“явропада оқуш пурсити” дегән темида тор йиғини ечилди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2021.11.29
“явропада оқуш пурсити” дегән темида тор йиғини ечилди Уйғур академийисиниң уюштуруши билән “явропада оқуш пурсити” темисида ечилған тор йиғинида доктор дилнур рәйһан ханим сөзлимәктә. 2021-Йили 28-ноябир.
RFA/Arslan

28-Ноябир йәкшәнбә күни кәчтә мәркизи истанбулға җайлашқан уйғур академийәсиниң уюштуруши билән “явропада оқуш пурсити” дегән темида тор йиғини ечилди.

Йиғинға әнгилийәдә яшаватқан уйғур тәтқиқатчи, доктур барат ачиноқ риясәтчилик қилди. Йиғинда алди билән явропа уйғур инистутиниң мудири доктур дилнур рәйһан ханим сөз қилип, франсийәдә уйғурлар үчүн оқуш пурсәтлири тоғрисида тохталди. У сөзидә франсийәдики уйғурларниң көпинчисиниң әслидә оқуш үчүн кәлгәнликини, бирақ 2016-йилидин буян уйғурларниң оқуш үчүн франсийәгә келәлмигәнликини, йеқиндин буян келиватқанларниң сиясий панаһлиқ тәләп қилип түркийә қатарлиқ дөләтләрдин фирансийәгә келиватқанлиқини билдүрди.

Уйғур академийисиниң уюштуруши билән “явропада оқуш пурсити” темисида тор йиғини ечилди. 2021-Йили 28-ноябир.
Уйғур академийисиниң уюштуруши билән “явропада оқуш пурсити” темисида тор йиғини ечилди. 2021-Йили 28-ноябир.

Доктур дилнур ханим, тил билмигән кишиниң франсийә вә германийәдәк миллий дөләтләрдә һечқандақ пурсәткә еришәлмәйдиғанлиқини, мәйли оқуш үчүн яки башқа мәқсәтләр билән бу дөләтләргә кәлгәнләрниң әң аз дегәндә шу дөләтниң тилини өгинишниң әң әқәллий зөрүрийәт икәнликини алаһидә тәкитлиди.

Доктур дилнур рәйһан ханим йәнә франсийәдә оқушқа қобул болуш үчүн оқуш визаси тәләп қилишниң мурәккәп бир җәрян икәнликини, панаһлиқ тиләп кәлгәнләрниң алди билән сиясий панаһлиқ илтимасини сунушини, панаһлиқи қобул болғандин кейин рәсми орунлишип андин оқуш үчүн илтимас қилса асанға чүшидиғанлиқини чүшәндүрүп өтти.

Дилнур ханимниң билдүрүшичә, франсийәдә универестетларда оқуйдиған оқуғучилар үчүн давалиниш вә қатнаш васитилири һәқсиз икән, ятақ-туралғу мәсилисидә 50 пирсәнтигә дөләт ярдәм беридикән.

Голландийәдә хизмәт қиливатқан уйғур доктур пәридә убулқасим, голландийәдики уқуш пурсәтлири тоғрисида тохталди. У сөзидә уйғур дияридин оқушқа келидиғанларниң йоли тосулуп қалғанлиқи үчүн голландийәдә оқуш тоғрисида сөзләшниң орниға голландийәниң иҗтимаий турмуши тоғрисида тохтитилидиғанлиқини билдүрди. У сөзидә голландийәдә 92 пирсәнт хәлқниң ингилиз тилини яхши сөзләйдиғанлиқини, голландийәдә турмуш кәчүрүш вә олтурақлишиш үчүн голланд тилини өгинишниң муһимлиқини, тилини билмисә җәмийәткә қатнишалмай чәттә яшайдиғанлиқини ипадилиди. У йәнә голландийәдә уқуш үчүн ингилиз тилини яхши билсә йетәрлик болидиғанлиқини, бирақ голландийәдә оқуш пулиниң явропалиқ оқуғучилар үчүн әрзан болсиму, америка вә асиядин келип оқуйдиғанлар үчүн қиммәт икәнликини, оқуғучиларниң оқуш җәрянида қошумчә ишләш арқилиқ иқтисадий җәһәттин қийлинип қалмайдиғанлиқини билдүрди.

Нурвигийәдә оқуватқан доктур дилрәба азат өзиниң нурвегийәдә һазирму оқуватқанлиқини, бирақ бир тәрәптин оқуп, йәнә бир тәрәптин ишләп аилисини қамдап нурмал бир турмуш ретимида өткили болидиғанлиқини билдүрди.

Доктур дилрәба азатниң билдүрүшичә, нурвегийәдә оқуш сиситемиси икки түрлүк болидикән. Сиясий панаһлиқ тәләп қилип андин оқушқа киргәнләр нурмал нурвегийәликләргә охшашла оқуялайдикән. Бу хилдики кишиләргә һәм нурвег тилини һәм ингилиз тилини билиш шәрт қилинидикән, бирақ нурвегийәгә оқуғучи болуп кәлгәнләр үчүн ингилиз тили асас қилинидиған болуп, нурвег тилини билиши тәләп қилинмайдикән.

Дилрәба ханим йәнә уйғурларниң көп тилларни өгиниш иқтидариниң күчлүкликини, буниң әмәлийлишиши пәқәтла кишиләрниң тиришчанлиқиға бағлиқ икәнликини тәкитлди.

Доктур абдурахман әмәт әпәнди германийәдики оқуш пурсити һәққидә тохтилип, германийәдики универистетларда дәрсләрниң көпинчисиниң герман тилида өтүлидиғанлиқини, ингилиз тилида дәрс өтүлмәйдиғанлиқини билдүрди.

Доктур абдурахман әмәт әпәндиму оқуш үчүн уйғур дияридин гериманийәгә келидиғанлиқиниң йоли тосилип қалғанлиқи сәвәблик йеңидин уйғур оқуғучиларниң келәлмәйватқанлиқини, түркийә қатарлиқ дөләтләрдин сиясий панаһлиқ тәләп қилип келиватқанлар үчүн германийәдә һөнәр-кәсип өгинишни тәвсийә қилидиғанлиқини вә шу кәсип бойичә диплом елип андин ишқа орунлашқили болидиғанлиқини билдүрди.

Бу тор йиғинида асаслиқи явропадики һәр қайси дөләтләрдә яшаватқан уйғурларниң өзлири туруватқан дөләтләрниң тилини пухта өгиниш билән биргә йоқириси алий мәктәпкичә оқуш, һеч болмиғанда өзигә бир һөнәр-кәсип таллап өгиниши керәклики тәкитләнди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.