Түркийәдики уйғурлар қурбан һейтини қандақ өткүзмәктә?

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-07-20
Share
Түркийәдики уйғурлар қурбан һейтини қандақ өткүзмәктә? Истанбулдики уйғурлар қурбан һейтни қизғин күтүвалди. 2015-Йили 25-сентәбир, түркийә. RFA/Arslan
Photo: RFA

           Пүтүн дунядики мусулманлар бу йиллиқ қурбан һейт тәнтәнисигә чөмүлгән бир пәйттә муһаҗирәттики уйғурлар, җүмлидин түркийәдә  яшаватқан уйғурлар бу байрамни көңли йерим һалда  күтүвалди. Улар, қурбан һейт ибадитини ада қилиш  үчүн қурбанлиқлирини союп, бали-чақилириға һейтлиқ пулларни берип һейт өткүзүватқандәк көрүнгини билән қәлби вәтәндики еғир зулумлар вә тутқун қилинған уруқ-туғқанлириниң отида пучиланмақта иди.

Түркийәниң истанбул, әнқәрә, қәйсәри, коня, кастамону, бурса вә қаһраманмараш  қатарлиқ шәһәрлиридики уйғур җамаити  қурбан һейти өткүзмәктә.  Һейтниң биринчи күни улар асасән өз аилиси  бойичә һейт өткүзгән болсиму, әмма иккинчи вә үчинчи күнлиридин башлап  коллектип һейт өткүзүшни пилан қилишқаникән. Игилишимизчә, улар

Бир йәргә җәм болуп, коллектип һейт өткүзүш арқилиқ бир-бириниң қурбан һейтини мубарәкләшмәкчикән.

Биз қурбан һейти мунасивити билән бу шәһәрләрдики бирқисим уйғур муһаҗирларға телефон қилип, уларниң һессият вә ой-пикирлирини алдуқ. 6 Йилдин буян әнқәрәдә туруватқан турсунгүн  ханим өзиниң 2015-йилидин тартип ата-аниси вә уруқ-туғқанлиридин хәвәр алалмайватқанлиқини, гәрчә қурбан һейти өткүзүватқан болсиму  лекин көңлиниң вәтинидә икәнликини баян қилди. (Аваз)

          Аниси түркийәгә келип өзини йоқлиғанлиқи үчүн 25 йиллиқ кесиветилгән  җәвлан ширмәмәт әпәнди бир йерим йилдин буян анисиниң дәвасини қиливатқанлиқини, лекин хитай даирилиридин һечқандақ җаваб алалмиғанлиқини, 2017-йилидин тартип һечқандақ байрамда байрам өткүзгәндәк һес қилип бақмиғанлиқини баян қилди. (Аваз)

             Мәлум болғинидәк бүгүн уйғурларниң  мисли көрүлүп бақмиған зулум астида яшашқа мәҗбур болуватқанлиқи мәлум. Милйондин артуқ уйғурниң лагерларға вә түрмиләргә  солиниши билән аилиләрниң парчилиниши, балиларниң ата-анилиридин айриветилиши, чәтәлләрдә яшаватқанлириниңму вәтинидики йеқинлири билән алақә қилалмаслиқи  бүгүнкидәк   уларниң һейт күнлирини хушал-хурам өткүзәлмәсликидики муһим сәвәбләрдин биридур.

Лекин шундақ болсиму, муһаҗирәттики бу уйғурлар йәнила келәчәккә үмид билән қаримақта. Әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институти мудири доктор әркин әкрәм әпәнди әгәр уйғурлар өтмүштин савақ елип, келәчәккә үмид билән қарайдиған болса бу еғир вәзийәттин қутулалайдиғанлиқини, һазирқи мәвҗут вәзийитидин үмидсизләнмәслики лазимлиқини тәкитлиди  (аваз)

Чәтәлләрдики уйғурлар ичидә түркийә, оттура асиядин қалса бирқәдәр көп олтурақлашқан дөләтләрниң биридур.  Хәвәрләргә асасланғанда  түркийәдики уйғурлар  уруқ-туғқанлири лагерға ташланған яки  қамалғанлар нисбити бойичә алғанда  алдинқи  орунда һесаблинидикән.

 Гәрчә уйғурларниң көпи өз миллитиниң ғемини йәватқан, лагерлардики уйғурлар үчүн қайғуруватқан  вә һәрикәт қиливатқан болсиму, лекин йәнә бәзиләр  уйғурларниң мәзкур еғир вәзийити билән кари болмаслиқ позитсийәсини тутмақта. Буни қандақ чүшинишимиз керәк? дегән соалимизға қарита  доктор әркин әкрәм әпәнди әгәр бир милләтниң бешиға күн чүшкәндә һәммә бирдәк бу еғир вәзийәттин қутулушқа тиришмиса йоқ болуп кетидиғанлиқини, пәқәт у милләтниң исмини ишләткән билән у милләттин болалмайдиғанлиқини оттуриға қойди. (Аваз)

 Игилишимзчә, түркийәдә муһаҗирәттә яшаватқан уйғурлар арисида көплигән ата-анилири  уйғур диярида қелип лагерға ташланған балилар, әрлири лагерларға  яки түрмиләргә солинип, нәччә балиси билән игә-чақисиз қалған аяллар, ишсизлиқ дәрдини тартип, турмушта қийниливатқан мусапирлар  бар. Улар қурбан һейтида техиму көңүлсиз әһвалда туруватқан болуп, һәрвақит ярдәмләргә моһтаҗ икән. 

         Өткән йили түркийәдә корона вируси түпәйлидин қурбан һейт өткүзүш чәкләнгән болғачқа уйғурлар һейитлишалмиғаниди.  Бу йил һейт өткүзүшкә йол қоюлғанлиқи үчүн улар өзара һейтлишишни башлиған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт