шуңа чәкмәкчи болған улинишқа, достлуқ тәлипи әвәткән натонуш кишигә диққәт қелиң. Тонумайдиған телефун номури, белмәйдиған тор бикәтлиридин иһтият қилиң. Һәтта тонуйдиған бирисдин ғәлитирәк улиниш кәлсиму диққәт қилиң, чүнки тор җасуслири ашу хил һийлә арқилиқ сизни қапқанқа чүшүрүшкә уруниду.”

Фейсбук ширкитиниң баянатида тор җасуслири уйғуларни “из ғоғлап қилтаққа чүшүридиған” бир қанчә уйғурчә тор бикәтләр вә әпләрни елан қилған. Улар қуран кәрим, уйғурчә кунупка тахтиси, уйғур тарихиға мунасивәтлик уйғурлар көп керидиған тор бикәтләр.

CNN Хәвәр ториниң бу һәқтә бәргән хәвиригә қариғанда, фейсбук ширкити тор җасуслуқини әйиблигән, әмма бейҗиң даирилиригә қарши биваситә бир нәрсә демигән. Улар тор җасуслирини “яхши тәрбийәләнгән вә изчил һәрикәт қилидиған алаһидиликкә игә,” дәп тәсвирлигән.

Гугул мутәхәссислири өткән йили хитай тор җасуслриниң “алма” вә “андроид” телефонлиридики әпләр арқилиқ уйғурларни нишан қилғанлиқини илгири сүргән иди. Улар: “хитай һөкүмити юқири пән-техниканиң ярдимидә муһаҗирәттики уйғур паалийәтчиләр вә башқа көзгә көрүнгән шәхсләрни ‛ов нишани‚ қилди,” дегәниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт