Türkiyediki 88 neper sha'ir Uyghurlarni qollap ortaq bayanat élan qildi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-07-09
Share
Türkiyediki 88 neper sha'ir Uyghurlarni qollap ortaq bayanat élan qildi Türkiyediki 88 neper sha'ir Uyghurlarni qollap ortaq bayanat élan qildi
Social Media/ RFA

Türkiyediki 88 sha'ir we sha'ire ortaq axbarat bayanati élan qilip, xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqini toxtititishqa chaqiriq qildi.  Mezkur axbarat bayanatida munular yézilghan: "Unutulmisunki, adem bar yerde  shé'irmu mewjut bolidu.  Shé'ir kishilerning dini, tili, milliti, sinipi we jinsiyiti néme bolushidin qet'iynezer, barliq insanlarning ortaq qimmitini qoghdaydu. Biz shé'irlirimiz bilen zulumgha qarshi turalaydighanliqimizgha ishinimiz. Shé'ir her da'im hemme ademdin sezgürdur. Shé'ir kishiler qiyin ehwalda qalghanda, zulumgha  uchrighanda we qirghinchiliq xewpige duch kelgende, hemmidin baldur yétip kélidu. Shé'ir ademlerni kishilik heq we hoquqigha hörmet qilishqa, adaletlik bolushqa, éziliwatqan xelqlerni qollashqa we ulargha yardem qolini uzitishqa chaqiridu. Sherqiy türkistanliqlargha éghir zulum séliwatqan xitay xelq jumhuriyitige shuni démekchimizki, bowaqlargha, balilargha, yash-ösmürlerge, ayallargha, qisqisi barliq sherqiy türkistanliqlargha qiliwatqan 'xitay ishkenjisini' toxtat. Medeniyet we irqiy qirghinchiliqni toxtat!" 

Bu 88 sha'ir we sha'ire ichide türkiye we dunyada tonulghan, shé'irliri bashqa tillargha terjime qilin'ghan köp sanda sha'ir we sha'irelermu bar iken. "Qarar" gézitide 7-iyul küni  élan qilin'ghan xewerge qarighanda,bulardin biri nurgül ulu xanimdur. U Uyghurlar heqqide munularni yazghan: "Xitay döliti, siler kishilerning ghurur we abroyigha hörmet qilmighanliqinglar üchün kishilik heq we hoquq depsendichilikige uchrawatqan sherqiy türkistanliqlardin epu soranglar. Shuni unutmasliqinglar kérekki, qoyash hemme ademge oxshash uzaqliqta, hemmimiz oxshash qoyashqa qaraymiz. Sen sadir qiliwatqan jinayet pütkül asmanni qaplidi. Sen sherqiy türkistanliqlargha élip bériwatqan zulum siyasetliringni yézish üchün pütün dunyadiki qelem bilen qeghezningmu  yetmeydighanliqini  yaxshi bilishing kérek!" 

Tonulghan sha'ir mewlana idris zen'gin ependi bu heqte munularni yazghan: "Sherqiy türkistandiki bu wehshilikke qarita sükütte turuwatqan döletlerni we birleshken döletler teshkilatigha eza teshkilatlar bilen xitay dölitining kontiroli astidiki kishilik hoquq teshkilatliridin shuni sorimaqchimizki, kishiler anisidin tughulghanda we yashash jeryanida ige bolghan kishilik hoquqliri bunchiliwala depsendichilikke uchrawatsa, sükütte turghili bolamdu? sherqiy türkistanliqlarning qelbni daghlaydighan peryadini anglimighan insanliq, yiqilghan yéridin öre turalamdu?" 

"88 Neper sha'ir qol qoyghan bu axbarat bayanatini élan qilishtiki meqset néme idi?" dégen so'alimizgha tonulghan yazghuchi bestami yazghan ependi mundaq jawab berdi: "Bir yerde zulum bolsa yaki matem bolsa, bularni tunji bolup sha'irlarning qelbi hés qilidu. Shunga biz sha'irlar xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan zulumigha naraziliq bildürüsh üchün bu axbarat bayanatini élan qilduq." 

88 Neper sha'ir we sha'irening xitaygha qarshi axbarat élan qilip, Uyghurlargha qaratqan irqiy qirghinchiliqini toxtitishqa chaqirishi némidin bisharet béridu? haji bayram uniwérsitéti edebiyat penliri boyiche magéstirliq aspirantliqida oquwatqan mexmutjan yasin ependi buning türkiyediki yéngi bir yüzlinish ikenlikini otturigha qoydi. 

Istanbuldiki Uyghur sha'ire nur'ela göktürk xanim ortaq axbarat bayanati élan qilghan 88 sha'ir ichidin bezilirini tonuydighanliqini, buning Uyghur dewasidiki zor ilgirlesh ikenlikini tekitlidi. 

Yéqindin buyan türkiyediki her qaysi saha we kesptiki kishilerning arqa-arqidin bayanat élan qilip, xitayni eyiblep, Uyghurlarni qollaydighanliqini bildürmekte. Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan istanbuldiki sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining re'isi hidayettullah oghuzxan ependi buning türkiyede sherqiy türkistan dewasining zor qedemler bilen ilgirlewatqanliqini körsitip béridighanliqini, buningdin qattiq xursen bolghanliqini bayan qildi.

Mexmutjan yasin ependi Uyghurlarning dewasini yazghuchi, sha'ir we edebiyatchilargha anglitishining zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi. 

Bu yil may éyida türkiyediki 73 adwokatlar idarisi bilen 7 sheherlik parlaménttiki bezi siyasiy partiyelerge mensup parlamént ezaliri Uyghurlarni qollap, xitayni eyiblep bayanat élan qilghan idi.       

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet